CONSUMENTENRECHT
STÉPHANIE SLEURS
THEMA 1 : SITUERING VAN HET CONSUMENTENRECHT
1. DEFINITIE, ONTSTAAN EN AFBAKENING T.O.V. ANDERE RECHTSTAKKEN
= i.h.b. het gemeen verbintenissenrecht
1.1 DEFINITIE VAN HET CONSUMENTENRECHT
Consumentenrecht = geheel van regels die tot doel hebben de natuurlijke personen te beschermen in hun rol als consument
= regels waaronder goederen/diensten door professionele verkopers aan consumenten verkocht kunnen worden
Consument = iedere natuurlijke persoon die handelt voor privédoeleinden (die buiten zijn handels, bedrijfs, ambachts of
beroepsactiviteiten vallen)
Wordt beschouwd als economisch zwakker en als minder ervaren contractpartij
Natuurlijke persoon = mens van vlees en bloed
<-> rechtspersoon = juridische entiteit/ organisatie met gemeenschappelijk doel, ze hebben rechten & plichten
Vb. advocaat oefent een economische activiteit uit, hij koopt laptop aan voor zijn bedrijf. Hij kan niet gebruikmaken vd wettelijke
garantie omdat hij niet optreedt als natuurlijke persoon of hij koopt een broek in de Veldstraat, dat heeft niets te maken met
zijn job, hier zou hij wel recht hebben op de wettelijke garantie
Je kijkt niet naar de hoedanigheid van de persoon maar naar de reden/bestemming
Doel? Consument beschermen in zijn relatie tot de professionele beroepsbeoefenaar (vb. producent, verkoper, onderneming,…)
om het economisch & juridisch evenwicht tussen beiden te herstellen
- Regels van consumentenrecht zijn niet van toepassing op B2B (business to business) OF C2C (customer to customer)
- Wel op B2C (business to customer)
MAAR tendens : uitbreiding toepassingsgebied naar B2B-relaties -> verschillende regels beogen niet enkel de
bescherming van de consument, maar ook van de concurrent (vb. Boek VI. WER)
1.2 ONTSTAAN VAN HET CONSUMENTENRECHT
Ontstaan?
- 1960 (= vrij recente rechtstak)
- Heeft te maken met de opkomst vd consumptiemaatschappij (= samenleving waarin mensen goederen en diensten
verwerven en zich niet enkel voorzien vd basisbehoeften) in de 2 de helft van de 20e E (na WOII), het is de periode waarin
we nu leven
Consumptiemaatschappij is ontwikkeld door :
- Goede economie
- Sterke welvaart
- Stijgende koopkracht
- Professionele aanbieders van goederen en diensten
Gevolg? Zo kwam er nood aan regels ter bescherming van de rechtspositie van consumenten
1.3 AFBAKENING VAN HET CONSUMENTENRECHT
1
,= contractenrecht
Principes van het gemeen verbintenissenrecht? (boek 5 BW)
- Contractvrijheid = je mag kiezen als je contracteert, met wie je contracteert & de inhoud (art. 5.14 BW)
- Bindende kracht vd overeenkomst = als het contract geldig tot stand is gekomen, ben je verplicht om de ovk na te leven
(art. 5.69 BW)
Consumentenrecht = verschillende soorten ‘compenserende’ maatregelen (ter bescherming vd consument)
= onevenwicht tussen consument en professionele beoefenaar herstellen
Maatregelen staan in trap (van niet erg naar erger) :
1. Informatieverplichtingen ten voordele vd consument
= verplicht regels na te leven over info delen met andere partij
Gemeen verbintenissenrecht?
- Precontractuele informatieplicht = voordat het contract wordt gesloten ben je al verplicht relevante info te delen (art.
5.16 BW)
- Geen bedrog = tegenpartij opzettelijk misleiden door verkeerde info, bewust zaken verzwijgen (vb. vochtproblemen)
(art. 5.35 BW)
Geldt voor beide partijen!!
Consumentenrecht?
