PSYCHOPATHOLOGIE BIJ VOLWASSENEN
EN OUDEREN
LES 1: INLEIDING
HANDIGE INFO
LEERMATERIAAL
• Live hoorcolleges
• Lesopnames (!)
• Slides (na elke les)
• Teksten (verplichte lectuur en verdiepingslectuur)
• Géén ACCO-cursus
Les = belangrijkste
o Verplichte teksten die vrij goed aansluiten bij wat er verteld wordt in de les
o Als er iets in de teksten staat waar prof niets over heeft gezegd, zal het ook niet zo belangrijk zijn
o Examenvragen zijn alleen maar gebaseerd op les
EXAMEN
• Schriftelijk, 2u30min
• Gesloten “boek” (dus geen leermateriaal toegelaten, ook geen slides)
• Open vragen
• Maar twee of drie vragen
• Kennis, inzicht (incl. toepassing)
• Voorbeelden tijdens de colleges
• Leg linken
o Bouw je antwoorden goed/logisch op ! Hier staan óók punten op!
Voorbeeld: “geef de naam van een theorie. Wat kan je erover vertellen?” of grafiek gegeven -> weten over welk
hoofdstuk en welke studie het gaat en kunnen zeggen wat er in de grafiek aangetoond wordt
HET VAK – DE VERWONDERING
Het vak begint met de verwondering = dat we ons kunnen verwonderen over hoe mensen zich soms gedragen en
voelen
• Proest heeft heel werk geschreven over hoe je via je herinneringen dingen kan herbeleven en dit een
invloed kan hebben op je stemming -> zie laatste vraag
• Verschillende vragen uit verwondering
o Hoe komt het dat bananen krom zijn?
o Hoe komt het dat we niet van de aarde afvallen?
o Hoe komt het dat een lamp licht geeft?
o Hoe komt het dat herinneringen een impact hebben op onze stemming? (en vv)
o ….
Andere wetenschappers uit andere disciplines houden zich met deze vragen bezig → fysica, wiskunde,
…
1
, Vragen worden hier in één adem genoemd omdat de kwesties, hoe uiteenlopend ook, in een belangrijk
opzicht vergelijkbaar zijn → bij alle vragen gaat het erom waarom iets het geval is
De structuur van het antwoord is steeds gelijk
WAAROM-VRAAG
• Waarom’-vraag
o Vb. waarom zijn pubers verslaafd aan gokken?
• Als A (oorzaak) dan B (gevolg)
o Om gokken te kunnen verklaren, zien we gokken als het gevolg van een bepaalde oorzaak
o Als we iets onbekends (gokken) kunnen toeschrijven aan een oorzaak, dan hebben we het daar
voorlopig mee verklaard
• Hier (in dit vak) gaat het over psychopathologie: onaangepast, vreemd, gestoord gedrag
• “onbegrijpelijk” gedrag begrijpen (en zo ook kunnen helpen)
o Het gedrag lijkt onbegrijpelijk
VERWONDERING (WAAROM) GECENTREERD ROND…
Niet alleen voor patiënt, maar ook voor de onderzoeker en clinicus vormt de waarom vraag een uitdaging → gaat
niet alleen om de vraag naar de oorzaak, maar ook de instandhouden en terugval
• Ontstaan van psychopathologie
o Waarom-vraag cruciaal voor vele patiënten
o De hoe is het ooit begonnen-vraag is niet altijd relevant om de cliënt te helpen (vb. OCD heel
veel klachten, soms niet relevant en tijdsverspilling om te gaan achterhalen waar het vandaan
komt)
• Instandhouden van psychopathologie
o Niet noodzakelijk zelfde factoren
o Roept vaak nog meer verwondering/onbegrip op
▪ Wanneer psychologische problemen een tijd voortduren, groeit vaak het onbegrip van de
omgeving → “stop daar toch mee” “trek je dat toch niet zo aan” “hou eindelijk op met
dat onzinnige gedrag”
▪ Hoe goed bedoeld het ook is, deze uitspraken helpen zelden
o Vanuit bepaalde opzichten is dit zelfs belangrijker dan het ontstaan → zoals voor het uitwerken
van een behandeling zijn vooral instandhoudende factoren van belang
o Vb. drankprobleem, 20 jaar gescheiden van vrouw en is toen beginnen drinken -> ondertussen al
20 jaar geleden, hij is er al over, heeft nieuwe vriendin maar drinkt nog steeds -> geen zin om te
blijven vragen waarom het ooit is begonnen, maar eerder afvragen waarom het er nog is -> het is
dus belangrijk dat oorzaak en instandhoudende factoren onderscheiden worden, want deze zijn
niet noodzakelijk hetzelfde
• Terugval van psychopathologie
o Sommige stoornissen hoog terugvalpercentage
▪ Komt bij ene stoornis meer voor dan bij andere (vb. depressie eerder iets chronisch dan
dat het éénmaal voorkomt)
▪ Hoe komt het dat mensen na een succesvolle behandeling ervan af geraken; en anderen
meerdere keren opnieuw in de problemen terecht komen? Wat is het verschil tussen die
2 groepen van mensen?
