GRONDWETTELIJK RECHT – DEEL BEHRENDT
Inhoudsopgave
INLEIDEND DEEL............................................................................................................................................................... 4
ZIJN BEKENDMAKING EN INWERKINGTREDING VAN DE IN BELGIË VAN TOEPASSING ZIJNDE RECHTSNORMEN...................................................4
zijn bekendmaking van de in belgië van toepassing zijnde rechtsnomen............................................................................4
de bekendmaking van normen in het publicatieblad...........................................................................................................4
het belgische staatsblad, het publicatieblas van de nationale rechtsorde...........................................................................5
inwerkingtreding van de in België van toepassing zijnde rechtsnormen.............................................................................5
verschillende fasen van grondwetsherziening en staatshervorming...................................................................................6
FEDERAAL BELGIË........................................................................................................................................................................6
de bekrachtiging van de federale structuur van het land.....................................................................................................6
de wijziging van de intenationale grenzen van het konikrijk................................................................................................7
de 4 taalgebieden van het koninkrijk....................................................................................................................................8
de 3 gewesten van het koninkrijk.......................................................................................................................................10
de provincies.......................................................................................................................................................................11
gemeenschappen................................................................................................................................................................14
DE ALGEMEN DOELSTELLINGEN VAN HET FEDERAAL BELGIË................................................................................................................14
1E DEEL – DE ORGANEN VAN DE FEDERALE OVERHEID, VAN DE GEMEENSCHAPPEN EN GEWESTEN.................................16
DE WETGEVENDE MACHT............................................................................................................................................................16
de federale wetgevende macht..........................................................................................................................................16
de samenstelling van de kamer van volksvertegenwoordigers..........................................................................................17
samensTelling van de senaat..............................................................................................................................................21
de wetgevende vergaderingen van de deelentiteiten........................................................................................................22
DE WERKING VAN DE WETGEVENDE VERGADERING...........................................................................................................................24
de installatie van de vergaderingen...................................................................................................................................24
de parlementaie zittingen...................................................................................................................................................25
Interne organisatie..............................................................................................................................................................26
openbarrheid van de wetgevende vergaderingen..............................................................................................................26
het einde van de zittingsperiode.........................................................................................................................................27
HET STATUUT VAN DE PARLEMENTSLEDEN......................................................................................................................................28
de onverenigbaarheden......................................................................................................................................................28
de parlementaire onschendbaarheden...............................................................................................................................29
WETTELIJKE NORMEN.................................................................................................................................................................31
de betekenis van de term “wet” in de grondwet................................................................................................................31
wettelijke normen van de federale overheid......................................................................................................................32
wettelijke normen van de gemeenschappen......................................................................................................................32
DE PROCEDURE BETREFFENDE HET TOT STAND BRENGEN VAN DE WETTELIJKE NORMEN...........................................................................33
de pre-parlementaire fase..................................................................................................................................................33
parlementaire fase..............................................................................................................................................................34
post-parlementaire fase.....................................................................................................................................................36
DE CONTROLEBEVOEGDHEID VAN DE WETGEVENDE VERGADERINGEN (PARLEMENT)................................................................................38
1. het recht om de aanwezigheid van een lid van de regering te vragen en om hem vragen te stellen............................38
2. HET RECHT DE POLITIEKE VERANTWOORDELIJKHEID VAN DE REGERING IN HET GEDING TE BRENGEN......................39
3. het recht van onderzoek.................................................................................................................................................40
4. het petitierecht................................................................................................................................................................42
2E DEEL – DE UITVOERENDE MACHT................................................................................................................................ 43
DE KONING EN DE FEDERALE REGERING......................................................................................................................................... 43
1
, de koning.............................................................................................................................................................................43
de federale regering............................................................................................................................................................47
DE REGERING VAN DE DEELENTITEITEN.......................................................................................................................................... 50
het algemene stelsel...........................................................................................................................................................50
het brusselse stelsel............................................................................................................................................................51
WERKING VAN DE UITVOERENDE MACHT........................................................................................................................................52