- Verdergaande informatieverplichtingen
- Onderneming -> consument
- Positief & negatief
Positieve informatieverplichting = verplichting tot mededeling van bepaalde informatie
Vb. online goed verkopen, je moet genoeg details geven over het product -> als je het fysiek koopt kan de consument het in het
echt waarnemen-> de consument staat in een nog meer ondergeschikte positie als hij online iets wil aankopen
Negatieve info verplichting = verbod op verspreiding van bepaalde informatie (vb. misleidende reclame)
2. Bedenktermijn (herroepingsrecht)
Vb. iets terugsturen via zalando
Bindende kracht = eenmaal partijen op geldige wijze een ovk hebben gesloten, zijn ze door de ovk gebonden (onder voorbehoud
vd werking van gemeenrechtelijke regels inzake ontbinding/vernietiging)
MAAR bedenktermijn = uitzondering op de bindende kracht vd ovk
= laat de consument toe terug te komen op een geldig gesloten ovk (art. 5.22 BW)
2
, - Geen motivering vereist
- Geen schadevergoeding verschuldigd
Geen automatische of algemeen ‘recht op een herroepingsrecht’!
Kan enkel in specifieke gevallen :
- Overeenkomst op afstand (vb. online)
= wijze waarop contract wordt gesloten : ‘informatie-asymmetrie’
- Buiten de verkoopruimte gesloten overeenkomsten = hier is er wel fysiek contact maar ze bevinden zich niet in de
winkel (vb. op straat word je aangesproken om te veranderen van internetprovider) -> klant wordt overvallen (=
overrompelingsgevaar)
= plaats waar het contract wordt gesloten
- Consumentenkredietovereenkomsten = consument koopt goed aan maar hij heeft niet genoeg middelen om dat goed
te betalen en gaat dus een lening aan
= aard vh contract
Altijd herroepingsrecht!!
3. Regulering vd contractinhoud
Vb. consumentenkrediet
Consumentenkrediet = consument gaat een lening aan om de aankoop van een consumptiegoed of dienst te financieren
waarvoor hij zelf niet voldoende middelen heeft (vb. lening of verkoop op afbetaling van een auto)
Dus verschillende technieken :
- Lening bij de bank
- Verkoop op afbetaling (vb. bij de winkel bij wie je iets aankoopt)
= uitzondering op de contractvrijheid en het consensualisme (art. 5.28 BW)
(Consumenten)kredietovk = plechtige ovk met bepaalde verplichte inhoud
- Formele voorwaarden om een rechtsgeldige kredietovereenkomst te hebben (art. 5.29 BW)
- Wilsovereenstemming volstaat niet opdat een rechtsgeldige kredietovk tot stand komt
= niet enkel consensualisme volstaat, formalisme is nodig
Verplichte vermeldingen in een schriftelijke ovk : o.m. soort van krediet, de duur van de kredietovereenkomst, het kredietbedrag
en de voorwaarden voor kredietopneming, de debetrentevoet, het jaarlijkse kostenpercentage (JKP) en het totale door de
consument te betalen bedrag, terugbetalingsvoorwaarden, totale kosten, aflossingstabel,…
Vb. consumentenkrediet(ovk)/typecontract voor huwelijksbemiddeling (KB 18/11/2005)
Vb. aflossingstabel bij consumentenkrediet
4. Verbod/verplichting tot contracteren
= een uitzondering op de contractvrijheid
3
, Contractvrijheid = ondernemingen zijn in principe vrij al dan niet met een consument te contracteren
Verplichting? Basisbankdienst = iedereen in onze samenleving moet over een zichtrekening kunnen beschikken en die te kunnen
beheren
Nu? Komen banken erachter dat mensen over te weinig financiële middelen beschikken en weigeren zo dat bepaalde
mensen geen zichtrekening mogen openen
Wet verplicht dat de bank aan elke persoon een zichtrekening moet aanbieden (= uitzondering op de contractvrijheid)
Verbod? Consumentenkrediet = consument beschermen tegen sterk oplopende schulden
Een onderneming mag een consumentenkrediet enkel toestaan als hij ervan overtuigd is dat de consument het bedrag
zal kunnen terugbetalen, anders is hij verboden het contract te sluiten.