o Secundaire preventie = iemand komt bij prof, voelt zich niet goed → we gaan niet alleen huidige
depressie behandelen maar we zijn ook al bezig met het voorkomen van de volgende
▪ Dit is belangrijk voor stoornissen zoals depressie met een hoog terugvalpercentage
2
, o Opnieuw: belang van studie van factoren (‘processen’) die hier cruciale rol spelen
We gaan het niet hebben over de mechanismen van werkzame behandelingen (andere OPO’s)
o Uitgangspunt = verbazing /verwondering
o Thema’s die aan bod komen zijn dus gerelateerd aan mechanismen van ontstaan,
instandhouden of terugval van psychopathologie
EEN KLINISCH -WETENSCHAPPELIJK GEMOTIVEERDE NIEUWSGIERIGHEID EN TEVENS EEN
MAATSCHAPPELIJKE OPDRACHT
• Psychopathologie
o Verklaren eerder dan beschrijven → analyse is steeds gericht op een begrijpen door ‘verklaren’
eerder dan door ‘beschrijven’
PSYCHOPATHOLOGIE = EEN BELANGRIJK MAATSCHAPPELIJK PROBLEEM
We richten ons op psychopathologie → we focussen dus op psychiatrische diagnoses zoals depressie, angst,
verslaving, psychose, …, en bepaalde psychologische problematieken worden dus niet besproken (jaloezie,
opvoeding, burn-out) → maar betekent niet dat het om een maatschappelijk minder belangrijk topic gaat!!!!
VIA CIJFERS
We kunnen het maatschappelijk belang aantonen via cijfers
• Als we kijken naar epidemiologische studies (prevalentie) → vb. National Comorbidity Study
(Replication!) (NCS-R) van Ronald Kessler (VS)
o Bij 9000 (respondenten) Amerikanen langsgegaan aan huis tussen 2001 en 2003met een
interview dat bij DSM hoort (nl. DSM-IV (CIDI)) → kan je nagaan aan welke DSM diagnose die
voldoet en/of heeft die ooit voldaan
o Was toen al een representatieve steekproef → man, vrouw, democraten, republic…
Resultaten
o Gaat over lifetime prevalentie = wie heeft ooit in zijn leven klachten gehad die gelinkt waren aan
bepaalde stoornis
o Wat is % van die mensen die ooit in hun leven een diagnose uit het boekje heeft gehad? 46.4% ->
½ heeft mentale stoornis gehad of heeft er nog een
o Levensloop prevalentie van depressie = 17% -> betekent dat 1/6 personen ooit in zijn of haar
leven geconfronteerd wordt met depressie
3
, • Als we kijken naar een andere epidemiologische studie (prevalentie) → vb. NEMESIS-2-studie (NL)
o Vraag is of dit alleen bij Amerikanen zo is → Nee, deze bevindingen zijn niet beperkt tot de
Amerikaanse populatie!!
o In Nederland ook zelfde soort opzet gedaan -> NEMESIS-2 studie -> 7000 personen onderzocht
met een gestandaardiseerd instrument
Resultaten
o Ook lifetime prevalentie
▪ Psychische aandoeningen komen frequent voor
▪ 43,6% -> iets minder dan Amerika maar ook richting ½
▪ Levensprevalentie voor depressie = 15%
o Dus het ligt niet aan de Amerikanen
• Ook in België zijn er vergelijkbare cijfers
o Depressie mag dan de ‘common cold’ zijn van de psychische stoornissen, ook voor
angststoornissen, verslaving en psychose zijn de cijfers niet te onderschatten
Studie: welke impact heeft Covid gehad op (de stijging van) mentale problemen?
