PUBLIEK BANKRECHT
Statuut en toezicht van kredietinstellingen
Schematische en uitgebreide samenvatting — Financieel recht 2025-2026
Lessen van 23 maart, 30 maart, 20 april (x2) en 27 april 2026
,Overzichtsschema — opbouw van de leerstof
De leerstof publiek bankrecht (statuut en toezicht van kredietinstellingen) is opgebouwd rond 6 grote blokken.
Elk blok wordt in deze samenvatting apart behandeld, telkens met de relevante WKI-artikelen (Wet van 25 april
2014 op het statuut van en het toezicht op de kredietinstellingen).
# Blok Kernvraag Belangrijkste WKI-artikelen
Inleiding & economische Waarom bestaan banken en welke
1 art. 1 §3 WKI
functie van banken risico's brengt dat mee?
Bankregulering — Waarom en hoe is bankregulering
2 art. 1 §2 WKI
achtergrond & evolutie ontstaan (EU/internationaal)?
Wie mag een kredietinstelling art. 4, 7, 12, 312-313, 333,
3 Vergunning
oprichten en exploiteren? 348 WKI
Kwalitatieve prudentiële Hoe moet een KI intern georganiseerd
4 art. 16-27, 67-77 WKI
normen zijn (governance)?
Kwantitatieve prudentiële Hoeveel eigen vermogen moet een KI
5 art. 17, 55 WKI; CRR
normen aanhouden?
Wie controleert en welke sancties art. 134-142, 225, 234-236
6 Toezicht & handhaving
bestaan er? WKI
Wat gebeurt er met het spaargeld bij
7 Depositobescherming art. 380-389 WKI
faillissement?
Hoe redt men een bank in
8 Afwikkeling (resolution) moeilijkheden zonder de art. 226 e.v., 243-308 WKI
belastingbetaler?
De twee pijlers van bankregulering (art. 1 §2 WKI)
Pijler Doel Vertaalt zich in
De individuele deposant beschermen tegen Prudentieel toezicht +
Spaardersbescherming
informatie-asymmetrie depositogarantie
Besmettingsgevaar tussen instellingen Macro-prudentieel toezicht
Systeembescherming
vermijden (bank run → systeemcrisis) + afwikkelingsregime
,Les 1 (23 maart 2026) — Inleiding: economische functie & achtergrond van
bankregulering
1. Wat is een bank? (art. 1 §3 WKI)
Een kredietinstelling (KI) oefent twee kerntaken cumulatief uit:
• Deposito's in ontvangst nemen: gelden van het publiek bewaren → dit is een schuld van de bank t.a.v. de
deposant (passiefzijde van de balans).
• Kredieten verstrekken voor eigen rekening: de bank leent dat geld verder uit → dit levert een vordering op
(activazijde van de balans).
De bank is dus zelf contractpartij bij het krediet en draagt zelf het risico (in tegenstelling tot een loutere
tussenpersoon). De term ‘intermediatie’ is in die zin misleidend: de bank is geen tussenpersoon in juridische zin,
maar treedt op voor eigen rekening.
Banken worden vandaag ook massaal gebruikt om betalingen te faciliteren, maar zijn niet meer de enige actor in
het betalingsverkeer (bv. crypto laat toe zonder banken te betalen).
2. Intermediatie- en transformatiefunctie
Belangrijkste
Functie Wat houdt het in?
risico
De bank bemiddelt tussen wie geld te veel heeft
(deposanten) en wie geld te kort heeft (kredietnemers). Kredietrisico →
Intermediatiefunctie
Winst = intermediatiemarge (verschil tussen raakt solvabiliteit
kredietrente en spaarrente).
De bank zet (1) vele kleine deposito's om in enkele
Liquiditeitsrisico +
Transformatiefunctie grote kredieten en (2) kortlopende deposito's om in
renterisico
langlopende kredieten (bv. hypotheek 20 jaar).
Waarom vertrouwen we ons geld toe aan een bank in plaats van zelf risico te nemen (bv. zelf kredieten
verstrekken)? Particulieren hebben (1) onvoldoende kennis om kredietwaardigheid te beoordelen en (2)
onvoldoende kapitaal om risico's te spreiden. De bank neemt dat risico wél en wordt daarvoor vergoed via de
intermediatiemarge.