DE PREROGATIEVEN VAN DE UITVOERENDE MACHTE.........................................................................................................................55
de prerogatieven van de federale uitvoerende macht.......................................................................................................55
de prerogatieven van de uitvoerende machten van de deelentiteiten...............................................................................57
DE GRONDWETGEVENDE MACHT..................................................................................................................................................59
de totstandkoming en de goedkeuring van de grondwet..................................................................................................59
Procedure grondwetsherziening.........................................................................................................................................59
DEEL 3 – DE BEVOEGDHEDEN VAN DE FEDERALE OVERHEID, DE GEMEENSCHAPPEN EN DE GEWESTEN...........................60
HOOFDSTUK 1 - BEVOEGDHEIDSVERDELING....................................................................................................................................60
exclusiviteitsbeginsel van de bevoegdheden......................................................................................................................60
hierarchische gelijkheid van de wettelijke normen.............................................................................................................60
toepassing van het beginsel in foro interno, in foro externo..............................................................................................60
afezigheid, de jure, van subnationaliteit............................................................................................................................60
HOOFDSTUK 2 - BEVOEGDHEDEN VAN DE FEDERALE OVERHEID...........................................................................................................61
de toegekende bevoegdheden............................................................................................................................................61
de residuaire bevoegdheden...............................................................................................................................................61
HOOFDSTUK 3 - BEVOEGDHEDEN VAN DE GEMEENSCHAPPEN.............................................................................................................61
de bevoegheden van de vlaamse, franse en de duitstalige gemeenschap.........................................................................62
complexiteit van belgië.......................................................................................................................................................64
HOOFDSTUK 4 – GEWESTELIJKE BEVOEGDHEDEN.............................................................................................................................64
de lijst van gewestbevoegdheden.......................................................................................................................................64
uitoefening van de gewestbevoegdheden..........................................................................................................................65
de volledige communautarisering van de uitoefening van de gewestbevoegdheden (art 137 GW).................................66
de gedeeltelijk communautersiering van de uitoefening vd gewestbevoegdheden..........................................................66
HOOFDSTUK 5 - DE GEMEESCHAPPELIJKE BEVOEGDHEDEN.................................................................................................................66
parallelle bevoegdheden.....................................................................................................................................................66
impliciete bevoegdheden – art 10 BWHI............................................................................................................................67
HOOFDSTUK 6 - DE CONSTITUTIEVE AUTONOMIE VAN DE DEELENTITEITEN............................................................................................67
HOOFDSTUK 7 – TENUITVOERLEGGING VAN BEVOEGDHEDEN (AMPER BESPROKEN)................................................................................67
het conflictueel federalisme................................................................................................................................................68
het coöperatief federalisme................................................................................................................................................68
HOOFDSTUK 8 – BEVOEGDHEDEN VAN DE GEMEENTEN EN PROVINCIES................................................................................................69
HOOFDSTUK 9 – DE INTERNATIONALE BEVOEGDHEDEN VAN DE FEDERALE OVERHEID, GEMEENSCHAPPEN EN GEWESTEN................................70
DEEL 3 - DE FINANCIERING VAN DE FEDERALE OVERHEID, GEMEENSCHAPPEN EN GEWESTEN.........................................73
HOOFDSTUK 1 – DE FINANCIERING VAN DE FEDERALE OVERHEID......................................................................................73
De trilogie inzake fiscaliteit en de controle van het Grondwettelijk Hof............................................................................73
Het begrip ‘retributie’.........................................................................................................................................................74
De begrotingswetten..........................................................................................................................................................74
de pensioeneN....................................................................................................................................................................75
de financiering van de gemeenschappen...........................................................................................................................75
HOOFDSTUK 3 – HET REKENHOF.................................................................................................................................................. 76
HOOFDSTUK 4 – FINANCIERING VAN EREDIENSTEN...........................................................................................................................76
de financiering van de bedienaren van erkende erendiensten...........................................................................................76
2
,4E DEEL - DE GEWONE RECHTSCOLLEGES, DE ADMINISTRATIEVE RECHTSCOLLEGES EN HET GRONDWETTELIJK HOF EN HUN
PLAATS IN DE FEDERALE ARCHITECTUUR VAN DE BELGISCHE RECHTSORDE.....................................................................77
HOOFDSTUK 1 – HET GRONDWETTELIJK HOF...................................................................................................................................77
procedure...........................................................................................................................................................................78
HOOFDSTUK 2 – DE GEWONE RECHTSCOLLEGES..............................................................................................................................80
De beginselen betreffende de gewone rechtscolleges........................................................................................................80
HOOFDSTUK 3 – DE ADMINISTRATIEVE RECHTSCOLLEGES...................................................................................................................82
de raad van state................................................................................................................................................................82
3
, INLEIDEND DEEL
ZIJN BEKENDMAKING EN INWERKINGTREDING VAN DE IN BELGIË VAN TOEPASSING
ZIJNDE RECHTSNORMEN
ZIJN BEKENDMAKING VAN DE IN BELGIË VAN TOEPASSING ZIJNDE RECHTSNOMEN
Uitganspunt: om tegenstelbaar te zijn aan de burgers, moet een rechtsregel het voorwerp uitmaken van
een bekendmaking
VK heeft geen publicatieblad, wettelijke normen worden door de administratie bekendgemaakt
wanneer ze in werking zijn getreden.
