SAMENVATTING THEORETISCHE ORTHOPEDAGOGIEK SEMESTER 2
LES 1: INLEIDING ORTHOPEDAGOGIEK
1. NAAM
1.1 HEILOPVOEDKUNDE
- Dit was de eerste term
- Onderdeel van de pedagogiek dat zich richt op de opvoeding en begeleiding van
kinderen met specifieke zorgbehoeften, zoals mentale en fysieke beperkingen
- Doel: deze kinderen zo goed mogelijk ondersteunen en begeleiden, zodat zij zich
optimaal kunnen ontwikkelen binnen hun mogelijkheden
- Holistische benadering: kijkt niet alleen naar de beperking of de problemen van
het kind, maar ook naar de mogelijkheden en het potentieel van het kind in zijn
geheel
- Nu vooral nog in Duitsland gebruikt (Heil à genezen)
- Geassocieerd met Nazi-regime (negatieve connotatie) à kritiek vanaf WOII-
periode
1.2 PEDOLOGIE
- ‘wetenschap van het kind’ à multidisciplinair vakgebied dat zich richt op de
fysieke, cognitieve, emotionele en sociale ontwikkeling van kinderen, bestudeert
het gedrag en groei van kinderen vanaf de geboorte tot de adolescentie
- Beweging die gekomen is als afwijzing ten opzichte van de medische beweging
- Hoe kunnen we een kind bestuderen (medisch) maar ook vanuit verschillende
perspectieven (sociaal, psychologisch)
- Vooral in Nederland nog gebruikt
1.3 ORTHOPEDAGOGIEK (DEEL VAN DE PEDAGOGISCHE WETENSCHAPPEN)
- Richt zich op de opvoeding, begeleiding en ondersteuning van kinderen en
jongeren met gedrags- en leerproblemen of andere specifieke
ontwikkelingsstoornissen
- Doel: kinderen helpen zich optimaal te ontwikkelen, kwaliteit van leven te
verbeteren en zo zelfstandig mogelijk laten functioneren in de samenleving
- Spreken pas over deze term sinds net na WOII (1949)
- Wouden af van medische term ‘heilpedagogiek’
- Men wilde zich profileren ten aanzien van de artsen die zich bezighielden met de
studie van de kinderen en de ‘abnormale’ kinderen
o Vanuit de insteek dat ze mensen moesten beschermen tegen enge
ideologieën
- Had Amerikaanse variant: ‘orthopsychiatrie’
o Focust zich op meest kwetsbare mensen in de samenleving
2. CONNOTATIES
2.1 HEILOPVOEDKUNDE
1
,SAMENVATTING THEORETISCHE ORTHOPEDAGOGIEK SEMESTER 2
- ‘Geneespedagogiek’
- Klinisch, gericht op behandeling
- Dubbel begrip
- Wijst op het feit dat we een bijzondere positie innemen
o Werken ook klinisch en handelingsgericht
- In Duitsland wordt deze term nog gebruikt
2.2 SPECIALE PEDAGOGIEK
- Anders dan het normale
- ‘Bijzondere orthopedagogiek’
- Orthopedagogiek van de bijzondere doelgroepen
- Ontwikkeld in de jaren 80-90 à steeds meer onderzoek naar specifieke
beperkingen, hokjesdenken
o Kritisch naar kijken: gaat over mensen die niet zo gemakkelijk in hokjes te
steken zijn (dit zie je al vaak bij comorbiditeit)
2.3 ORTHOPEDAGOGIEK
- Klinische orthopedagogiek zegt eigenlijk 2x hetzelfde (tautologie)
- Sinds 2013 – erkend beroep
- Op die manier gelijkgesteld met de klinische psychologen
- Disability studies à doorheen onze opleidig staan verschillende ideeën
tegenover elkaar maar ook naast elkaar
- Combinatie van pedagogisch handelen met invloed vanuit de psychiatrie, sociaal
werk en psychologie
- Orthopedagogiek in het buitenland: special needs of special education
o Dekt niet helemaal de lading
o Orthopedagogiek gaat over veel meer
o Naar communicatie met andere onderzoekers is dat niet evident waar
orthopedagogiek juist voor staat
3. DEFINITIE
= het methodisch, doelgericht en zinvol handelen in moeilijke opvoedingsituaties (Eric
Broekaert)
Definities waren niet altijd even toegankelijk voor mensen die niet in dit veld stonden.
Het gaat over een wetenschap.