• Schatting: wereldwijs 3,5 miljoen extra cases bijgekomen
• Dus antwoord is ja
• Dus niet alleen factoren in de mens, maar ook wat er gebeurt → bij corona tekort aan sociaal contact
4
EN OUDEREN
LES 1: INLEIDING
HANDIGE INFO
LEERMATERIAAL
• Live hoorcolleges
• Lesopnames (!)
• Slides (na elke les)
• Teksten (verplichte lectuur en verdiepingslectuur)
• Géén ACCO-cursus
Les = belangrijkste
o Verplichte teksten die vrij goed aansluiten bij wat er verteld wordt in de les
o Als er iets in de teksten staat waar prof niets over heeft gezegd, zal het ook niet zo belangrijk zijn
o Examenvragen zijn alleen maar gebaseerd op les
EXAMEN
• Schriftelijk, 2u30min
• Gesloten “boek” (dus geen leermateriaal toegelaten, ook geen slides)
• Open vragen
• Maar twee of drie vragen
• Kennis, inzicht (incl. toepassing)
• Voorbeelden tijdens de colleges
• Leg linken
o Bouw je antwoorden goed/logisch op ! Hier staan óók punten op!
Voorbeeld: “geef de naam van een theorie. Wat kan je erover vertellen?” of grafiek gegeven -> weten over welk
hoofdstuk en welke studie het gaat en kunnen zeggen wat er in de grafiek aangetoond wordt
HET VAK – DE VERWONDERING
Het vak begint met de verwondering = dat we ons kunnen verwonderen over hoe mensen zich soms gedragen en
voelen
• Proest heeft heel werk geschreven over hoe je via je herinneringen dingen kan herbeleven en dit een
invloed kan hebben op je stemming -> zie laatste vraag
• Verschillende vragen uit verwondering
o Hoe komt het dat bananen krom zijn?
o Hoe komt het dat we niet van de aarde afvallen?
o Hoe komt het dat een lamp licht geeft?
o Hoe komt het dat herinneringen een impact hebben op onze stemming? (en vv)
o ….
Andere wetenschappers uit andere disciplines houden zich met deze vragen bezig → fysica, wiskunde,
…
1
, Vragen worden hier in één adem genoemd omdat de kwesties, hoe uiteenlopend ook, in een belangrijk
opzicht vergelijkbaar zijn → bij alle vragen gaat het erom waarom iets het geval is
De structuur van het antwoord is steeds gelijk
WAAROM-VRAAG
• Waarom’-vraag
o Vb. waarom zijn pubers verslaafd aan gokken?
• Als A (oorzaak) dan B (gevolg)
o Om gokken te kunnen verklaren, zien we gokken als het gevolg van een bepaalde oorzaak
o Als we iets onbekends (gokken) kunnen toeschrijven aan een oorzaak, dan hebben we het daar
voorlopig mee verklaard
• Hier (in dit vak) gaat het over psychopathologie: onaangepast, vreemd, gestoord gedrag
• “onbegrijpelijk” gedrag begrijpen (en zo ook kunnen helpen)
o Het gedrag lijkt onbegrijpelijk
VERWONDERING (WAAROM) GECENTREERD ROND…
Niet alleen voor patiënt, maar ook voor de onderzoeker en clinicus vormt de waarom vraag een uitdaging → gaat
niet alleen om de vraag naar de oorzaak, maar ook de instandhouden en terugval
• Ontstaan van psychopathologie
o Waarom-vraag cruciaal voor vele patiënten
o De hoe is het ooit begonnen-vraag is niet altijd relevant om de cliënt te helpen (vb. OCD heel
veel klachten, soms niet relevant en tijdsverspilling om te gaan achterhalen waar het vandaan
komt)
• Instandhouden van psychopathologie
o Niet noodzakelijk zelfde factoren
o Roept vaak nog meer verwondering/onbegrip op
▪ Wanneer psychologische problemen een tijd voortduren, groeit vaak het onbegrip van de
omgeving → “stop daar toch mee” “trek je dat toch niet zo aan” “hou eindelijk op met
dat onzinnige gedrag”
▪ Hoe goed bedoeld het ook is, deze uitspraken helpen zelden
o Vanuit bepaalde opzichten is dit zelfs belangrijker dan het ontstaan → zoals voor het uitwerken
van een behandeling zijn vooral instandhoudende factoren van belang
o Vb. drankprobleem, 20 jaar gescheiden van vrouw en is toen beginnen drinken -> ondertussen al
20 jaar geleden, hij is er al over, heeft nieuwe vriendin maar drinkt nog steeds -> geen zin om te
blijven vragen waarom het ooit is begonnen, maar eerder afvragen waarom het er nog is -> het is
dus belangrijk dat oorzaak en instandhoudende factoren onderscheiden worden, want deze zijn
niet noodzakelijk hetzelfde
• Terugval van psychopathologie
o Sommige stoornissen hoog terugvalpercentage
▪ Komt bij ene stoornis meer voor dan bij andere (vb. depressie eerder iets chronisch dan
dat het éénmaal voorkomt)
▪ Hoe komt het dat mensen na een succesvolle behandeling ervan af geraken; en anderen
meerdere keren opnieuw in de problemen terecht komen? Wat is het verschil tussen die
2 groepen van mensen?
