PERSONENBELASTING
GUIDO HEIREWEGH
6 MK & 8 open vragen
DEEL 1 : BASISBEGINSELEN VAN HET FISCAAL RECHT
1. BEGRIP EN KENMERKEN VAN DE BELASTING
Bijdrage :
- Vroeger? Een deel van je oogst afgeven als bijdrage
- Nu? Financiële bijdrage = een bedrag dat iemand betaalt om ergens aan mee te helpen of om
iets te steunen
Franklin is het bekendst als medeopsteller van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring (1776) en de Amerikaanse
grondwet. Hij is een van de Founding Fathers die zich in Europa opwierp als belangrijk pleitbezorger en steun voor de Verenigde
Staten.
Belasting = bijdrage die volgens bepaalde rechtsregels door een overheid wordt opgelegd met als doel het verzamelen van
financiële middelen die nodig zijn om bepaalde uitgaven te doen in het algemeen belang en voor zover die bijdrage bij wet
(decreet, besluit,… ) als belasting wordt erkend
MAAR dat mag niet zomaar :
- Er moeten duidelijke regels voor zijn.
- Een wet moet zeggen dat de belasting bestaat.
Dit heet het legaliteitsbeginsel = "geen belasting zonder wet." (= opgelegd door de grondwet)
Wie mag belastingen heffen? Niet alleen de Belgische staat, ook lokale overheden, zoals steden en gemeenten, en
zelfs internationale organisaties zoals de NAVO als daar regels voor zijn.
Hoofdkenmerken belasting?
1. Het financieel doel = het dekken en financieren van overheidsuitgaven
- Betreft diensten van openbaar nut (vb. inrichten van onderwijs, voorzien van gezondheidszorg,…)
= verzamelen van financiële middelen met het oog op uitgaven van algemeen belang/nut
“Algemeen nut” = wanneer je belastingen betaald, kan je niet vragen voor een individueel
aanwijsbare tegenprestatie
2. Het dwingend karakter = een belasting is afdwingbaar via administratieve (vb. boete) ofwel strafrechtelijke sancties (vb.
vervolging door de rechtbank)
- EHRM hanteert het principe “non bis in idem” (= je kan niet 2x gestraft worden voor hetzelfde feit)
Vb. als je een boete hebt gekregen voor fraude, dan mag je daarvoor niet nog eens strafrechtelijk vervolgd worden
- Wet 20/09/2012 bevestigt het ‘una via’-principe (= één weg, de overheid moet kiezen)
Vb. ofwel geven ze een administratieve boete ofwel starten ze met eens strafrechtelijke procedure
BBP (= bruto binnenlandsproduct) = de totale geldelijke waarde van alle goederen en diensten die in een land gedurende een
bepaalde periode (meestal een jaar of kwartaal) worden geproduceerd. Het is een maatstaf voor de omvang en de gezondheid
van een economie, inclusief consumptie, investeringen en overheidsuitgaven. In België bedroeg dit in 2024 +/- 639 mld.
Overheidsinkomsten die geen belastingen zijn?
1. Een retributie = een vergoeding die de overheid van bepaalde heffingsplichtigen vordert als tegenprestatie voor de levering
van een bijzondere dienst in hun persoonlijk belang of de toestemming voor een rechtstreeks bijzonder voordeel
1
, Een betaling aan de overheid voor een individuele dienst of prestatie die je ontvangt
Het is geen belasting, want je betaalt alleen als je effectief gebruik maakt van de dienst
Vb. een retributie betalen voor het ophalen van grofvuil, retributie voor het aanvragen van een paspoort/ bouwvergunning,
tolgelden voor het gebruik van bruggen,…
Verschil tussen een belasting & een retributie (=verhaalbelasting)? De belasting dient voor de financiering van algemeen belang
en de verhaalbelasting/retributie dient voor de financiering van het individueel belang
Deze verhaalbelasting wordt forfaitair doorgerekend aan een groep van mensen en is niet steeds gebonden aan
specifieke werken
Vb. parkeerretributie = bijdrage aan een overheid volgens bepaalde regels -> u mag uw auto daar plaatsen (= de individuele
tegenprestatie is het stationeren van je auto)
<-> Vb. urbanisatiebelasting = retributie met oog op aanleggen nieuwe voetpaden, rioleringen aan de buurtbewoners in
deelgemeente -> mensen dragen bij die baat hebben bij die nieuwe voetpaden/rioleringen
Soms vindt men dit onrechtvaardig
= toetsing van deze administratieve maatregel mogelijk door RvS
O.a. retributies voor regulariseren van nieuwe dossiers
2. Parafiscale of sociale bijdragen (= sociale zekerheid) = het zijn betalingen aan de overheid maar ze zijn geen echte
belastingen
= de lasten van de sociale zekerheid worden niet alleen door de wg’s en wn’s gedragen. De federale overheid betaalt jaarlijks
een forfaitaire som uit aan de RSZ. Daarnaast bestaat er sinds enkele jaren ook een alternatieve financiering van de sociale
zekerheid.
