RELIGIE, ZINGEVING EN
LEVENSBESCHOUWING
LES 1: RELIGIE, ZINGEVING, LEVENSBESCHOUWING EN SPIRITUALITEIT
INLEIDING
WAAROM RELIGIE?
Waarom RZL?
Beroepsmatig: aspect van elke mens
Persoonlijk: aspect van jezelf, zelfontwikkeling
o Mss is het voor jou als persoon vormend, uitdagend, …
Aanwezigheid in samenleving
o Religie, zinbegeving en levensbeschouwing is meer aanwezig dan je denkt en het
telt ook erg in de samenleving 2/3de van de wereldbevolking identificeert zich
als religieus of is bezig met levensbeschouwing en spiritualiteit <-> in Westen
minder zichtbaar door secularisatie in de lage landen
o In onze SL wordt gestreefd nr een neutrale publieke ruimte waar religie naar de
zijkant word verplaatst
Christelijk mens en wereldbeeld als gesprekspartner: kritische dialoog
o Dialoogmodel vertrekken zelf vanuit eigen positie (zelf katholiek, practiserend,
elk op onze eigen manier), van daaruit dialoog aangaan met allerlei vormen van
spiritualiteit, religie en zingeving
KU Leuven:
o Verbondenheid met christelijke traditie en verhaal
o Visie op onderwijs (persoonsvorming)
o Levensbeschouwelijke bedachtzaamheid
RODE DRAAD
Thema’s gekozen die gelinkt zijn aan de zorg (niet enkel institutioneel, ook eigen praktijk)
Dialoog
Vertrekkend vanuit literatuur over christelijk mens- en wereldbeeld denk bij het lezen
van die literatuur ook eens na ‘waar geloof ik zelf in?’
Perspectief op maatschappij, gekleurd door perspectief vanuit de zorg
Integraal mensbeeld, van waaruit theologen en psychologen kijken naar de mens
o Integraal mensbeeld = eigen aan christelijk mensbeeld, waarbij een mens =
relationeel wezen met een heel aantal realiteiten rond hem/haar heen
o Belangrijk om aan te tonen dat lichaam/psycho/spiritualiteit en sociale relaties
zeer sterk met elkaar verweven zijn
DOELSTELLINGEN
https://onderwijsaanbod.kuleuven.be/syllabi/n/A09C2AN.htm
Kritische reflectie staat centraal
o Tijdens les en examen kritisch reflecteren kennisvragen, toepassingsvragen,
kort essay
Thema’s:
1
, o Religie, zingeving en levensbeschouwing
o Spiritualiteit
o Kwaad en vergeving
o Hoop als krachtbron
o Zinbeleving op hoge leeftijd
o Levensbeschouwelijk Vlaanderen in de 21ste eeuw
o Christendom, Seksualiteit, diversiteit en identiteit
o Zelfstudie: online module 'interculturele zorg'
Er komt een vraag uit module op het examen!! Dus belangrijk je eraan te
houden
DOELSTELLINGEN
Na het beëindigen van het OPO kan de student:
De werking en het impact van de spirituele dimensie in de ontwikkeling en het
functioneren van de mens definiëren en illustreren
Zinvragen, zinuitspraken en geloofsuitingen herkennen bij mensen en de aandacht
hiervoor integreren in verschillende contexten
Reflecteren op de eigen zingevingskaders
Kunnen in dialoog gaan met de religieuze en levensbeschouwelijke overtuigingen van
anderen
De oorzaken van conflict en kwaad in zorgrelaties en de samenleving herkennen op basis
van interpretatiemodellen van het kwaad en het belang en de waarde van vergeving en
inclusie beargumenteren.
Actuele thema's vanuit het standpunt van religie en spiritualiteit kunnen verkennen en
kritisch op reflecteren
De uitingen van de spirituele dimensie kunnen herkennen zoals dankbaarheid, hoop,
vergeving, zinuitspraken …
CURSUS
Lessen
o PPT op Toledo
o Artikels op Toledo
o Interactief
o Voorbeelden en clips
o Bijkomende uitleg, opnames komen online voor maar 2 weken na de les!
o Online module interculturele zorg
ONLINE MODULE INTERCULTURELE ZORG
Studenten schrijven zichzelf via Toledo in voor de verplichte of gekozen module vanaf
23/03/2026 12:00 u
Deadline doorlopen twee eerste luiken module: 20/04/2026 23:59 u
Het discussieforum (luik 3) wordt geopend op 21/04/2026 omstreeks 14:00 u.