2. RECHTSBRONNEN
2.1 EU-RECHT
= Europese oorsprong vh consumentenrecht
Hoezo komt het van de Europese Unie? Omdat ze een belangrijke bevoegdheid hebben op vlak van consumentenbescherming
- Reden? Realisatie van economische samenwerking en een Europese interne markt
= vrij verkeer van goederen, diensten personen & kapitaal vereist dat consumenten binnen de EU op dezelfde wijze
worden beschermd en de nationale regels op elkaar worden afgestemd
(Vb. online goed aankopen op zalando, in België is het zo dat je het recht hebt om ze terug te sturen, maar je koopt iets
op een Nederlandse site en daar gelden die regels niet = dat willen ze vermijden)
- Gevolg? België kan, als EU-lidstaat, niet meer volledig zelfstandig regels uitvaardigen op het vlak van
consumentenbescherming, maar moet rekening houden met de EU-wetgeving
EU heeft 2 soorten wetgeving :
1. Primaire wetgeving
= ‘de grondwet vd EU’
- EU-verdragen = de basisregels over de oprichting, het ontstaan, de werking en de bevoegdheid van de EU
- VEU & VWEU
VWEU toont voor wat de EU bevoegd is (syllabus pg 9-22)
Primaire wetgeving over consumentenrecht :
- Enkel de onderwerpen die in het VWEU zijn toegewezen = bevoegdheid EU
- Art. 4 VWEU : gedeelde bevoegdheid voor consumentenbescherming
= EU + lidstaat bevoegd, MAAR lidstaat is enkel bevoegd voor zaken waar de EU (nog) niet is opgetreden
Vb. België kan hun schuld niet kunnen betalen, EU stelt geen regels op dus België heeft eigen regels vastgelegd
Consumentenrecht = belangrijk beleidsdomein in de EU
O.a. art. 12, 114 en 169 VWEU : EU-wetgever streeft naar ‘hoog niveau van consumentenbescherming’
= belangrijk bij de interpretatie van het Europese consumentenrecht
2. Secundaire wetgeving
= wetgeving wordt uitgevoerd door specifieke (beperkt aantal) verordeningen en (talrijke) richtlijnen
Verordeningen Richtlijnen
Bindend voor iedereen die zich bevindt in de situatie bedoeld Bindend voor de EU-lidstaten
4
STÉPHANIE SLEURS
THEMA 1 : SITUERING VAN HET CONSUMENTENRECHT
1. DEFINITIE, ONTSTAAN EN AFBAKENING T.O.V. ANDERE RECHTSTAKKEN
= i.h.b. het gemeen verbintenissenrecht
1.1 DEFINITIE VAN HET CONSUMENTENRECHT
Consumentenrecht = geheel van regels die tot doel hebben de natuurlijke personen te beschermen in hun rol als consument
= regels waaronder goederen/diensten door professionele verkopers aan consumenten verkocht kunnen worden
Consument = iedere natuurlijke persoon die handelt voor privédoeleinden (die buiten zijn handels, bedrijfs, ambachts of
beroepsactiviteiten vallen)
Wordt beschouwd als economisch zwakker en als minder ervaren contractpartij
Natuurlijke persoon = mens van vlees en bloed
<-> rechtspersoon = juridische entiteit/ organisatie met gemeenschappelijk doel, ze hebben rechten & plichten
Vb. advocaat oefent een economische activiteit uit, hij koopt laptop aan voor zijn bedrijf. Hij kan niet gebruikmaken vd wettelijke
garantie omdat hij niet optreedt als natuurlijke persoon of hij koopt een broek in de Veldstraat, dat heeft niets te maken met
zijn job, hier zou hij wel recht hebben op de wettelijke garantie
Je kijkt niet naar de hoedanigheid van de persoon maar naar de reden/bestemming
Doel? Consument beschermen in zijn relatie tot de professionele beroepsbeoefenaar (vb. producent, verkoper, onderneming,…)
om het economisch & juridisch evenwicht tussen beiden te herstellen
- Regels van consumentenrecht zijn niet van toepassing op B2B (business to business) OF C2C (customer to customer)
- Wel op B2C (business to customer)
MAAR tendens : uitbreiding toepassingsgebied naar B2B-relaties -> verschillende regels beogen niet enkel de
bescherming van de consument, maar ook van de concurrent (vb. Boek VI. WER)
1.2 ONTSTAAN VAN HET CONSUMENTENRECHT
Ontstaan?