3. Informatieasymmetrie en de nood aan overheidstussenkomst
• Probleem: deposanten kunnen onmogelijk zelf (tegen redelijke kost) inschatten of hun bank financieel
gezond is → informatieasymmetrie tussen bank en deposant.
• Mogelijke oplossingen en hun beperkingen:
– Externe expert inhuren: te duur voor een individuele spaarder.
– Ratingagentschappen: bestaan (AAA tot D), maar worden betaald door de beoordeelde instelling zelf →
belangenconflict.
– Betaling door deposanten collectief: free-riderprobleem (niet-betalers profiteren mee).
• Conclusie: enkel overheidsregulering kan dit structureel oplossen → ontstaan van prudentiële regulering,
uitgeoefend door een overheidsagentschap (toezichthouder) als vertegenwoordiger van de deposanten
(‘representation hypothesis’).
4. Solvabiliteit versus liquiditeit
Begrip Definitie Ontstaat door
Solvabiliteit Vermogen om met de activa (verkocht) alle actuele en Waardedaling van
toekomstige schuldeisers te voldoen. Verliezen worden activa (bv. wanbetaling
, Begrip Definitie Ontstaat door
eerst gedragen door het eigen vermogen
door kredietnemer)
(aandeelhouders).
Vermogen om schulden op korte termijn terug te betalen, Mismatch tussen
ongeacht de totale solvabiliteit. korte-termijnschulden
Liquiditeit
en langetermijnactiva
(transformatiefunctie)
Voorbeeld solvabiliteit: 100 activa / 10 kapitaal / 90 schulden. Een vordering van 15 wordt oninbaar → activa
dalen naar 85. Het verlies wordt eerst afgeboekt van het eigen vermogen: dat daalt van 10 naar –5 → de
instelling is niet langer solvabel (negatief netto-actief).
Een liquiditeitsprobleem kan escaleren tot een solvabiliteitsprobleem: als de bank onder tijdsdruk activa met
verlies (‘fire sale’) moet verkopen om aan liquiditeitsvragen te voldoen, tast dat ook de solvabiliteit aan.
5. Bank run en systeembescherming
• Bank run: paniekreactie waarbij deposanten massaal hun geld opvragen uit vrees dat de bank het niet
(volledig) zal kunnen terugbetalen. Rationeel gedrag: wie het eerst komt, krijgt het eerst terugbetaald.
• Negatieve spiraal: perceptie van problemen → geld wordt massaal afgehaald → liquiditeitsprobleem →
gedwongen verkoop van activa onder de prijs → solvabiliteitsprobleem → paniek neemt toe.
• Vandaag verloopt een bank run elektronisch (overschrijvingen), en dus sneller dan vroeger.
• Besmettingsgevaar (systeemrisico): wantrouwen tegenover één bank kan overslaan naar andere banken
door onderlinge verwevenheid → het hele banksysteem komt onder druk (cf. financiële crisis 2008).
6. Ontstaan en evolutie van de prudentiële regulering
Historisch overzicht:
• 1934: ondergang van twee grote Belgische banken (de katholieke Middenkredietkas en de socialistische
Bank van de Arbeid) tijdens de crisis van de jaren 1930 → politieke druk leidt tot het eerste Koninklijk Besluit
met bankregulering (van toepassing tot begin jaren 1990), uitgevoerd door een Bankcommissie met ruime
discretionaire bevoegdheid.
• Sinds de jaren 1990: echte, sterk gejuridiseerde bankregulering.
Drie grote tendensen in de evolutie van de regulering
Tendens Inhoud Gevolg voor regulering
Spaarders trekken weg van klassiek sparen en worden
zelf belegger op de kapitaalmarkten; banken verdienen Ruimer activiteitenveld van
Desintermediatie
minder via de rentemarge en meer via dienstverlening KI op de kapitaalmarkten
(tussenpersoon, beleggingsadvies, vermogensbeheer).
De klassieke ‘verzuiling’ (bank / kapitaalmarkt /
Convergentie/integratie
verzekering) vervaagt omdat producten functioneel
Despecialisering van de verschillende
gelijkaardig worden (bv. tak 21-verzekering ≈
toezichtsystemen
termijnrekening).