Tot uiterlijk 24/04/2026 om 23:59 u reageren op discussielijnen van medestudenten.
EXAMEN
Het schriftelijk examen wordt georganiseerd in de tweede examenperiode (juni). Het
bestaat uit open vragen die de kennis en de persoonlijke reflectie van studenten
2
, toetst. Naast het cursusmateriaal dat beschikbaar gesteld wordt tijdens de lessen, maakt
ook de online RZL module deel uit van de cursusstof.
Kennis definitie geven, pure reproductie van kennis, of casus waarop je theorie moet
toepassen of uithalen (GEEN NAMEN VAN AUTEURS GEVRAAGD)
Integratie en reflectie in essayvorm persoonlijk reageren op een stelling die je
onderbouwt met leerstof/argumenten uit de cursus, maar die je op een persoonlijke/
kritische manier gebruikt
Toepassing
RZL = RELIGIE, ZINGEVING EN LEVENSBESCHOUWING
RELIGIE – DE R VAN RZL
Religie is aanwezig id samenleving
- Vb. begrafenis Paus Fransiscus van april vorig jaar
na begrafenis beelden vrijgegeven van Trump en
Zelensky die bij elkaar zitten in de Sint-Pieterskerk
- Het was 1ste keer sinds het rampzalige bezoek van
Zelensky dat ze elkaar ontmoeten, waarom nu net
daar? Diplomatie van het Vaticaan die beide heeft
samengebracht voor een bruggesprek religie kan
soms op wereldtoneel een rol spelen
2de keer waar religie een rol heeft gespeeld in Vaticaanse
diplomatie = proberen voorkomen van bloedvergieten in
Venezuela wanneer Trump een inval plande om Maduro van
zijn troon te stoten
- Je hebt een aantal cardinalen die heel hoog staan wat
betreft diplomatie en probeerde een militaire
interventie te vermijden, wat niet gelukt is maar
hebben geprobeerd het bloedvergiet zoveel mogelijk
te beperken
- Reden waarom Vaticaanse democratie wordt
gerespecteerd op wereldvlak? = er is geen agenda
voor het eigen land of eigen staat, men probeert gwn
om mee te werken aan wereldvrede door telkens
opnieuw daarop te hameren
- Religie moet je niet enkel in de kringen van
vaticaanse diplomatie te zoeken, maar het is zeker
aanwezig in de SL
Rosalia: nieuwe liedjes die rond haar religie draaien en
gebaseerd op hagiografieën = beschrijvingen van levens
van vrouwelijke heiligen, ze is wereldwijd op zoek gegaan
naar vrouwelijke heiligen die haar inspireerde en over elke
heilige een lied geschreven in de taal van het land waar ze
de heilige aantrof (Rosalia, album Lux)
ZINBELEVING – DE Z VAN RZL
Basics van zinbeleving (is ruimer)
o Wat is het?
o Wie heeft het?
o Hoe herken je het?
o Wat doe je ermee?