o Secundaire preventie = iemand komt bij prof, voelt zich niet goed → we gaan niet alleen huidige
depressie behandelen maar we zijn ook al bezig met het voorkomen van de volgende
▪ Dit is belangrijk voor stoornissen zoals depressie met een hoog terugvalpercentage
2
, o Opnieuw: belang van studie van factoren (‘processen’) die hier cruciale rol spelen
We gaan het niet hebben over de mechanismen van werkzame behandelingen (andere OPO’s)
o Uitgangspunt = verbazing /verwondering
o Thema’s die aan bod komen zijn dus gerelateerd aan mechanismen van ontstaan,
instandhouden of terugval van psychopathologie
EEN KLINISCH -WETENSCHAPPELIJK GEMOTIVEERDE NIEUWSGIERIGHEID EN TEVENS EEN
MAATSCHAPPELIJKE OPDRACHT
• Psychopathologie
o Verklaren eerder dan beschrijven → analyse is steeds gericht op een begrijpen door ‘verklaren’
eerder dan door ‘beschrijven’
PSYCHOPATHOLOGIE = EEN BELANGRIJK MAATSCHAPPELIJK PROBLEEM
We richten ons op psychopathologie → we focussen dus op psychiatrische diagnoses zoals depressie, angst,
verslaving, psychose, …, en bepaalde psychologische problematieken worden dus niet besproken (jaloezie,
opvoeding, burn-out) → maar betekent niet dat het om een maatschappelijk minder belangrijk topic gaat!!!!
VIA CIJFERS
We kunnen het maatschappelijk belang aantonen via cijfers
• Als we kijken naar epidemiologische studies (prevalentie) → vb. National Comorbidity Study
(Replication!) (NCS-R) van Ronald Kessler (VS)
o Bij 9000 (respondenten) Amerikanen langsgegaan aan huis tussen 2001 en 2003met een
interview dat bij DSM hoort (nl. DSM-IV (CIDI)) → kan je nagaan aan welke DSM diagnose die
voldoet en/of heeft die ooit voldaan
o Was toen al een representatieve steekproef → man, vrouw, democraten, republic…
Resultaten
o Gaat over lifetime prevalentie = wie heeft ooit in zijn leven klachten gehad die gelinkt waren aan
bepaalde stoornis
o Wat is % van die mensen die ooit in hun leven een diagnose uit het boekje heeft gehad? 46.4% ->
½ heeft mentale stoornis gehad of heeft er nog een
o Levensloop prevalentie van depressie = 17% -> betekent dat 1/6 personen ooit in zijn of haar
leven geconfronteerd wordt met depressie
3
, • Als we kijken naar een andere epidemiologische studie (prevalentie) → vb. NEMESIS-2-studie (NL)
o Vraag is of dit alleen bij Amerikanen zo is → Nee, deze bevindingen zijn niet beperkt tot de
Amerikaanse populatie!!
o In Nederland ook zelfde soort opzet gedaan -> NEMESIS-2 studie -> 7000 personen onderzocht
met een gestandaardiseerd instrument
Resultaten
o Ook lifetime prevalentie
▪ Psychische aandoeningen komen frequent voor
▪ 43,6% -> iets minder dan Amerika maar ook richting ½
▪ Levensprevalentie voor depressie = 15%
o Dus het ligt niet aan de Amerikanen
• Ook in België zijn er vergelijkbare cijfers
o Depressie mag dan de ‘common cold’ zijn van de psychische stoornissen, ook voor
angststoornissen, verslaving en psychose zijn de cijfers niet te onderschatten
Studie: welke impact heeft Covid gehad op (de stijging van) mentale problemen?
• Schatting: wereldwijs 3,5 miljoen extra cases bijgekomen
• Dus antwoord is ja
• Dus niet alleen factoren in de mens, maar ook wat er gebeurt → bij corona tekort aan sociaal contact
4