- 1960 (= vrij recente rechtstak)
- Heeft te maken met de opkomst vd consumptiemaatschappij (= samenleving waarin mensen goederen en diensten
verwerven en zich niet enkel voorzien vd basisbehoeften) in de 2 de helft van de 20e E (na WOII), het is de periode waarin
we nu leven
Consumptiemaatschappij is ontwikkeld door :
- Goede economie
- Sterke welvaart
- Stijgende koopkracht
- Professionele aanbieders van goederen en diensten
Gevolg? Zo kwam er nood aan regels ter bescherming van de rechtspositie van consumenten
1.3 AFBAKENING VAN HET CONSUMENTENRECHT
1
,= contractenrecht
Principes van het gemeen verbintenissenrecht? (boek 5 BW)
- Contractvrijheid = je mag kiezen als je contracteert, met wie je contracteert & de inhoud (art. 5.14 BW)
- Bindende kracht vd overeenkomst = als het contract geldig tot stand is gekomen, ben je verplicht om de ovk na te leven
(art. 5.69 BW)
Consumentenrecht = verschillende soorten ‘compenserende’ maatregelen (ter bescherming vd consument)
= onevenwicht tussen consument en professionele beoefenaar herstellen
Maatregelen staan in trap (van niet erg naar erger) :
1. Informatieverplichtingen ten voordele vd consument
= verplicht regels na te leven over info delen met andere partij
Gemeen verbintenissenrecht?
- Precontractuele informatieplicht = voordat het contract wordt gesloten ben je al verplicht relevante info te delen (art.
5.16 BW)
- Geen bedrog = tegenpartij opzettelijk misleiden door verkeerde info, bewust zaken verzwijgen (vb. vochtproblemen)
(art. 5.35 BW)
Geldt voor beide partijen!!
Consumentenrecht?
- Verdergaande informatieverplichtingen
- Onderneming -> consument
- Positief & negatief
Positieve informatieverplichting = verplichting tot mededeling van bepaalde informatie
Vb. online goed verkopen, je moet genoeg details geven over het product -> als je het fysiek koopt kan de consument het in het
echt waarnemen-> de consument staat in een nog meer ondergeschikte positie als hij online iets wil aankopen
Negatieve info verplichting = verbod op verspreiding van bepaalde informatie (vb. misleidende reclame)
2. Bedenktermijn (herroepingsrecht)
Vb. iets terugsturen via zalando
Bindende kracht = eenmaal partijen op geldige wijze een ovk hebben gesloten, zijn ze door de ovk gebonden (onder voorbehoud
vd werking van gemeenrechtelijke regels inzake ontbinding/vernietiging)
MAAR bedenktermijn = uitzondering op de bindende kracht vd ovk
= laat de consument toe terug te komen op een geldig gesloten ovk (art. 5.22 BW)
2
, - Geen motivering vereist
- Geen schadevergoeding verschuldigd
Geen automatische of algemeen ‘recht op een herroepingsrecht’!
Kan enkel in specifieke gevallen :
- Overeenkomst op afstand (vb. online)
= wijze waarop contract wordt gesloten : ‘informatie-asymmetrie’
- Buiten de verkoopruimte gesloten overeenkomsten = hier is er wel fysiek contact maar ze bevinden zich niet in de
winkel (vb. op straat word je aangesproken om te veranderen van internetprovider) -> klant wordt overvallen (=
overrompelingsgevaar)
= plaats waar het contract wordt gesloten
- Consumentenkredietovereenkomsten = consument koopt goed aan maar hij heeft niet genoeg middelen om dat goed
te betalen en gaat dus een lening aan
= aard vh contract
Altijd herroepingsrecht!!