3
, Zingeving versus zinbeleving
o Zingeving = breder, het veronderstelt dat jij alleen zin moet geven aan je leven,
je keuzes, …
o Zinbeleving is meer algemeen, je kan ook zin verliezen, zin ontvangen van
anderen, moeten kiezen, … voorkeur voor gebruik van zinbeleving
JIMMY FALLON EN DE Z VAN ZINBELEVING
2 weken geen show kunnen geven door een ongeluk die hij heeft gehad stond op matje
en schuift uit, wou naar kastje grijpen om val te breken maar zijn ring bleef erachter
haken, dacht dat hij vinger had gebroken spoed: uw vinger is niet gebroken maar het
heet ring avulsion = ring heeft vinger eruit gescheurd (je hebt microchirurgie nodig en
intensieve opname)
o Valt in de keuken en blijft met trouwring haken achter keukenkast
o Afgerukte vinger (ring avulsion) – microchirurgie
o 10 dagen intensieve zorgen
o Nagedacht over de zin van zijn leven
o Herbevestiging van wat zijn ‘roeping’ is: leuke tv maken en mensen doen lachen
o Boek: Viktor Frankl – Man’s Search for Meaning
Deze clip toont aan dat iedereen die geconfronteerd wordt met de gebrokenheid of de
eindigheid van het leven kan gaan nadenken over het leven dit kan leiden tot
verschillende uitkomsten
o Mensen kunnen na hun reflectie hun waarden bevestigen of herschikken (Jimmy
Fallon komt hier tot een herbevestiging van zijn waarden: zin leven is zinvol als hij
leuke tv kan maken en mensen doen lachen)
o Waarden = uitingen van wat mensen in het leven zinvol vinden
Victor Frankl
Psychiater en neuroloog
Joodse afkomst
Boek: Man's Search for Meaning is geschreven in 1946 en gebaseerd op zijn
ervaringen in WO II in 3 concentratiekampen
o Deel 1 analyseert zijn bevindingen en ervaringen in het kamp
o Deel 2 introduceert de visie van Frankl over betekenis en zinbeleving (basis voor
zijn logotherapie) logotherapie = therapie waarbij de zoektocht naar betekenis
en zin centraal staan (hij vindt dit de belangrijkste drijfveren van het menselijk
bestaan)
Één van de dingen die hij opmerkte: mensen die geen zin/betekenis konden geven aan
wat hen overkwam in de concentratiekampen, er sneller onderdoor gingen, dan de
mensen die gemotiveerd werden door de betekenis die ze gaven aan het lijden in de
kampen
Bevindingen van Frankl
De hoogste drijfveer van de mens is zijn/haar zinsvervulling
o De zoektocht naar een zinvol leven = hoogste drijfveer van de mens
o Mens wil een leven leiden dat zin, betekenis heeft, en streeft hier naar
Innate inner search for meaning – de aangeboren drang tot betekenis
Het leven stelt vragen aan ons en wij hebben de opdracht om een antwoord te
formuleren
o We hebben dingen soms niet in controle; maar feiten overkomen ons (in
concentratiekamp gezet worden, ik woon in Gaza en maak een genocide mee, ik
4
LEVENSBESCHOUWING
LES 1: RELIGIE, ZINGEVING, LEVENSBESCHOUWING EN SPIRITUALITEIT
INLEIDING
WAAROM RELIGIE?
Waarom RZL?
Beroepsmatig: aspect van elke mens
Persoonlijk: aspect van jezelf, zelfontwikkeling
o Mss is het voor jou als persoon vormend, uitdagend, …
Aanwezigheid in samenleving
o Religie, zinbegeving en levensbeschouwing is meer aanwezig dan je denkt en het
telt ook erg in de samenleving 2/3de van de wereldbevolking identificeert zich
als religieus of is bezig met levensbeschouwing en spiritualiteit <-> in Westen
minder zichtbaar door secularisatie in de lage landen
o In onze SL wordt gestreefd nr een neutrale publieke ruimte waar religie naar de
zijkant word verplaatst
Christelijk mens en wereldbeeld als gesprekspartner: kritische dialoog
o Dialoogmodel vertrekken zelf vanuit eigen positie (zelf katholiek, practiserend,
elk op onze eigen manier), van daaruit dialoog aangaan met allerlei vormen van
spiritualiteit, religie en zingeving
KU Leuven:
o Verbondenheid met christelijke traditie en verhaal
o Visie op onderwijs (persoonsvorming)
o Levensbeschouwelijke bedachtzaamheid
RODE DRAAD
Thema’s gekozen die gelinkt zijn aan de zorg (niet enkel institutioneel, ook eigen praktijk)
Dialoog
Vertrekkend vanuit literatuur over christelijk mens- en wereldbeeld denk bij het lezen
van die literatuur ook eens na ‘waar geloof ik zelf in?’