In 2024 bedroegen de totale uitgaven voor sociale bescherming in België ongeveer 100 miljard
Wat is het grote verschil met belastingen?
- Ze zijn gebaseerd op het verzekeringsprincipe = iedereen die werkt, moet
verplicht een deel van zijn inkomen bijdragen aan de sociale zekerheid
- Die bijdragen komen in een soort gezamenlijke pot of fonds
- Dat geld wordt gebruikt als vangnet bij ziekte, zwangerschap,
werkloosheid, pensioenuitkering
MAAR het systeem staat onder druk...
Er zijn te weinig mensen aan het werk in verhouding tot het aantal
mensen dat een uitkering krijgt
Gevolg? Het wordt moeilijker om de sociale zekerheid te blijven betalen, daarom wordt er gezegd dat we meer en
langer zullen moeten werken om het systeem in stand te houden
Vb. kan je zien aan de schijven op de pwp : eerste schijf is de ontvangsten en schijf 2 zijn de uitgaven
3. Andere
- Inkomsten die voortkomen uit de cessie en de concessie van openbare domeingoederen
2
, - Inkomsten voortkomend uit het verstrekken van specifieke diensten (vb. vervoer)
- Boetes en strafrechtelijke verbeurdverklaringen
2. FUNCTIES VAN DE BELASTING (EXAMENVRAAG)
1. Financiële functie
= de hoofdfunctie vd belasting -> ze vormen ongeveer 97% vd OHinkomsten
- De overheid vraagt geldelijke bijdragen van burgers en bedrijven. Dat gebeurt via systemen
zoals voorschotten, en soms krijg je een deel terugbetaald of wordt het verrekend
- De overheid heeft geld nodig om dingen te betalen zoals onderwijs, gezondheidszorg, wegen,
politie,...
Probleem? Er is een structureel tekort -> de uitgaven van de overheid zijn al jaren hoger dan de
inkomsten
België heeft een begrotingstekort van 4,7%, terwijl het in Europa max. 3% mag zijn
Tip : bekijk PWT voor grafieken rond gegevens
2. Economische functie
= de overheid gebruikt ook belastingen om de economie te sturen, zo kunnen ze invloed uitoefenen op prijzen, sparen en
consumptie
- Invloed op prijsvorming = sommige producten worden bewust duurder gemaakt door
belastingen, zodat mensen er minder van kopen (vb. brandstof & sigaretten)
- Invloed op het spaarwezen = de overheid stimuleert sparen door bepaalde inkomsten vrij te
stellen van belasting (vb. vrijstelling van interesten op spaarboekjes tot een bepaald bedrag,
belastingsvoordelen voor pensioensparen)
- Invloed op het consumptiegedrag = ze beïnvloeden wat we kopen (vb. invoerrechten op
buitenlandse producten om binnenlandse producten te beschermen, verschillende btw
tarieven -> laag voor basisproducten & hoog voor luxeproducten)
- De andere niet te kennen (te maken met ondernemingsfiscaliteit)
3. Sociale functie = de lasten worden eerlijk verdeeld
= “De sterkste schouders dragen de zwaarste lasten” -> de mensen met een hoger inkomen betalen
meer belastingen dan mensen met een lager inkomen
- Inkomens-herverdelend via progressieve belastingtarieven in de personenbelasting = hoe meer
je verdient, hoe hoger je belastingpercentage zal zijn
- Verlenen van specifieke verminderingen = sommige mensen krijgen belastingvoordelen of
kortingen (vb. handicap, personen ten laste,…)
Non- discriminatiebeginsel = de overheid mag geen onrechtvaardige verschillen maken tussen
mensen
MAAR verschillen zijn toegestaan als ze objectief en wettelijk verantwoord zijn (vb. iemand met een
handicap mag wél een extra belastingvermindering krijgen, dat is géén discriminatie, maar sociale
correctie)
Gelaagd systeem van de personenbelasting? De personenbelasting werkt met schijven = hoe meer je
verdient, hoe hoger het belastingpercentage op het extra deel van je inkomen.