3.1 METHODISCH
- Aan de slag gaan met evidence-based methodieken, waarover we weten/denken
dat ze effectief zijn à betere kwaliteit van leven, hogere participatie in de
samenleving
- Evidence based methodieken opzoeken is niet altijd evident
- Hierdoor recentelijk: practise based evidence = gelijkwaardige vorm van kennis,
kennis die vertrekkt vanuit praktijk
2
,SAMENVATTING THEORETISCHE ORTHOPEDAGOGIEK SEMESTER 2
3.2 DOELGERICHT
- Als orthopedagoog je richten op bepaalde doelen
- Handelingsplannen: met doelen (kortetermijn en langetermijn)
o SMART
o Belangrijk voor inspectie: zij gaan na of organisatie tegemoetkomen aan
die doelstellingen
o Taak van orthopedagoog om die doelstellingen te formuleren, bij te sturen
en op te volgen
3.3 ZINVOL
- Ethisch handelen à hangt af van maatschappelijke situatie, waarden en normen
die we vooropstellen, de kennis die we nu heben, eigen referentiekader, …
o Niet makkelijk om zwart op wit te zeggen wat ‘zinvol’ is
- Moet bijdragen aan meer levenskwaliteit, inclusieve samenleving met meer
participatie
- Die ideeën veranderen doorheen de tijd à heel dynamisch, continu in beweging
o Vb. Guislain-instituut: patiënten in bad met water dagen laten zitten om
hen te genezen, nu denken we hier volledig anders over
3.4 HANDELEN
- Kern van de orthopedagogiek
- Dingen doen, samen met mensen aan de slag gaan
- Niet achter je bureau zitten, maar in de praktijk, in het hier en nu
- Hoe dit handelen vorm krijgt, kan enorm verschillen vanuit je achtergrond
o Psycho-analyse: ons handelen krijgt vorm door driften, het onderbewuste
die die driften aanstuurt
o Gedragstherapie: gedrag is aangeleerd, gevormd door omgeving en
gedrag kunnen we dus aanpassen, het ligt niet vast omwille van je driften
3.5 MOEILIJKE
- Situaties die als ‘moeilijk’ ervaren worden
- Bepaalde machtsverhouding: wie bepaalt of een bepaalde situatie moeilijk is?
o Het gezin zelf, jeugdrechter, orthopedagoog? à spanning
3.6 OPVOEDINGSSITUATIES
- Focussen niet alleen op kinderen en jongeren à uitbreiden naar leefsituaties
- Levensloopperspectief
4. DIFFERENTIATIE
4.1 ORGANISATORISCHE ORTHOPEDAGOGIEK
3
, SAMENVATTING THEORETISCHE ORTHOPEDAGOGIEK SEMESTER 2
- Niet zoveel les meer over, ‘verloren veld’
- Beleidsmatig het orthopedagogisch werkveld indelen + hoe heeft het
orthopedagogisch denken een invloed op een organisatie?
o Hoe worden organisaties opgebouw en gestructureerd? Hoe zien de
teams eruit? Hoe worden die gefinancierd?
- Beweging à verschuiving van grote organisaties naar kleine organisaties
(vermaatschappelijking)
o Vroeger: mensen met noden gespecialiseerde zorg aanbieden in grote
voorzieningen
o Daarna: inclusie-idee à kleinere entiteiten en mensen laten leven in
maatschappij tussen andere mensen
o Nu: herwaardering voor residentiële voorzieningen
4.2 THEORETISCHE ORTHOPEDAGOGIEK
- Bepaalde vrijheid om over grote orthopedagogische vraagstukken na te denken
- Nadenken over complexe zaken gegrond in de praktijk
- Metafoor: de ballon die over de wereld zweeft
4.3 BIJZONDERE ORTHOPEDAGOGIEK
- De bijzondere doelgroepen waar we mee werken
5. IN VLAANDEREN: GENT
- Vooral gestoeld in psychiatrie
5.1 NYSSEN RENE (1934-1935) – PSYCHIATER
- Kort voor en tijdens de oorlogsjaren actief
- Werkte in Geel, bekend voor grote psychiatrische voorzieningen
- Begeleiding voor kinderen met moeilijkheden, de ‘abnormale kinderen’
- Bracht boek uit waarin het schreef over de orthopedagogische ondersteuning
voor kinderen met een beperking
5.2 DE BUSSCHER JACQUES (1946-1966) – PSYCHIATER
- Werkte in ziekenhuis
- Verantwoordelijk voor de begeleiding van ‘abnormale kinderen’
- Kende eigenlijk niet goed de begeleiding van kinderen want was vooral opgeleid
om met volwassenen aan de slag te gaan
