BESTUUSRECHT – STEVEN LIERMAN
Inhoudsopgave
INLEIDING...................................................................................................... 3
POWERPOINT 1 – BASISBEGRIPPEN EN CENTRALE THEMA’S..............................3
BEGRIP EN EVOLUTIE....................................................................................................... 3
BESTUREN IN DE GELAAGDE RECHTSORDE.....................................................................5
VERHOUDING TUSSEN REGERING EN ADMINISTRATIE.....................................................5
GEEN CODIFICATIE VAN HET BESTUURSRECHT...............................................................7
BIJZONDERE POSITIE VAN HET BESTUUR.........................................................................8
VERHOUDING TUSSEN OVERHEID EN BURGER................................................................9
ENKELE CENTRALE THEMA’S VAN PUBLIEK RECHT..........................................................9
POWERPOINT 2 – BRONNEN VAN HET BESTUURSRECHT....................................9
INTERNATIONAAL EN SUPRANATIONAAL RECHT............................................................................9
GRONDWET....................................................................................................................... 10
WET/ DECRETEN/ ORDONNANTIES......................................................................................... 11
VERORDENINGEN (OF REGLEMENTEN) EN BESLUITEN..................................................................11
GEWOONTERECHT.............................................................................................................. 12
ALGEMENE RECHTSBEGINSELEN............................................................................................. 12
OMZENDBRIEVEN, DIENSTNOTA’S........................................................................................... 12
POWERPOINT 3 – BESTUUR, ZIJN VERSCHIJNINGSVORMEN EN TOEZICHT..........14
ADMINISTRATIEVE OVERHEID: BEGRIP EN CRITERIA.....................................................................14
RECHTSPERSOONLIJKHEID..................................................................................................... 19
VERSCHIJNINGSVORMEN VAN HET BESTUUR..............................................................................20
VORMEN EN INTENSITEIT VAN TOEZICHT EN GEORGANISEERDE BESTUURLIJKE BEROEPEN....................27
GEWOON TOEZICHT............................................................................................................. 29
BUITENGEWOON TOEZICHT (INDEPLAATSSTELLING)....................................................................30
POWERPOINT 4 – ACTIEMIDDELEN EN WERKING VAN BESTUUR.......................35
HOOFDSTUK 1 - BESTUURHANDELING......................................................................................35
BEGRIP ‘BESTUURSHANDELING’ EN BELANG..............................................................35
REGLEMENTAIRE VS INDIVIDUELE RECHTSHANDELING..............................................37
GEBONDEN VS DISCRETIONAIRE BEVOEGDHEID........................................................38
TERMIJNEN................................................................................................................. 38
BEKENDMAKING......................................................................................................... 39
EINDE......................................................................................................................... 40
BIJZONDERE BESTUURHANDELINGEN.........................................................................42
POWERPOINT 5 - BEGINSELEN VAN BEHOORLIJK BESTUUR..............................45
DEFINITIE, OORSPRONG EN KENMERKEN..................................................................................45
INDELING.......................................................................................................................... 46