3. Regulering vd contractinhoud
Vb. consumentenkrediet
Consumentenkrediet = consument gaat een lening aan om de aankoop van een consumptiegoed of dienst te financieren
waarvoor hij zelf niet voldoende middelen heeft (vb. lening of verkoop op afbetaling van een auto)
Dus verschillende technieken :
- Lening bij de bank
- Verkoop op afbetaling (vb. bij de winkel bij wie je iets aankoopt)
= uitzondering op de contractvrijheid en het consensualisme (art. 5.28 BW)
(Consumenten)kredietovk = plechtige ovk met bepaalde verplichte inhoud
- Formele voorwaarden om een rechtsgeldige kredietovereenkomst te hebben (art. 5.29 BW)
- Wilsovereenstemming volstaat niet opdat een rechtsgeldige kredietovk tot stand komt
= niet enkel consensualisme volstaat, formalisme is nodig
Verplichte vermeldingen in een schriftelijke ovk : o.m. soort van krediet, de duur van de kredietovereenkomst, het kredietbedrag
en de voorwaarden voor kredietopneming, de debetrentevoet, het jaarlijkse kostenpercentage (JKP) en het totale door de
consument te betalen bedrag, terugbetalingsvoorwaarden, totale kosten, aflossingstabel,…
Vb. consumentenkrediet(ovk)/typecontract voor huwelijksbemiddeling (KB 18/11/2005)
Vb. aflossingstabel bij consumentenkrediet
4. Verbod/verplichting tot contracteren
= een uitzondering op de contractvrijheid
3
, Contractvrijheid = ondernemingen zijn in principe vrij al dan niet met een consument te contracteren
Verplichting? Basisbankdienst = iedereen in onze samenleving moet over een zichtrekening kunnen beschikken en die te kunnen
beheren
Nu? Komen banken erachter dat mensen over te weinig financiële middelen beschikken en weigeren zo dat bepaalde
mensen geen zichtrekening mogen openen
Wet verplicht dat de bank aan elke persoon een zichtrekening moet aanbieden (= uitzondering op de contractvrijheid)
Verbod? Consumentenkrediet = consument beschermen tegen sterk oplopende schulden
Een onderneming mag een consumentenkrediet enkel toestaan als hij ervan overtuigd is dat de consument het bedrag
zal kunnen terugbetalen, anders is hij verboden het contract te sluiten.
2. RECHTSBRONNEN
2.1 EU-RECHT
= Europese oorsprong vh consumentenrecht
Hoezo komt het van de Europese Unie? Omdat ze een belangrijke bevoegdheid hebben op vlak van consumentenbescherming
- Reden? Realisatie van economische samenwerking en een Europese interne markt
= vrij verkeer van goederen, diensten personen & kapitaal vereist dat consumenten binnen de EU op dezelfde wijze
worden beschermd en de nationale regels op elkaar worden afgestemd
(Vb. online goed aankopen op zalando, in België is het zo dat je het recht hebt om ze terug te sturen, maar je koopt iets
op een Nederlandse site en daar gelden die regels niet = dat willen ze vermijden)
- Gevolg? België kan, als EU-lidstaat, niet meer volledig zelfstandig regels uitvaardigen op het vlak van
consumentenbescherming, maar moet rekening houden met de EU-wetgeving
EU heeft 2 soorten wetgeving :
1. Primaire wetgeving
= ‘de grondwet vd EU’
- EU-verdragen = de basisregels over de oprichting, het ontstaan, de werking en de bevoegdheid van de EU
- VEU & VWEU
VWEU toont voor wat de EU bevoegd is (syllabus pg 9-22)
Primaire wetgeving over consumentenrecht :
- Enkel de onderwerpen die in het VWEU zijn toegewezen = bevoegdheid EU
- Art. 4 VWEU : gedeelde bevoegdheid voor consumentenbescherming
= EU + lidstaat bevoegd, MAAR lidstaat is enkel bevoegd voor zaken waar de EU (nog) niet is opgetreden
Vb. België kan hun schuld niet kunnen betalen, EU stelt geen regels op dus België heeft eigen regels vastgelegd
Consumentenrecht = belangrijk beleidsdomein in de EU
O.a. art. 12, 114 en 169 VWEU : EU-wetgever streeft naar ‘hoog niveau van consumentenbescherming’
= belangrijk bij de interpretatie van het Europese consumentenrecht
2. Secundaire wetgeving
= wetgeving wordt uitgevoerd door specifieke (beperkt aantal) verordeningen en (talrijke) richtlijnen
Verordeningen Richtlijnen
Bindend voor iedereen die zich bevindt in de situatie bedoeld Bindend voor de EU-lidstaten
4