- Sterk geïnspireerd door psycho-analyse
- Had iemand aangeworven voor de ondersteuning van de kinderen in het centrum
(Maria Wens)
- Toen De Busscher stierf werd zijn leerstoel opgesplitst in 3 leerstoelen:
o Neurologie
o Psychiatrie
o Orthopedagogie
4
LES 1: INLEIDING ORTHOPEDAGOGIEK
1. NAAM
1.1 HEILOPVOEDKUNDE
- Dit was de eerste term
- Onderdeel van de pedagogiek dat zich richt op de opvoeding en begeleiding van
kinderen met specifieke zorgbehoeften, zoals mentale en fysieke beperkingen
- Doel: deze kinderen zo goed mogelijk ondersteunen en begeleiden, zodat zij zich
optimaal kunnen ontwikkelen binnen hun mogelijkheden
- Holistische benadering: kijkt niet alleen naar de beperking of de problemen van
het kind, maar ook naar de mogelijkheden en het potentieel van het kind in zijn
geheel
- Nu vooral nog in Duitsland gebruikt (Heil à genezen)
- Geassocieerd met Nazi-regime (negatieve connotatie) à kritiek vanaf WOII-
periode
1.2 PEDOLOGIE
- ‘wetenschap van het kind’ à multidisciplinair vakgebied dat zich richt op de
fysieke, cognitieve, emotionele en sociale ontwikkeling van kinderen, bestudeert
het gedrag en groei van kinderen vanaf de geboorte tot de adolescentie
- Beweging die gekomen is als afwijzing ten opzichte van de medische beweging
- Hoe kunnen we een kind bestuderen (medisch) maar ook vanuit verschillende
perspectieven (sociaal, psychologisch)
- Vooral in Nederland nog gebruikt
1.3 ORTHOPEDAGOGIEK (DEEL VAN DE PEDAGOGISCHE WETENSCHAPPEN)
- Richt zich op de opvoeding, begeleiding en ondersteuning van kinderen en
jongeren met gedrags- en leerproblemen of andere specifieke
ontwikkelingsstoornissen
- Doel: kinderen helpen zich optimaal te ontwikkelen, kwaliteit van leven te
verbeteren en zo zelfstandig mogelijk laten functioneren in de samenleving
- Spreken pas over deze term sinds net na WOII (1949)
- Wouden af van medische term ‘heilpedagogiek’
- Men wilde zich profileren ten aanzien van de artsen die zich bezighielden met de
studie van de kinderen en de ‘abnormale’ kinderen
o Vanuit de insteek dat ze mensen moesten beschermen tegen enge
ideologieën
- Had Amerikaanse variant: ‘orthopsychiatrie’
o Focust zich op meest kwetsbare mensen in de samenleving
2. CONNOTATIES
2.1 HEILOPVOEDKUNDE
1
,SAMENVATTING THEORETISCHE ORTHOPEDAGOGIEK SEMESTER 2
- ‘Geneespedagogiek’
- Klinisch, gericht op behandeling
- Dubbel begrip
- Wijst op het feit dat we een bijzondere positie innemen
o Werken ook klinisch en handelingsgericht
- In Duitsland wordt deze term nog gebruikt
2.2 SPECIALE PEDAGOGIEK
- Anders dan het normale
- ‘Bijzondere orthopedagogiek’
- Orthopedagogiek van de bijzondere doelgroepen
- Ontwikkeld in de jaren 80-90 à steeds meer onderzoek naar specifieke
beperkingen, hokjesdenken
o Kritisch naar kijken: gaat over mensen die niet zo gemakkelijk in hokjes te
steken zijn (dit zie je al vaak bij comorbiditeit)
2.3 ORTHOPEDAGOGIEK
- Klinische orthopedagogiek zegt eigenlijk 2x hetzelfde (tautologie)
- Sinds 2013 – erkend beroep
- Op die manier gelijkgesteld met de klinische psychologen
- Disability studies à doorheen onze opleidig staan verschillende ideeën
tegenover elkaar maar ook naast elkaar
- Combinatie van pedagogisch handelen met invloed vanuit de psychiatrie, sociaal
werk en psychologie
- Orthopedagogiek in het buitenland: special needs of special education
o Dekt niet helemaal de lading
o Orthopedagogiek gaat over veel meer
o Naar communicatie met andere onderzoekers is dat niet evident waar
orthopedagogiek juist voor staat
3. DEFINITIE
= het methodisch, doelgericht en zinvol handelen in moeilijke opvoedingsituaties (Eric
Broekaert)
Definities waren niet altijd even toegankelijk voor mensen die niet in dit veld stonden.
Het gaat over een wetenschap.