PLAATS IN DE HIËRARCHIE VAN DE NORMEN.............................................................................46
VERHOUDING TOT BEGINSELEN VAN BEHOORLIJK BURGERSCHAP...................................................46
PROCEDURELE EN INHOUDELIJKE BEGINSELEN......................................................................47
POWERPOINT 6 – OPENBAARHEID VAN BESTUUR............................................52
ACTIEVE OPENBAARHEID...................................................................................................... 53
PASSIEVE OPENBAARHEID..................................................................................................... 54
POWERPOINT 7 – RECHTERLIJK TOEZICHT OP DE OVERHEID............................56
RECHTSBERSCHERMING TEGEN HET BESTUUR............................................................................56
1
, GASTCOLLEGE: CONTRACTEREN MET DE OVERHEID – DAVID D’HOOGHE.....................................67
OVERHEIDSCONTRACTEN..............................................................................67
OVEREENKOMSTEN WAARAAN DE RECHTSLEER EN RECHTSPRAAK EEN BIJZONDER STATUUR HEBBEN
TOEGEREKEND................................................................................................................... 68
OVERHEIDSOPDRACHTEN REGLEMENTERING..................................................69
UITSLUITINGSGRONDEN, SELECTIE EN GUNNINGSCRITERIA ..........................................................73
OPROEP TOT MEDEDINGING ................................................................................................. 73
ONDERZOEK NAAR REGELMATIGHEID VAN DE OFFERTES ............................................................74
MOTIVERING,KENNISGEVING, STAND-STILL EN SANCTIES A.MOTIVERINGSPLICHT .............................74
DE EIGENLIJKE GUNNING VD OPDRACHT EN DE TOTSTANDKOMING VD OVK ....................................75
DE UITVOERING VAN DE OVEREENKOMST ...............................................................................75
2
,BESTUUSRECHT – STEVEN LIERMAN
INLEIDING
PUBLIEKRECHT PRIVAATRECHT
Organisatie en optreden van de OH Organisatie van relaties tussen leden van
samenlevinng
Verhouding burgers en OH Onderlinge verhouding tussen personen
Grondwettelijk recht, bestuursrecht, Contractenrecht, aansprakelijkheidsrecht,
fiscaal recht, strafrecht, gerechterlijk recht goederenrecht
POWERPOINT 1 – BASISBEGRIPPEN EN CENTRALE THEMA’S
BEGRIP EN EVOLUTIE
TRIAS POLITICA
“C’est une expérience éternelle que tout homme qui a du pouvoir est porté à en abuser
(…). Pour qu’on ne puisse pas abuser du pouvoir, if faut que, par la disposition des
choses, le pouvoir arrête le pouvoir.”
Montesquieu, De L’esprit des Lois (1748)
Het verenigen van alle macht in 1 hand = gevaarlijk, zorgt voor tirannie
Trias politica = we hebben 3 staatsmachten en die moeten gescheiden worden
= het goede bewind
Linkerkant = goede zijde = vreedzame
handel, landbouw, …
Rechterkant = donkere zijde = gevolgen
van slecht bewind (corruptie, geweld,
tirannie)
=> kerkelijke deugden staat hier NIET centraal,
= beginselen van behoorlijk bestuur => wel de wereldlijke deugden = welke
bestaat al veel langer dan vandaag, deugden een goed bestuur moet hebben
hier afgebeeld
Bv. vrede lievend zijn, De machten moeten elkaar in evenwicht
grootmoedig zijn, houden
vooruitziende wijsheid,
matigheid (= proportioneel)
OVERHEID = horizontale machtenscheiding
Wetgevende Rechterlijke macht Uitvoerende macht
macht
Rol vd rechter in beslechten Bestuur = organen en instellingen
van geschillen tussen burger van de uitvoerende macht
& OH Nuancering: ook lokale
besturen
IMPACT HORIZONTALE MACHTENSCHEIDING
= verschillende taken en bevoegdheden van de overheid kunnen binnen 1 en hetzelfde
overheidsverband aan verschillende ambten of overheden worden toebedeeld
Maar meer dan ‘uitvoerende’ taken:
3
, Bepaalde bestuurlijke handelingen hebben een materieel wetgevende inhoud bv.
