GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE
HOORCOLLEGE 1: INLEIDING
GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAPSGEBIED
Oefening: wat vind jij het belangrijkste in je leven?
Voor de meeste familie, vrienden, … maar ook gezondheid speelt een hele grote rol
Dit komt ook overeen met een studie van enkele jaren geleden
Studie uit UK: hebben in grote random sample van meer dan 2000 mensen gevraagd aan mensen wat ze de
belangrijkste dingen in hun leven vinden
• Een maandelijkse enquête onder een willekeurige steekproef van 2000 volwassen leden van de bevolking
in Groot-Brittannië.
• Een willekeurige steekproef van huishoudens.
• De gegevens werden verzameld gedurende een periode van één maand.
• Zowel positieve als negatieve zaken konden worden vermeld.
• Er werden maximaal 5 antwoorden geregistreerd.
Resultaten
o Als eerste familie, goede relaties met vrienden,
…
o Daarna staat ook gezondheid -> niet alleen je
eigen gezondheid, maar ook de gezondheid van
mensen die dicht bij je staan
Dus gezondheid is iets wat een belangrijk deel van ons
allen uitmaakt
Vervolg op studie: bij de mensen uit deze studie die een ziekte hadden, stelde
we de vraag waarop de ziekte de meest belangrijke effecten had
Resultaten
o Autonoom functioneren, zelf iets te kunnen doen, te kunnen
werken, sociale leven, …
o Vooral veel gedragsmatige dingen: zelf dingen kunnen doen ->
mogelijkheid te kunnen staan, te wandelen, …
GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE
Gezondheid is een belangrijk deel van de gezondheidspsychologie. De pijlers
van gezondheid zijn gedrag, gezondheid en psychologie
1
,GEZONDHEID = DE EERSTE PIJLER
Etymologie van ‘gezond’
• Proto-Indo-European swan
o = geheel, actief, energiek
Etymologie van ‘health’
• Whole, hale, holy
o = state of harmony, balance, equilibrium
Definitie van health volgens de who (world health organisation)
Health = a state of complete physical, mental and social well-being and not merely the absence of disease of
infirmity
Niet alleen de afwezigheid van een ziekte, beperking enzoverder, maar zelfs als je een officiële ziekte hebt
kan je nog steeds ongezond zijn
o Kan nog steeds dat je sociaal, mentaal enzo leidt (vb. je eenzaam voelen)
Je kan ook een ziekte hebben en je toch nog relatief gezond voelen
o Als je ziekte onder controle is bijvoorbeeld
GEDRAG = TWEEDE PIJLER
• Anything that an organism does involving action in response to stimulation
• The response of an individual, group, or species to its environment
o De respons kan zijn van een individu, groep of een hele species
➔ Gedrag en observatie van gedrag is heel belangrijk in de gezondheidspsychologie (vb. rapportage van
symptomen)
PSYCHOLOGIE = DERDE PIJLER
Psychologie = the application of the principles of biology, tot he study of physiological, genetic and
developmental mechanism of behavior in human and non-human animals
Er is een opkomst van de experimentele psychofysiologie en gedragsneurowetenschappen
o Dit heeft vooral een belangrijke rol bespeeld voor de gezondheidspsychologie
o Het gebruiken van biologische principes
DE FOCUS VAN DE GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE
DE PRIMAIRE FOCUS
De primaire focus = problemen die zich voordoen als lichamelijke klachten in tegenstelling tot problemen die zich
beperken tot emotionele of mentale gezondheid
Als er geen lichamelijke klachten aanwezig zijn valt het niet binnen het domein van de
gezondheidspsychologie (eerder klinische psychologie)
DE DOELGROEPEN
Redelijk variabel
• Gezonde mensen (ten behoeve van gezondheidsbevordering en ziektepreventie)
2
, • Mensen met een verhoogd risico op ziekten (vb. genetische dragers, mensen die risicovol gedrag
vertonen zoals roken)
• Mensen met acute gezondheidsproblemen of complexe zorgbehoefte
• Mensen met chronische ziekten
OFFICIËLE DEFINITIE VAN HEALTH PSYCHOLOGY DOOR DE APA (AMERICAN PSYCHOLOGICAL
ASSOCIATION)
The aggregate of the special educational, scientific, professional contribution of the discipline of psychology tot
the promotion of health, maintenance of health, prevention of illness, treatment of illness, identification of
etiological factors and analysis of improvement of the health care system
• Lifestyle changes = gezondheid te behouden of te bevorderen
o Vb. gezonde voeding, veel vitaminen, …
• Symptomen - effect - cognitie – gedrag = behandeling van ziekten
o Affecten tov bepaalde symptomen, bepaalde cognities die je kan hebben over een ziekte of over
bepaalde behandelingen
• Prospectieve cohort studies, experimenten -> proberen voor bepaalde factoren te zoeken of ze te maken
hebben met het tot stand komen of verslechteren van bepaalde ziekten
• Program evaluation health economics / quality of life = evalueren van programmas en kijken of ze een
effect hebben op hoe de mens zich voelt, op de kwaliteit van het leven, …
DE WHO = WORLD HEALTH ORGANISATION – INTERNATIONAL CLASSIFICATION OF
FUNCTIONING, DISABILITY AND HEALTH
“The aim of the ICF is to provide a unified and standardized language for describing and classifying health
domains and health-related states and hence to provide a common framework for health outcome
measurement.”