Perspectief op maatschappij, gekleurd door perspectief vanuit de zorg
Integraal mensbeeld, van waaruit theologen en psychologen kijken naar de mens
o Integraal mensbeeld = eigen aan christelijk mensbeeld, waarbij een mens =
relationeel wezen met een heel aantal realiteiten rond hem/haar heen
o Belangrijk om aan te tonen dat lichaam/psycho/spiritualiteit en sociale relaties
zeer sterk met elkaar verweven zijn
DOELSTELLINGEN
https://onderwijsaanbod.kuleuven.be/syllabi/n/A09C2AN.htm
Kritische reflectie staat centraal
o Tijdens les en examen kritisch reflecteren kennisvragen, toepassingsvragen,
kort essay
Thema’s:
1
, o Religie, zingeving en levensbeschouwing
o Spiritualiteit
o Kwaad en vergeving
o Hoop als krachtbron
o Zinbeleving op hoge leeftijd
o Levensbeschouwelijk Vlaanderen in de 21ste eeuw
o Christendom, Seksualiteit, diversiteit en identiteit
o Zelfstudie: online module 'interculturele zorg'
Er komt een vraag uit module op het examen!! Dus belangrijk je eraan te
houden
DOELSTELLINGEN
Na het beëindigen van het OPO kan de student:
De werking en het impact van de spirituele dimensie in de ontwikkeling en het
functioneren van de mens definiëren en illustreren
Zinvragen, zinuitspraken en geloofsuitingen herkennen bij mensen en de aandacht
hiervoor integreren in verschillende contexten
Reflecteren op de eigen zingevingskaders
Kunnen in dialoog gaan met de religieuze en levensbeschouwelijke overtuigingen van
anderen
De oorzaken van conflict en kwaad in zorgrelaties en de samenleving herkennen op basis
van interpretatiemodellen van het kwaad en het belang en de waarde van vergeving en
inclusie beargumenteren.
Actuele thema's vanuit het standpunt van religie en spiritualiteit kunnen verkennen en
kritisch op reflecteren
De uitingen van de spirituele dimensie kunnen herkennen zoals dankbaarheid, hoop,
vergeving, zinuitspraken …
CURSUS
Lessen
o PPT op Toledo
o Artikels op Toledo
o Interactief
o Voorbeelden en clips
o Bijkomende uitleg, opnames komen online voor maar 2 weken na de les!
o Online module interculturele zorg
ONLINE MODULE INTERCULTURELE ZORG
Studenten schrijven zichzelf via Toledo in voor de verplichte of gekozen module vanaf
23/03/2026 12:00 u
Deadline doorlopen twee eerste luiken module: 20/04/2026 23:59 u
Het discussieforum (luik 3) wordt geopend op 21/04/2026 omstreeks 14:00 u.
Tot uiterlijk 24/04/2026 om 23:59 u reageren op discussielijnen van medestudenten.
EXAMEN
Het schriftelijk examen wordt georganiseerd in de tweede examenperiode (juni). Het
bestaat uit open vragen die de kennis en de persoonlijke reflectie van studenten
2
, toetst. Naast het cursusmateriaal dat beschikbaar gesteld wordt tijdens de lessen, maakt
ook de online RZL module deel uit van de cursusstof.
Kennis definitie geven, pure reproductie van kennis, of casus waarop je theorie moet
toepassen of uithalen (GEEN NAMEN VAN AUTEURS GEVRAAGD)
Integratie en reflectie in essayvorm persoonlijk reageren op een stelling die je
onderbouwt met leerstof/argumenten uit de cursus, maar die je op een persoonlijke/
kritische manier gebruikt
Toepassing
RZL = RELIGIE, ZINGEVING EN LEVENSBESCHOUWING
RELIGIE – DE R VAN RZL
Religie is aanwezig id samenleving
- Vb. begrafenis Paus Fransiscus van april vorig jaar
na begrafenis beelden vrijgegeven van Trump en
Zelensky die bij elkaar zitten in de Sint-Pieterskerk
- Het was 1ste keer sinds het rampzalige bezoek van
Zelensky dat ze elkaar ontmoeten, waarom nu net
daar? Diplomatie van het Vaticaan die beide heeft
samengebracht voor een bruggesprek religie kan
soms op wereldtoneel een rol spelen
2de keer waar religie een rol heeft gespeeld in Vaticaanse
diplomatie = proberen voorkomen van bloedvergieten in
Venezuela wanneer Trump een inval plande om Maduro van
zijn troon te stoten
- Je hebt een aantal cardinalen die heel hoog staan wat
betreft diplomatie en probeerde een militaire
interventie te vermijden, wat niet gelukt is maar
hebben geprobeerd het bloedvergiet zoveel mogelijk
te beperken
- Reden waarom Vaticaanse democratie wordt
gerespecteerd op wereldvlak? = er is geen agenda
voor het eigen land of eigen staat, men probeert gwn
om mee te werken aan wereldvrede door telkens
opnieuw daarop te hameren
- Religie moet je niet enkel in de kringen van
vaticaanse diplomatie te zoeken, maar het is zeker
aanwezig in de SL
Rosalia: nieuwe liedjes die rond haar religie draaien en
gebaseerd op hagiografieën = beschrijvingen van levens
van vrouwelijke heiligen, ze is wereldwijd op zoek gegaan
naar vrouwelijke heiligen die haar inspireerde en over elke
heilige een lied geschreven in de taal van het land waar ze
de heilige aantrof (Rosalia, album Lux)
ZINBELEVING – DE Z VAN RZL
Basics van zinbeleving (is ruimer)
o Wat is het?