3.1 METHODISCH
- Aan de slag gaan met evidence-based methodieken, waarover we weten/denken
dat ze effectief zijn à betere kwaliteit van leven, hogere participatie in de
samenleving
- Evidence based methodieken opzoeken is niet altijd evident
- Hierdoor recentelijk: practise based evidence = gelijkwaardige vorm van kennis,
kennis die vertrekkt vanuit praktijk
2
,SAMENVATTING THEORETISCHE ORTHOPEDAGOGIEK SEMESTER 2
3.2 DOELGERICHT
- Als orthopedagoog je richten op bepaalde doelen
- Handelingsplannen: met doelen (kortetermijn en langetermijn)
o SMART
o Belangrijk voor inspectie: zij gaan na of organisatie tegemoetkomen aan
die doelstellingen
o Taak van orthopedagoog om die doelstellingen te formuleren, bij te sturen
en op te volgen
3.3 ZINVOL
- Ethisch handelen à hangt af van maatschappelijke situatie, waarden en normen
die we vooropstellen, de kennis die we nu heben, eigen referentiekader, …
o Niet makkelijk om zwart op wit te zeggen wat ‘zinvol’ is
- Moet bijdragen aan meer levenskwaliteit, inclusieve samenleving met meer
participatie
- Die ideeën veranderen doorheen de tijd à heel dynamisch, continu in beweging
o Vb. Guislain-instituut: patiënten in bad met water dagen laten zitten om
hen te genezen, nu denken we hier volledig anders over
3.4 HANDELEN
- Kern van de orthopedagogiek
- Dingen doen, samen met mensen aan de slag gaan
- Niet achter je bureau zitten, maar in de praktijk, in het hier en nu
- Hoe dit handelen vorm krijgt, kan enorm verschillen vanuit je achtergrond
o Psycho-analyse: ons handelen krijgt vorm door driften, het onderbewuste
die die driften aanstuurt
o Gedragstherapie: gedrag is aangeleerd, gevormd door omgeving en
gedrag kunnen we dus aanpassen, het ligt niet vast omwille van je driften
3.5 MOEILIJKE
- Situaties die als ‘moeilijk’ ervaren worden
- Bepaalde machtsverhouding: wie bepaalt of een bepaalde situatie moeilijk is?
o Het gezin zelf, jeugdrechter, orthopedagoog? à spanning
3.6 OPVOEDINGSSITUATIES
- Focussen niet alleen op kinderen en jongeren à uitbreiden naar leefsituaties
- Levensloopperspectief
4. DIFFERENTIATIE
4.1 ORGANISATORISCHE ORTHOPEDAGOGIEK
3
, SAMENVATTING THEORETISCHE ORTHOPEDAGOGIEK SEMESTER 2
- Niet zoveel les meer over, ‘verloren veld’
- Beleidsmatig het orthopedagogisch werkveld indelen + hoe heeft het
orthopedagogisch denken een invloed op een organisatie?
o Hoe worden organisaties opgebouw en gestructureerd? Hoe zien de
teams eruit? Hoe worden die gefinancierd?
- Beweging à verschuiving van grote organisaties naar kleine organisaties
(vermaatschappelijking)
o Vroeger: mensen met noden gespecialiseerde zorg aanbieden in grote
voorzieningen
o Daarna: inclusie-idee à kleinere entiteiten en mensen laten leven in
maatschappij tussen andere mensen
o Nu: herwaardering voor residentiële voorzieningen
4.2 THEORETISCHE ORTHOPEDAGOGIEK
- Bepaalde vrijheid om over grote orthopedagogische vraagstukken na te denken
- Nadenken over complexe zaken gegrond in de praktijk
- Metafoor: de ballon die over de wereld zweeft
4.3 BIJZONDERE ORTHOPEDAGOGIEK
- De bijzondere doelgroepen waar we mee werken
5. IN VLAANDEREN: GENT
- Vooral gestoeld in psychiatrie
5.1 NYSSEN RENE (1934-1935) – PSYCHIATER
- Kort voor en tijdens de oorlogsjaren actief
- Werkte in Geel, bekend voor grote psychiatrische voorzieningen
- Begeleiding voor kinderen met moeilijkheden, de ‘abnormale kinderen’
- Bracht boek uit waarin het schreef over de orthopedagogische ondersteuning
voor kinderen met een beperking
5.2 DE BUSSCHER JACQUES (1946-1966) – PSYCHIATER
- Werkte in ziekenhuis
- Verantwoordelijk voor de begeleiding van ‘abnormale kinderen’
- Kende eigenlijk niet goed de begeleiding van kinderen want was vooral opgeleid
om met volwassenen aan de slag te gaan
- Sterk geïnspireerd door psycho-analyse
- Had iemand aangeworven voor de ondersteuning van de kinderen in het centrum
(Maria Wens)
- Toen De Busscher stierf werd zijn leerstoel opgesplitst in 3 leerstoelen:
o Neurologie
o Psychiatrie
o Orthopedagogie
4