• De WHO heeft een tijdje geleden een internationale classificatie opgezet die de gezondheidstoestand
van mensen kan beschrijven
o Zet bepaalde domeinen (functioneren, onbekwaam zijn) in verhouding tot gezondheid
o Doel van zo een internationale classificatie van het functioneren, onbekwaamheid en
gezondheid is een gestandaardiseerde taal aan te bieden die het mogelijk maakt om bepaalde
gezondheidsgerelateerde toestanden te kunnen classificeren, kunnen beschrijven om dan een
gemeenschappelijk framework te hebben om bepaalde outcome maesurement te kunnen
beschrijven (te kunnen beoordelen op een gestandaardiseerde manier)
Idee is om een zo breed mogelijk beeld te schetsen van een gezondheidsconditie
3 pijlers
o Lichamelijke delen = lichamelijke structuur, het functioneren van het lichaam of bepaalde
organen in het lichaam
▪ Vb. been gebroken, spier kapot, heel blauw, … -> wat je lichamelijk kan beschrijven
3
, o Activiteiten die daarmee samen hangen / beïnvloed zijn
▪ Vb. je kan been niet bewegen, bepaalde activiteiten doen veel pijn
o Participatie
▪ Vb. gevolg is dat je niet meer naar je les kan, niet meer naar feestjes, …
Er spelen ook nog andere factoren een rol (en ze kunnen interageren, dus niet altijd monocausaal)
o Omgevingsfactoren
▪ vb. vrienden die een auto hebben en je zo meenemen naar sociale activiteiten -> zo heb
je toch participatiemogelijkheden
▪ vb. het ziekenhuis is super ver dus je hebt
minder de kans je lichamelijke toestand te
laten controleren
o Persoonlijke factoren
▪ vb. bepaalde persoon heeft kenmerken zoals
veerkracht, motivatie, …
▪ vb. ziekterepresentatie = hoe je de ziekte
interpreteert
Gezondheid of onbekwaamheid wordt niet enkel voorgesteld door lichamelijke processen, maar dat deze
lichamelijke processen maar een deel zijn van het geheel
o Veel andere factoren spelen een rol
o Je moet hiermee ook rekening houden bij behandelingen
BEHAVIORAL MEDICINE
Het interdisciplinaire veld dat zich bezighoudt met de ontwikkeling en integratie van gedrags- en biomedische
wetenschappelijke kennis en technieken die relevant zijn voor gezondheid en ziekte, en de toepassing van deze
kennis en technieken op preventie, diagnose, behandeling en revalidatie
Beschrijft een beetje het veld van de gezondheidspsychologie, maar het verschil is dat behavioral
medicine een andere oorsprong heeft (komt uit andere traditie)
o Het zijn wel heel vergelijkbare tradities
o Maar ze hebben wel nog hun eigen wetenschappelijke journals, …
LICHAAM EN GEEST: EEN KORTE GESCHIEDENIS
Wat zijn de basis van de gezondheidspsychologie zoals we ze vandaag kennen?
BIOMEDISCH MODEL
= een oud, klassiek model op hoe ziekte-gezondheid begrepen wordt -> nog steeds een traditioneel veld in de
geneeskunde
• Gaat ervan uit dat alle symptomen een lichamelijke oorzaak hebben
• Dit is gebaseerd op René Descartes (17de eeuw)
o Franse filosoof, natuurwetenschapper, …
o Vroeg zich af hoe het komt dat we pijn voelen
o Zegt dat er en tweedeling is: aan de ene kant het lichaam, en aan de andere kant de geest -> deze
zijn apart van elkaar = dualisme = het lichaam en de geest zijn 2 gescheiden identiteiten
o Pijn was volgens hem de reflex van het brein, veroorzaakt door lichamelijk letsel
o Dit idee heeft tot veel behandelingsmanieren / interventies geleid die erop gericht waren een
verbreking van de verbinding tussen lichaam en geest te kunnen doen
4
HOORCOLLEGE 1: INLEIDING
GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAPSGEBIED
Oefening: wat vind jij het belangrijkste in je leven?