gemeentereglement
Bestuurlijke rechtscolleges oefenen een rechtsprekende functie uit en zijn geen
besturen bv. RvS
Ook wetgevende en rechterlijke macht nemen bestuurlijke beslissingen reglementen
& verordeningen zelf aannemen (materiële zin) bv. gunning overheidsopdracht,
aanwerving personeel
Invulling van horizontale machtenscheiding kan op 2 manieren:
1. Checks and balances = organen moeten samenwerken en elkaar kunnen controleren
(pleidooi James Madison)
2. absolute machtenscheiding = drie overheidsfuncties zuiver afgebakend zonder
wederzijdse controle
Juridictioneel monisme Juridictioneel dualisme
= gewone rechter is in beginsel ook bevoegd= het naast elkaar bestaan van verschillende
voor geschillen tussen burger en staat rechtscolleges
Doel horizontale machtenscheiding = overheidsmacht aan banden leggen en machtsmisbruik
tegen te gaan om zo de vrijheid van de burger te beschermen
voordeel machtenscheiding = functionele specialisatie & arbeidsverdeling
BUREAUCRATIEMODEL VAN MAX WEBER (1864-1920)
= was voorstander van een sterk hierarchisch model gebaseerd op rationaliteit:
De top moet een primaat van de politiek administratie staat ten dienste hiertoe
Administratie voert instructies uit als willoze machine
Onderworpen aan formele regels en procedures geen vriendjespolitiek,
onpartijdigheid
Gekenmerkt door een depersonalisering van onderlinge verhoudingen
Kritiek op dit model = gewijzigde perceptie van bureaucratie: log, duur, niet flexibel,
gebruiksonvriendelijk, …
Bureaucratie: ja, kenmerken blijven vandaag belangrijk (zie fresco)
Maar teveel strikheid, teveel procedures leidt ertoe dat verantwoordelijk niet hun
verantwoordelijkheid nemen dit is niet wat we vandaag van een OH
verwachten, we willen dat die gebruiksvriendelijker is
“Government is not the solution of the problem; government is the problem” Ronald
Reagan, 20/01/1981
EVOLUTIE VAN HET BESTUUR
Overheidsapparaat steeds verder uitgebouwd, in meest uiteenlopende aangelegenheden vervat in
t leven
Openbaar vervoer, gezondheidszorg, burgerlijke stand, sociale zekerheid, cultuur, radio,
tv, onderwijs, …
We zien ook bij ons een evolutie: opkomst van nieuwe organisatievormen en
werkmethodes:
Modernisering naar het beeld van het private ondernemerschap
Verzelfstandiging door beroep op gespecialiseerde diensten en instellingen (zie
hierna: functionele decentralisatie) centrale OH gaat niet meer alles zelf doen (bv. NMBS,
VRT, BPOST, …)
Kerntakendebat en privatisering van overheidstaken Wat moet de OH nog zelf doen?
die taken worden beslist door de politiek, wanneer je taken weggeeft moet je ervoor zorgen dat het
algemeen belang gerespecteerd blijft
4
Inhoudsopgave
INLEIDING...................................................................................................... 3
POWERPOINT 1 – BASISBEGRIPPEN EN CENTRALE THEMA’S..............................3
BEGRIP EN EVOLUTIE....................................................................................................... 3
BESTUREN IN DE GELAAGDE RECHTSORDE.....................................................................5
VERHOUDING TUSSEN REGERING EN ADMINISTRATIE.....................................................5
GEEN CODIFICATIE VAN HET BESTUURSRECHT...............................................................7
BIJZONDERE POSITIE VAN HET BESTUUR.........................................................................8
VERHOUDING TUSSEN OVERHEID EN BURGER................................................................9
ENKELE CENTRALE THEMA’S VAN PUBLIEK RECHT..........................................................9
POWERPOINT 2 – BRONNEN VAN HET BESTUURSRECHT....................................9
INTERNATIONAAL EN SUPRANATIONAAL RECHT............................................................................9
GRONDWET....................................................................................................................... 10
WET/ DECRETEN/ ORDONNANTIES......................................................................................... 11
VERORDENINGEN (OF REGLEMENTEN) EN BESLUITEN..................................................................11
GEWOONTERECHT.............................................................................................................. 12
ALGEMENE RECHTSBEGINSELEN............................................................................................. 12
OMZENDBRIEVEN, DIENSTNOTA’S........................................................................................... 12
POWERPOINT 3 – BESTUUR, ZIJN VERSCHIJNINGSVORMEN EN TOEZICHT..........14