Inwerkingtreding is een voorwaarde voor bekendmaking. Wij doen dit omgekeerd.
Art. 190 Gw.
“Geen wet, geen besluit of verordening van algemeen, provinciaal of gemeentelijk bestuur is verbindend
dan na te zijn bekendgemaakt in de vorm bij de wet bepaald.”
Manieren van bekendmaking:
Aanplakking (= afkondiging):
o Voor normen op gemeentelijk vlak (in de webtoepassing van de gemeente).
o Voor normen uitgevaardigd door provinciegouverneurs.
o Voor normen uitgevaardigd door arrondissementscommissarissen.
MAAR ontsnappen niet aan art. 190 Gw.
Publicatie in het publicatieblad is verplicht voor alle andere normen!!
o De normen die van openbaar belang zijn moeten gepubliceerd worden, is dat niet het
geval, dan volstaat de kennisgeving aan de betrokkenen
provincies hebben ook een publicatieblad = bestuursmemoriaal van de provincie
MAAR: art. 190 Gw. is enkel van toepassing op normen van algemeen belang.
bijvoorbeeld. benoeming en ontslag van ministers, ambtenaren van rechterlijke orde, …
Voor andere normen volstaat de loutere kennisgeving aan de betrokkenen.
bijvoorbeeld. koninklijke besluiten waarbij de koning gratie verleent, …
+ ander opmerkingen: art. 190 Gw. sinds 1831 nooit herzien en is ook goedgekeurd zonder enige
parlementaire bespreking/ voorbereiding.
DE BEKENDMAKING VAN NORMEN IN HET PUBLICATIEBLAD
Publicatieblad: een publicatie in dewelke wettelijke bepalingen bekend gemaakt worden. Niemand kan de
onwetendheid inroepen, je wordt geacht ze te kennen (anders is rechtsstaat niet werkbaar).
MAAR: is het mogelijk om op de hoogte te zijn van alle bekendgemaakte normen?
arrest 17 mei 2001. Dochteronderneming van Belgacom (met maatschappelijke zetel in
Brussel) was niet op de hoogte van een gemeentelijke verordening in aanplakking op de
muren van het Stadhuis van Luik.
GwH oordeelde dat ze op de hoogte had moeten zijn.
4
Inhoudsopgave
INLEIDEND DEEL............................................................................................................................................................... 4
ZIJN BEKENDMAKING EN INWERKINGTREDING VAN DE IN BELGIË VAN TOEPASSING ZIJNDE RECHTSNORMEN...................................................4
zijn bekendmaking van de in belgië van toepassing zijnde rechtsnomen............................................................................4
de bekendmaking van normen in het publicatieblad...........................................................................................................4
het belgische staatsblad, het publicatieblas van de nationale rechtsorde...........................................................................5
inwerkingtreding van de in België van toepassing zijnde rechtsnormen.............................................................................5
verschillende fasen van grondwetsherziening en staatshervorming...................................................................................6
FEDERAAL BELGIË........................................................................................................................................................................6
de bekrachtiging van de federale structuur van het land.....................................................................................................6
de wijziging van de intenationale grenzen van het konikrijk................................................................................................7
de 4 taalgebieden van het koninkrijk....................................................................................................................................8
de 3 gewesten van het koninkrijk.......................................................................................................................................10
de provincies.......................................................................................................................................................................11
gemeenschappen................................................................................................................................................................14
DE ALGEMEN DOELSTELLINGEN VAN HET FEDERAAL BELGIË................................................................................................................14
1E DEEL – DE ORGANEN VAN DE FEDERALE OVERHEID, VAN DE GEMEENSCHAPPEN EN GEWESTEN.................................16
DE WETGEVENDE MACHT............................................................................................................................................................16
de federale wetgevende macht..........................................................................................................................................16
de samenstelling van de kamer van volksvertegenwoordigers..........................................................................................17
samensTelling van de senaat..............................................................................................................................................21
de wetgevende vergaderingen van de deelentiteiten........................................................................................................22
DE WERKING VAN DE WETGEVENDE VERGADERING...........................................................................................................................24
de installatie van de vergaderingen...................................................................................................................................24
de parlementaie zittingen...................................................................................................................................................25
Interne organisatie..............................................................................................................................................................26
openbarrheid van de wetgevende vergaderingen..............................................................................................................26
het einde van de zittingsperiode.........................................................................................................................................27
HET STATUUT VAN DE PARLEMENTSLEDEN......................................................................................................................................28
de onverenigbaarheden......................................................................................................................................................28
de parlementaire onschendbaarheden...............................................................................................................................29