Voor de meeste familie, vrienden, … maar ook gezondheid speelt een hele grote rol
Dit komt ook overeen met een studie van enkele jaren geleden
Studie uit UK: hebben in grote random sample van meer dan 2000 mensen gevraagd aan mensen wat ze de
belangrijkste dingen in hun leven vinden
• Een maandelijkse enquête onder een willekeurige steekproef van 2000 volwassen leden van de bevolking
in Groot-Brittannië.
• Een willekeurige steekproef van huishoudens.
• De gegevens werden verzameld gedurende een periode van één maand.
• Zowel positieve als negatieve zaken konden worden vermeld.
• Er werden maximaal 5 antwoorden geregistreerd.
Resultaten
o Als eerste familie, goede relaties met vrienden,
…
o Daarna staat ook gezondheid -> niet alleen je
eigen gezondheid, maar ook de gezondheid van
mensen die dicht bij je staan
Dus gezondheid is iets wat een belangrijk deel van ons
allen uitmaakt
Vervolg op studie: bij de mensen uit deze studie die een ziekte hadden, stelde
we de vraag waarop de ziekte de meest belangrijke effecten had
Resultaten
o Autonoom functioneren, zelf iets te kunnen doen, te kunnen
werken, sociale leven, …
o Vooral veel gedragsmatige dingen: zelf dingen kunnen doen ->
mogelijkheid te kunnen staan, te wandelen, …
GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE
Gezondheid is een belangrijk deel van de gezondheidspsychologie. De pijlers
van gezondheid zijn gedrag, gezondheid en psychologie
1
,GEZONDHEID = DE EERSTE PIJLER
Etymologie van ‘gezond’
• Proto-Indo-European swan
o = geheel, actief, energiek
Etymologie van ‘health’
• Whole, hale, holy
o = state of harmony, balance, equilibrium
Definitie van health volgens de who (world health organisation)
Health = a state of complete physical, mental and social well-being and not merely the absence of disease of
infirmity
Niet alleen de afwezigheid van een ziekte, beperking enzoverder, maar zelfs als je een officiële ziekte hebt
kan je nog steeds ongezond zijn
o Kan nog steeds dat je sociaal, mentaal enzo leidt (vb. je eenzaam voelen)
Je kan ook een ziekte hebben en je toch nog relatief gezond voelen
o Als je ziekte onder controle is bijvoorbeeld
GEDRAG = TWEEDE PIJLER
• Anything that an organism does involving action in response to stimulation
• The response of an individual, group, or species to its environment
o De respons kan zijn van een individu, groep of een hele species
➔ Gedrag en observatie van gedrag is heel belangrijk in de gezondheidspsychologie (vb. rapportage van
symptomen)
PSYCHOLOGIE = DERDE PIJLER
Psychologie = the application of the principles of biology, tot he study of physiological, genetic and
developmental mechanism of behavior in human and non-human animals
Er is een opkomst van de experimentele psychofysiologie en gedragsneurowetenschappen
o Dit heeft vooral een belangrijke rol bespeeld voor de gezondheidspsychologie
o Het gebruiken van biologische principes
DE FOCUS VAN DE GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE
DE PRIMAIRE FOCUS
De primaire focus = problemen die zich voordoen als lichamelijke klachten in tegenstelling tot problemen die zich
beperken tot emotionele of mentale gezondheid
Als er geen lichamelijke klachten aanwezig zijn valt het niet binnen het domein van de
gezondheidspsychologie (eerder klinische psychologie)
DE DOELGROEPEN
Redelijk variabel
• Gezonde mensen (ten behoeve van gezondheidsbevordering en ziektepreventie)
2
, • Mensen met een verhoogd risico op ziekten (vb. genetische dragers, mensen die risicovol gedrag
vertonen zoals roken)
• Mensen met acute gezondheidsproblemen of complexe zorgbehoefte
• Mensen met chronische ziekten
OFFICIËLE DEFINITIE VAN HEALTH PSYCHOLOGY DOOR DE APA (AMERICAN PSYCHOLOGICAL
ASSOCIATION)
The aggregate of the special educational, scientific, professional contribution of the discipline of psychology tot
the promotion of health, maintenance of health, prevention of illness, treatment of illness, identification of
etiological factors and analysis of improvement of the health care system
• Lifestyle changes = gezondheid te behouden of te bevorderen
o Vb. gezonde voeding, veel vitaminen, …
• Symptomen - effect - cognitie – gedrag = behandeling van ziekten
o Affecten tov bepaalde symptomen, bepaalde cognities die je kan hebben over een ziekte of over
bepaalde behandelingen
• Prospectieve cohort studies, experimenten -> proberen voor bepaalde factoren te zoeken of ze te maken
hebben met het tot stand komen of verslechteren van bepaalde ziekten
• Program evaluation health economics / quality of life = evalueren van programmas en kijken of ze een
effect hebben op hoe de mens zich voelt, op de kwaliteit van het leven, …
DE WHO = WORLD HEALTH ORGANISATION – INTERNATIONAL CLASSIFICATION OF
FUNCTIONING, DISABILITY AND HEALTH
“The aim of the ICF is to provide a unified and standardized language for describing and classifying health
domains and health-related states and hence to provide a common framework for health outcome
measurement.”