Belgisch recht is
grotendeels omzetting van
De financiële sector volgt de toenemende EU-richtlijnen/verordeninge
Internationaliserin
internationalisering van de reële economie; in de EU n, die op hun beurt vaak
g
versterkt door de interne markt. internationale
aanbevelingen omzetten
(Bazelcomité, G20)
Statuut en toezicht van kredietinstellingen
Schematische en uitgebreide samenvatting — Financieel recht 2025-2026
Lessen van 23 maart, 30 maart, 20 april (x2) en 27 april 2026
,Overzichtsschema — opbouw van de leerstof
De leerstof publiek bankrecht (statuut en toezicht van kredietinstellingen) is opgebouwd rond 6 grote blokken.
Elk blok wordt in deze samenvatting apart behandeld, telkens met de relevante WKI-artikelen (Wet van 25 april
2014 op het statuut van en het toezicht op de kredietinstellingen).
# Blok Kernvraag Belangrijkste WKI-artikelen
Inleiding & economische Waarom bestaan banken en welke
1 art. 1 §3 WKI
functie van banken risico's brengt dat mee?
Bankregulering — Waarom en hoe is bankregulering
2 art. 1 §2 WKI
achtergrond & evolutie ontstaan (EU/internationaal)?
Wie mag een kredietinstelling art. 4, 7, 12, 312-313, 333,
3 Vergunning
oprichten en exploiteren? 348 WKI
Kwalitatieve prudentiële Hoe moet een KI intern georganiseerd
4 art. 16-27, 67-77 WKI
normen zijn (governance)?
Kwantitatieve prudentiële Hoeveel eigen vermogen moet een KI
5 art. 17, 55 WKI; CRR
normen aanhouden?
Wie controleert en welke sancties art. 134-142, 225, 234-236
6 Toezicht & handhaving
bestaan er? WKI
Wat gebeurt er met het spaargeld bij
7 Depositobescherming art. 380-389 WKI
faillissement?
Hoe redt men een bank in
8 Afwikkeling (resolution) moeilijkheden zonder de art. 226 e.v., 243-308 WKI
belastingbetaler?
De twee pijlers van bankregulering (art. 1 §2 WKI)
Pijler Doel Vertaalt zich in
De individuele deposant beschermen tegen Prudentieel toezicht +
Spaardersbescherming
informatie-asymmetrie depositogarantie
Besmettingsgevaar tussen instellingen Macro-prudentieel toezicht
Systeembescherming
vermijden (bank run → systeemcrisis) + afwikkelingsregime
,Les 1 (23 maart 2026) — Inleiding: economische functie & achtergrond van
bankregulering
1. Wat is een bank? (art. 1 §3 WKI)
Een kredietinstelling (KI) oefent twee kerntaken cumulatief uit:
• Deposito's in ontvangst nemen: gelden van het publiek bewaren → dit is een schuld van de bank t.a.v. de
deposant (passiefzijde van de balans).
• Kredieten verstrekken voor eigen rekening: de bank leent dat geld verder uit → dit levert een vordering op
(activazijde van de balans).
De bank is dus zelf contractpartij bij het krediet en draagt zelf het risico (in tegenstelling tot een loutere
tussenpersoon). De term ‘intermediatie’ is in die zin misleidend: de bank is geen tussenpersoon in juridische zin,
maar treedt op voor eigen rekening.
Banken worden vandaag ook massaal gebruikt om betalingen te faciliteren, maar zijn niet meer de enige actor in
het betalingsverkeer (bv. crypto laat toe zonder banken te betalen).
2. Intermediatie- en transformatiefunctie
Belangrijkste
Functie Wat houdt het in?
risico
De bank bemiddelt tussen wie geld te veel heeft
(deposanten) en wie geld te kort heeft (kredietnemers). Kredietrisico →
Intermediatiefunctie
Winst = intermediatiemarge (verschil tussen raakt solvabiliteit
kredietrente en spaarrente).
De bank zet (1) vele kleine deposito's om in enkele
Liquiditeitsrisico +
Transformatiefunctie grote kredieten en (2) kortlopende deposito's om in
renterisico
langlopende kredieten (bv. hypotheek 20 jaar).
Waarom vertrouwen we ons geld toe aan een bank in plaats van zelf risico te nemen (bv. zelf kredieten
verstrekken)? Particulieren hebben (1) onvoldoende kennis om kredietwaardigheid te beoordelen en (2)
onvoldoende kapitaal om risico's te spreiden. De bank neemt dat risico wél en wordt daarvoor vergoed via de
intermediatiemarge.
3. Informatieasymmetrie en de nood aan overheidstussenkomst
• Probleem: deposanten kunnen onmogelijk zelf (tegen redelijke kost) inschatten of hun bank financieel
gezond is → informatieasymmetrie tussen bank en deposant.