o Wie heeft het?
o Hoe herken je het?
o Wat doe je ermee?
3
, Zingeving versus zinbeleving
o Zingeving = breder, het veronderstelt dat jij alleen zin moet geven aan je leven,
je keuzes, …
o Zinbeleving is meer algemeen, je kan ook zin verliezen, zin ontvangen van
anderen, moeten kiezen, … voorkeur voor gebruik van zinbeleving
JIMMY FALLON EN DE Z VAN ZINBELEVING
2 weken geen show kunnen geven door een ongeluk die hij heeft gehad stond op matje
en schuift uit, wou naar kastje grijpen om val te breken maar zijn ring bleef erachter
haken, dacht dat hij vinger had gebroken spoed: uw vinger is niet gebroken maar het
heet ring avulsion = ring heeft vinger eruit gescheurd (je hebt microchirurgie nodig en
intensieve opname)
o Valt in de keuken en blijft met trouwring haken achter keukenkast
o Afgerukte vinger (ring avulsion) – microchirurgie
o 10 dagen intensieve zorgen
o Nagedacht over de zin van zijn leven
o Herbevestiging van wat zijn ‘roeping’ is: leuke tv maken en mensen doen lachen
o Boek: Viktor Frankl – Man’s Search for Meaning
Deze clip toont aan dat iedereen die geconfronteerd wordt met de gebrokenheid of de
eindigheid van het leven kan gaan nadenken over het leven dit kan leiden tot
verschillende uitkomsten
o Mensen kunnen na hun reflectie hun waarden bevestigen of herschikken (Jimmy
Fallon komt hier tot een herbevestiging van zijn waarden: zin leven is zinvol als hij
leuke tv kan maken en mensen doen lachen)
o Waarden = uitingen van wat mensen in het leven zinvol vinden
Victor Frankl
Psychiater en neuroloog
Joodse afkomst
Boek: Man's Search for Meaning is geschreven in 1946 en gebaseerd op zijn
ervaringen in WO II in 3 concentratiekampen
o Deel 1 analyseert zijn bevindingen en ervaringen in het kamp
o Deel 2 introduceert de visie van Frankl over betekenis en zinbeleving (basis voor
zijn logotherapie) logotherapie = therapie waarbij de zoektocht naar betekenis
en zin centraal staan (hij vindt dit de belangrijkste drijfveren van het menselijk
bestaan)
Één van de dingen die hij opmerkte: mensen die geen zin/betekenis konden geven aan
wat hen overkwam in de concentratiekampen, er sneller onderdoor gingen, dan de
mensen die gemotiveerd werden door de betekenis die ze gaven aan het lijden in de
kampen
Bevindingen van Frankl
De hoogste drijfveer van de mens is zijn/haar zinsvervulling
o De zoektocht naar een zinvol leven = hoogste drijfveer van de mens
o Mens wil een leven leiden dat zin, betekenis heeft, en streeft hier naar
Innate inner search for meaning – de aangeboren drang tot betekenis
Het leven stelt vragen aan ons en wij hebben de opdracht om een antwoord te
formuleren
o We hebben dingen soms niet in controle; maar feiten overkomen ons (in
concentratiekamp gezet worden, ik woon in Gaza en maak een genocide mee, ik
4