WETTELIJKE NORMEN.................................................................................................................................................................31
de betekenis van de term “wet” in de grondwet................................................................................................................31
wettelijke normen van de federale overheid......................................................................................................................32
wettelijke normen van de gemeenschappen......................................................................................................................32
DE PROCEDURE BETREFFENDE HET TOT STAND BRENGEN VAN DE WETTELIJKE NORMEN...........................................................................33
de pre-parlementaire fase..................................................................................................................................................33
parlementaire fase..............................................................................................................................................................34
post-parlementaire fase.....................................................................................................................................................36
DE CONTROLEBEVOEGDHEID VAN DE WETGEVENDE VERGADERINGEN (PARLEMENT)................................................................................38
1. het recht om de aanwezigheid van een lid van de regering te vragen en om hem vragen te stellen............................38
2. HET RECHT DE POLITIEKE VERANTWOORDELIJKHEID VAN DE REGERING IN HET GEDING TE BRENGEN......................39
3. het recht van onderzoek.................................................................................................................................................40
4. het petitierecht................................................................................................................................................................42
2E DEEL – DE UITVOERENDE MACHT................................................................................................................................ 43
DE KONING EN DE FEDERALE REGERING......................................................................................................................................... 43
1
, de koning.............................................................................................................................................................................43
de federale regering............................................................................................................................................................47
DE REGERING VAN DE DEELENTITEITEN.......................................................................................................................................... 50
het algemene stelsel...........................................................................................................................................................50
het brusselse stelsel............................................................................................................................................................51
WERKING VAN DE UITVOERENDE MACHT........................................................................................................................................52
DE PREROGATIEVEN VAN DE UITVOERENDE MACHTE.........................................................................................................................55
de prerogatieven van de federale uitvoerende macht.......................................................................................................55
de prerogatieven van de uitvoerende machten van de deelentiteiten...............................................................................57
DE GRONDWETGEVENDE MACHT..................................................................................................................................................59
de totstandkoming en de goedkeuring van de grondwet..................................................................................................59
Procedure grondwetsherziening.........................................................................................................................................59
DEEL 3 – DE BEVOEGDHEDEN VAN DE FEDERALE OVERHEID, DE GEMEENSCHAPPEN EN DE GEWESTEN...........................60
HOOFDSTUK 1 - BEVOEGDHEIDSVERDELING....................................................................................................................................60
exclusiviteitsbeginsel van de bevoegdheden......................................................................................................................60
hierarchische gelijkheid van de wettelijke normen.............................................................................................................60
toepassing van het beginsel in foro interno, in foro externo..............................................................................................60
afezigheid, de jure, van subnationaliteit............................................................................................................................60
HOOFDSTUK 2 - BEVOEGDHEDEN VAN DE FEDERALE OVERHEID...........................................................................................................61
de toegekende bevoegdheden............................................................................................................................................61
de residuaire bevoegdheden...............................................................................................................................................61
HOOFDSTUK 3 - BEVOEGDHEDEN VAN DE GEMEENSCHAPPEN.............................................................................................................61
de bevoegheden van de vlaamse, franse en de duitstalige gemeenschap.........................................................................62
complexiteit van belgië.......................................................................................................................................................64
HOOFDSTUK 4 – GEWESTELIJKE BEVOEGDHEDEN.............................................................................................................................64
de lijst van gewestbevoegdheden.......................................................................................................................................64
uitoefening van de gewestbevoegdheden..........................................................................................................................65