• De WHO heeft een tijdje geleden een internationale classificatie opgezet die de gezondheidstoestand
van mensen kan beschrijven
o Zet bepaalde domeinen (functioneren, onbekwaam zijn) in verhouding tot gezondheid
o Doel van zo een internationale classificatie van het functioneren, onbekwaamheid en
gezondheid is een gestandaardiseerde taal aan te bieden die het mogelijk maakt om bepaalde
gezondheidsgerelateerde toestanden te kunnen classificeren, kunnen beschrijven om dan een
gemeenschappelijk framework te hebben om bepaalde outcome maesurement te kunnen
beschrijven (te kunnen beoordelen op een gestandaardiseerde manier)
Idee is om een zo breed mogelijk beeld te schetsen van een gezondheidsconditie
3 pijlers
o Lichamelijke delen = lichamelijke structuur, het functioneren van het lichaam of bepaalde
organen in het lichaam
▪ Vb. been gebroken, spier kapot, heel blauw, … -> wat je lichamelijk kan beschrijven
3
, o Activiteiten die daarmee samen hangen / beïnvloed zijn
▪ Vb. je kan been niet bewegen, bepaalde activiteiten doen veel pijn
o Participatie
▪ Vb. gevolg is dat je niet meer naar je les kan, niet meer naar feestjes, …
Er spelen ook nog andere factoren een rol (en ze kunnen interageren, dus niet altijd monocausaal)
o Omgevingsfactoren
▪ vb. vrienden die een auto hebben en je zo meenemen naar sociale activiteiten -> zo heb
je toch participatiemogelijkheden
▪ vb. het ziekenhuis is super ver dus je hebt
minder de kans je lichamelijke toestand te
laten controleren
o Persoonlijke factoren
▪ vb. bepaalde persoon heeft kenmerken zoals
veerkracht, motivatie, …
▪ vb. ziekterepresentatie = hoe je de ziekte
interpreteert
Gezondheid of onbekwaamheid wordt niet enkel voorgesteld door lichamelijke processen, maar dat deze
lichamelijke processen maar een deel zijn van het geheel
o Veel andere factoren spelen een rol
o Je moet hiermee ook rekening houden bij behandelingen
BEHAVIORAL MEDICINE
Het interdisciplinaire veld dat zich bezighoudt met de ontwikkeling en integratie van gedrags- en biomedische
wetenschappelijke kennis en technieken die relevant zijn voor gezondheid en ziekte, en de toepassing van deze
kennis en technieken op preventie, diagnose, behandeling en revalidatie
Beschrijft een beetje het veld van de gezondheidspsychologie, maar het verschil is dat behavioral
medicine een andere oorsprong heeft (komt uit andere traditie)
o Het zijn wel heel vergelijkbare tradities
o Maar ze hebben wel nog hun eigen wetenschappelijke journals, …
LICHAAM EN GEEST: EEN KORTE GESCHIEDENIS
Wat zijn de basis van de gezondheidspsychologie zoals we ze vandaag kennen?
BIOMEDISCH MODEL
= een oud, klassiek model op hoe ziekte-gezondheid begrepen wordt -> nog steeds een traditioneel veld in de
geneeskunde
• Gaat ervan uit dat alle symptomen een lichamelijke oorzaak hebben
• Dit is gebaseerd op René Descartes (17de eeuw)
o Franse filosoof, natuurwetenschapper, …
o Vroeg zich af hoe het komt dat we pijn voelen
o Zegt dat er en tweedeling is: aan de ene kant het lichaam, en aan de andere kant de geest -> deze
zijn apart van elkaar = dualisme = het lichaam en de geest zijn 2 gescheiden identiteiten
o Pijn was volgens hem de reflex van het brein, veroorzaakt door lichamelijk letsel
o Dit idee heeft tot veel behandelingsmanieren / interventies geleid die erop gericht waren een
verbreking van de verbinding tussen lichaam en geest te kunnen doen
4