ADMINISTRATIEVE OVERHEID: BEGRIP EN CRITERIA.....................................................................14
RECHTSPERSOONLIJKHEID..................................................................................................... 19
VERSCHIJNINGSVORMEN VAN HET BESTUUR..............................................................................20
VORMEN EN INTENSITEIT VAN TOEZICHT EN GEORGANISEERDE BESTUURLIJKE BEROEPEN....................27
GEWOON TOEZICHT............................................................................................................. 29
BUITENGEWOON TOEZICHT (INDEPLAATSSTELLING)....................................................................30
POWERPOINT 4 – ACTIEMIDDELEN EN WERKING VAN BESTUUR.......................35
HOOFDSTUK 1 - BESTUURHANDELING......................................................................................35
BEGRIP ‘BESTUURSHANDELING’ EN BELANG..............................................................35
REGLEMENTAIRE VS INDIVIDUELE RECHTSHANDELING..............................................37
GEBONDEN VS DISCRETIONAIRE BEVOEGDHEID........................................................38
TERMIJNEN................................................................................................................. 38
BEKENDMAKING......................................................................................................... 39
EINDE......................................................................................................................... 40
BIJZONDERE BESTUURHANDELINGEN.........................................................................42
POWERPOINT 5 - BEGINSELEN VAN BEHOORLIJK BESTUUR..............................45
DEFINITIE, OORSPRONG EN KENMERKEN..................................................................................45
INDELING.......................................................................................................................... 46
PLAATS IN DE HIËRARCHIE VAN DE NORMEN.............................................................................46
VERHOUDING TOT BEGINSELEN VAN BEHOORLIJK BURGERSCHAP...................................................46
PROCEDURELE EN INHOUDELIJKE BEGINSELEN......................................................................47
POWERPOINT 6 – OPENBAARHEID VAN BESTUUR............................................52
ACTIEVE OPENBAARHEID...................................................................................................... 53
PASSIEVE OPENBAARHEID..................................................................................................... 54
POWERPOINT 7 – RECHTERLIJK TOEZICHT OP DE OVERHEID............................56
RECHTSBERSCHERMING TEGEN HET BESTUUR............................................................................56
1
, GASTCOLLEGE: CONTRACTEREN MET DE OVERHEID – DAVID D’HOOGHE.....................................67
OVERHEIDSCONTRACTEN..............................................................................67
OVEREENKOMSTEN WAARAAN DE RECHTSLEER EN RECHTSPRAAK EEN BIJZONDER STATUUR HEBBEN
TOEGEREKEND................................................................................................................... 68
OVERHEIDSOPDRACHTEN REGLEMENTERING..................................................69
UITSLUITINGSGRONDEN, SELECTIE EN GUNNINGSCRITERIA ..........................................................73
OPROEP TOT MEDEDINGING ................................................................................................. 73
ONDERZOEK NAAR REGELMATIGHEID VAN DE OFFERTES ............................................................74
MOTIVERING,KENNISGEVING, STAND-STILL EN SANCTIES A.MOTIVERINGSPLICHT .............................74
DE EIGENLIJKE GUNNING VD OPDRACHT EN DE TOTSTANDKOMING VD OVK ....................................75
DE UITVOERING VAN DE OVEREENKOMST ...............................................................................75
2
,BESTUUSRECHT – STEVEN LIERMAN
INLEIDING
PUBLIEKRECHT PRIVAATRECHT
Organisatie en optreden van de OH Organisatie van relaties tussen leden van
samenlevinng
Verhouding burgers en OH Onderlinge verhouding tussen personen
Grondwettelijk recht, bestuursrecht, Contractenrecht, aansprakelijkheidsrecht,
fiscaal recht, strafrecht, gerechterlijk recht goederenrecht
POWERPOINT 1 – BASISBEGRIPPEN EN CENTRALE THEMA’S
BEGRIP EN EVOLUTIE
TRIAS POLITICA
“C’est une expérience éternelle que tout homme qui a du pouvoir est porté à en abuser
(…). Pour qu’on ne puisse pas abuser du pouvoir, if faut que, par la disposition des
choses, le pouvoir arrête le pouvoir.”