de volledige communautarisering van de uitoefening van de gewestbevoegdheden (art 137 GW).................................66
de gedeeltelijk communautersiering van de uitoefening vd gewestbevoegdheden..........................................................66
HOOFDSTUK 5 - DE GEMEESCHAPPELIJKE BEVOEGDHEDEN.................................................................................................................66
parallelle bevoegdheden.....................................................................................................................................................66
impliciete bevoegdheden – art 10 BWHI............................................................................................................................67
HOOFDSTUK 6 - DE CONSTITUTIEVE AUTONOMIE VAN DE DEELENTITEITEN............................................................................................67
HOOFDSTUK 7 – TENUITVOERLEGGING VAN BEVOEGDHEDEN (AMPER BESPROKEN)................................................................................67
het conflictueel federalisme................................................................................................................................................68
het coöperatief federalisme................................................................................................................................................68
HOOFDSTUK 8 – BEVOEGDHEDEN VAN DE GEMEENTEN EN PROVINCIES................................................................................................69
HOOFDSTUK 9 – DE INTERNATIONALE BEVOEGDHEDEN VAN DE FEDERALE OVERHEID, GEMEENSCHAPPEN EN GEWESTEN................................70
DEEL 3 - DE FINANCIERING VAN DE FEDERALE OVERHEID, GEMEENSCHAPPEN EN GEWESTEN.........................................73
HOOFDSTUK 1 – DE FINANCIERING VAN DE FEDERALE OVERHEID......................................................................................73
De trilogie inzake fiscaliteit en de controle van het Grondwettelijk Hof............................................................................73
Het begrip ‘retributie’.........................................................................................................................................................74
De begrotingswetten..........................................................................................................................................................74
de pensioeneN....................................................................................................................................................................75
de financiering van de gemeenschappen...........................................................................................................................75
HOOFDSTUK 3 – HET REKENHOF.................................................................................................................................................. 76
HOOFDSTUK 4 – FINANCIERING VAN EREDIENSTEN...........................................................................................................................76
de financiering van de bedienaren van erkende erendiensten...........................................................................................76
2
,4E DEEL - DE GEWONE RECHTSCOLLEGES, DE ADMINISTRATIEVE RECHTSCOLLEGES EN HET GRONDWETTELIJK HOF EN HUN
PLAATS IN DE FEDERALE ARCHITECTUUR VAN DE BELGISCHE RECHTSORDE.....................................................................77
HOOFDSTUK 1 – HET GRONDWETTELIJK HOF...................................................................................................................................77
procedure...........................................................................................................................................................................78
HOOFDSTUK 2 – DE GEWONE RECHTSCOLLEGES..............................................................................................................................80
De beginselen betreffende de gewone rechtscolleges........................................................................................................80
HOOFDSTUK 3 – DE ADMINISTRATIEVE RECHTSCOLLEGES...................................................................................................................82
de raad van state................................................................................................................................................................82
3
, INLEIDEND DEEL
ZIJN BEKENDMAKING EN INWERKINGTREDING VAN DE IN BELGIË VAN TOEPASSING
ZIJNDE RECHTSNORMEN
ZIJN BEKENDMAKING VAN DE IN BELGIË VAN TOEPASSING ZIJNDE RECHTSNOMEN
Uitganspunt: om tegenstelbaar te zijn aan de burgers, moet een rechtsregel het voorwerp uitmaken van
een bekendmaking
VK heeft geen publicatieblad, wettelijke normen worden door de administratie bekendgemaakt
wanneer ze in werking zijn getreden.
Inwerkingtreding is een voorwaarde voor bekendmaking. Wij doen dit omgekeerd.
Art. 190 Gw.
“Geen wet, geen besluit of verordening van algemeen, provinciaal of gemeentelijk bestuur is verbindend
dan na te zijn bekendgemaakt in de vorm bij de wet bepaald.”
Manieren van bekendmaking:
Aanplakking (= afkondiging):
o Voor normen op gemeentelijk vlak (in de webtoepassing van de gemeente).
o Voor normen uitgevaardigd door provinciegouverneurs.
o Voor normen uitgevaardigd door arrondissementscommissarissen.
MAAR ontsnappen niet aan art. 190 Gw.
Publicatie in het publicatieblad is verplicht voor alle andere normen!!
o De normen die van openbaar belang zijn moeten gepubliceerd worden, is dat niet het
geval, dan volstaat de kennisgeving aan de betrokkenen
provincies hebben ook een publicatieblad = bestuursmemoriaal van de provincie
MAAR: art. 190 Gw. is enkel van toepassing op normen van algemeen belang.
bijvoorbeeld. benoeming en ontslag van ministers, ambtenaren van rechterlijke orde, …
Voor andere normen volstaat de loutere kennisgeving aan de betrokkenen.
bijvoorbeeld. koninklijke besluiten waarbij de koning gratie verleent, …
+ ander opmerkingen: art. 190 Gw. sinds 1831 nooit herzien en is ook goedgekeurd zonder enige
parlementaire bespreking/ voorbereiding.
DE BEKENDMAKING VAN NORMEN IN HET PUBLICATIEBLAD
Publicatieblad: een publicatie in dewelke wettelijke bepalingen bekend gemaakt worden. Niemand kan de
onwetendheid inroepen, je wordt geacht ze te kennen (anders is rechtsstaat niet werkbaar).
MAAR: is het mogelijk om op de hoogte te zijn van alle bekendgemaakte normen?
arrest 17 mei 2001. Dochteronderneming van Belgacom (met maatschappelijke zetel in
Brussel) was niet op de hoogte van een gemeentelijke verordening in aanplakking op de
muren van het Stadhuis van Luik.
GwH oordeelde dat ze op de hoogte had moeten zijn.
4