• Mogelijke oplossingen en hun beperkingen:
– Externe expert inhuren: te duur voor een individuele spaarder.
– Ratingagentschappen: bestaan (AAA tot D), maar worden betaald door de beoordeelde instelling zelf →
belangenconflict.
– Betaling door deposanten collectief: free-riderprobleem (niet-betalers profiteren mee).
• Conclusie: enkel overheidsregulering kan dit structureel oplossen → ontstaan van prudentiële regulering,
uitgeoefend door een overheidsagentschap (toezichthouder) als vertegenwoordiger van de deposanten
(‘representation hypothesis’).
4. Solvabiliteit versus liquiditeit
Begrip Definitie Ontstaat door
Solvabiliteit Vermogen om met de activa (verkocht) alle actuele en Waardedaling van
toekomstige schuldeisers te voldoen. Verliezen worden activa (bv. wanbetaling
, Begrip Definitie Ontstaat door
eerst gedragen door het eigen vermogen
door kredietnemer)
(aandeelhouders).
Vermogen om schulden op korte termijn terug te betalen, Mismatch tussen
ongeacht de totale solvabiliteit. korte-termijnschulden
Liquiditeit
en langetermijnactiva
(transformatiefunctie)
Voorbeeld solvabiliteit: 100 activa / 10 kapitaal / 90 schulden. Een vordering van 15 wordt oninbaar → activa
dalen naar 85. Het verlies wordt eerst afgeboekt van het eigen vermogen: dat daalt van 10 naar –5 → de
instelling is niet langer solvabel (negatief netto-actief).
Een liquiditeitsprobleem kan escaleren tot een solvabiliteitsprobleem: als de bank onder tijdsdruk activa met
verlies (‘fire sale’) moet verkopen om aan liquiditeitsvragen te voldoen, tast dat ook de solvabiliteit aan.
5. Bank run en systeembescherming
• Bank run: paniekreactie waarbij deposanten massaal hun geld opvragen uit vrees dat de bank het niet
(volledig) zal kunnen terugbetalen. Rationeel gedrag: wie het eerst komt, krijgt het eerst terugbetaald.
• Negatieve spiraal: perceptie van problemen → geld wordt massaal afgehaald → liquiditeitsprobleem →
gedwongen verkoop van activa onder de prijs → solvabiliteitsprobleem → paniek neemt toe.
• Vandaag verloopt een bank run elektronisch (overschrijvingen), en dus sneller dan vroeger.
• Besmettingsgevaar (systeemrisico): wantrouwen tegenover één bank kan overslaan naar andere banken
door onderlinge verwevenheid → het hele banksysteem komt onder druk (cf. financiële crisis 2008).
6. Ontstaan en evolutie van de prudentiële regulering
Historisch overzicht:
• 1934: ondergang van twee grote Belgische banken (de katholieke Middenkredietkas en de socialistische
Bank van de Arbeid) tijdens de crisis van de jaren 1930 → politieke druk leidt tot het eerste Koninklijk Besluit
met bankregulering (van toepassing tot begin jaren 1990), uitgevoerd door een Bankcommissie met ruime
discretionaire bevoegdheid.
• Sinds de jaren 1990: echte, sterk gejuridiseerde bankregulering.
Drie grote tendensen in de evolutie van de regulering
Tendens Inhoud Gevolg voor regulering
Spaarders trekken weg van klassiek sparen en worden
zelf belegger op de kapitaalmarkten; banken verdienen Ruimer activiteitenveld van
Desintermediatie
minder via de rentemarge en meer via dienstverlening KI op de kapitaalmarkten
(tussenpersoon, beleggingsadvies, vermogensbeheer).
De klassieke ‘verzuiling’ (bank / kapitaalmarkt /
Convergentie/integratie
verzekering) vervaagt omdat producten functioneel
Despecialisering van de verschillende
gelijkaardig worden (bv. tak 21-verzekering ≈
toezichtsystemen
termijnrekening).
Belgisch recht is
grotendeels omzetting van
De financiële sector volgt de toenemende EU-richtlijnen/verordeninge
Internationaliserin
internationalisering van de reële economie; in de EU n, die op hun beurt vaak
g
versterkt door de interne markt. internationale
aanbevelingen omzetten
(Bazelcomité, G20)