Montesquieu, De L’esprit des Lois (1748)
Het verenigen van alle macht in 1 hand = gevaarlijk, zorgt voor tirannie
Trias politica = we hebben 3 staatsmachten en die moeten gescheiden worden
= het goede bewind
Linkerkant = goede zijde = vreedzame
handel, landbouw, …
Rechterkant = donkere zijde = gevolgen
van slecht bewind (corruptie, geweld,
tirannie)
=> kerkelijke deugden staat hier NIET centraal,
= beginselen van behoorlijk bestuur => wel de wereldlijke deugden = welke
bestaat al veel langer dan vandaag, deugden een goed bestuur moet hebben
hier afgebeeld
Bv. vrede lievend zijn, De machten moeten elkaar in evenwicht
grootmoedig zijn, houden
vooruitziende wijsheid,
matigheid (= proportioneel)
OVERHEID = horizontale machtenscheiding
Wetgevende Rechterlijke macht Uitvoerende macht
macht
Rol vd rechter in beslechten Bestuur = organen en instellingen
van geschillen tussen burger van de uitvoerende macht
& OH Nuancering: ook lokale
besturen
IMPACT HORIZONTALE MACHTENSCHEIDING
= verschillende taken en bevoegdheden van de overheid kunnen binnen 1 en hetzelfde
overheidsverband aan verschillende ambten of overheden worden toebedeeld
Maar meer dan ‘uitvoerende’ taken:
3
, Bepaalde bestuurlijke handelingen hebben een materieel wetgevende inhoud bv.
gemeentereglement
Bestuurlijke rechtscolleges oefenen een rechtsprekende functie uit en zijn geen
besturen bv. RvS
Ook wetgevende en rechterlijke macht nemen bestuurlijke beslissingen reglementen
& verordeningen zelf aannemen (materiële zin) bv. gunning overheidsopdracht,
aanwerving personeel
Invulling van horizontale machtenscheiding kan op 2 manieren:
1. Checks and balances = organen moeten samenwerken en elkaar kunnen controleren
(pleidooi James Madison)
2. absolute machtenscheiding = drie overheidsfuncties zuiver afgebakend zonder
wederzijdse controle
Juridictioneel monisme Juridictioneel dualisme
= gewone rechter is in beginsel ook bevoegd= het naast elkaar bestaan van verschillende
voor geschillen tussen burger en staat rechtscolleges
Doel horizontale machtenscheiding = overheidsmacht aan banden leggen en machtsmisbruik
tegen te gaan om zo de vrijheid van de burger te beschermen
voordeel machtenscheiding = functionele specialisatie & arbeidsverdeling
BUREAUCRATIEMODEL VAN MAX WEBER (1864-1920)
= was voorstander van een sterk hierarchisch model gebaseerd op rationaliteit:
De top moet een primaat van de politiek administratie staat ten dienste hiertoe
Administratie voert instructies uit als willoze machine
Onderworpen aan formele regels en procedures geen vriendjespolitiek,
onpartijdigheid
Gekenmerkt door een depersonalisering van onderlinge verhoudingen
Kritiek op dit model = gewijzigde perceptie van bureaucratie: log, duur, niet flexibel,
gebruiksonvriendelijk, …
Bureaucratie: ja, kenmerken blijven vandaag belangrijk (zie fresco)
Maar teveel strikheid, teveel procedures leidt ertoe dat verantwoordelijk niet hun
verantwoordelijkheid nemen dit is niet wat we vandaag van een OH
verwachten, we willen dat die gebruiksvriendelijker is
“Government is not the solution of the problem; government is the problem” Ronald
Reagan, 20/01/1981
EVOLUTIE VAN HET BESTUUR
Overheidsapparaat steeds verder uitgebouwd, in meest uiteenlopende aangelegenheden vervat in
t leven
Openbaar vervoer, gezondheidszorg, burgerlijke stand, sociale zekerheid, cultuur, radio,
tv, onderwijs, …
We zien ook bij ons een evolutie: opkomst van nieuwe organisatievormen en
werkmethodes:
Modernisering naar het beeld van het private ondernemerschap
Verzelfstandiging door beroep op gespecialiseerde diensten en instellingen (zie
hierna: functionele decentralisatie) centrale OH gaat niet meer alles zelf doen (bv. NMBS,
VRT, BPOST, …)
Kerntakendebat en privatisering van overheidstaken Wat moet de OH nog zelf doen?
die taken worden beslist door de politiek, wanneer je taken weggeeft moet je ervoor zorgen dat het
algemeen belang gerespecteerd blijft
4