Vb.
- Eerste deel belast aan 25%
- Middenschijven aan 40%
3
, - Hoogste schijf aan 50%
Je betaalt niet op je hele inkomen 50%, enkel op het deel dat in die hoogste schijf valt (= een progressief systeem)
3. WIE MAG BELASTINGEN HEFFEN?
= de OH die bevoegd zijn om belastingen te heffen zijn vastgelegd in art. 170 en 173 Gw..
- Federale overheid (vb. personenbelasting en vennootschapsbelasting)
- Lokale en regionale overheden (vb. gewesten, gemeenschappen, gemeenten, provincies en de agglomeratie Brussel) ->
ook met betrekking tot de personenbelasting
- Supranationale overheden (vb. Europa)
- Publiekrechtelijke instellingen (vb. Polders en Wateringen)
Personenbelasting is een belasting met gedeelde bevoegdheid
- Personenbelasting is in essentie een federale belasting
- Gemeenschappen, gewesten, provincies en gemeenten hebben geen autonome maar wel een toegewezen fiscale
bevoegdheid
(1) Voor gewesten en gemeenschappen = Bijzondere Financieringswet 16 januari 1989
(2) Voor provincies en gemeenten = art. 465 WIB
Fiscale bevoegdheid van de gemeenschappen en de gewesten ten aanzien van de personenbelasting :
1. Bijzondere wet 13 juli 2001 tot financiering van de gemeenschappen en uitbreiding van de fiscale bevoegdheden van de
gewesten (BS 3 augustus 2001)
- Gewesten mogen opcentiemen heffen of kortingen toestaan alsook algemene belastingverminderingen en
vermeerderingen invoeren
2. Bijzondere wet 6 januari 2014 tot hervorming van de financiering van de gemeenschappen en de gewesten tot uitbreiding van
de fiscale bevoegdheden van de gewesten (BS 31 januari 2014)
- Binnen ‘autonomiefactor’ (24,957%) grotere fiscale autonomie voor gewesten
- Toekenning nieuwe bevoegdheden aan gewesten (huisvesting, tewerkstelling en grootstedenbeleid)
De fiscale bevoegdheid van lokale besturen ten aanzien van de personenbelasting :
- Overeenkomstig art. 465 WIB kunnen gemeenten en steden aanvullende gemeentebelastingen op de
personenbelasting heffen (maximaal 9%)
Opmerkingen :
- Sommige belastingen worden bepaald door verschillende overheden (vb. de onroerende voorheffing = het bedrag van
de onroerende voorheffing wordt bepaald door het Gewest, de provincie en de gemeente van de ligging van het OG) ->
https://www.vlaanderen.be/lokaal-bestuur/opcentiemen-en-aanvullende-lokale-belastingen/aanslagvoeten-per-
gemeente
- Art. 170 § 2 Gw. verleent aan de gewesten een eigenlijke fiscale autonomie (vnl. milieubelastingen zoals vb. heffing op
meststoffen)
- Art. 175 en 177 Gw. verleent aan de gemeenschappen & de gewesten een oneigenlijke fiscale bevoegdheid door de
“overgedragen en toegewezen belastingen afkomstig van de federale Staat ” (Bijzondere Financieringswet (BFW) 16
januari 1989)
- BFW 6 januari 2014 : uitbreiding van de fiscale autonomie van de gewesten in de personenbelasting (enkel inzake
berekening en niet in bepaling van de belastbare grondslag of belastbaar inkomen)
4. GRONDWETTELIJKE BEGINSELEN VAN DE BELASTINGHEFFING
4
GUIDO HEIREWEGH
6 MK & 8 open vragen
DEEL 1 : BASISBEGINSELEN VAN HET FISCAAL RECHT
1. BEGRIP EN KENMERKEN VAN DE BELASTING
Bijdrage :
- Vroeger? Een deel van je oogst afgeven als bijdrage
- Nu? Financiële bijdrage = een bedrag dat iemand betaalt om ergens aan mee te helpen of om
iets te steunen
Franklin is het bekendst als medeopsteller van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring (1776) en de Amerikaanse
grondwet. Hij is een van de Founding Fathers die zich in Europa opwierp als belangrijk pleitbezorger en steun voor de Verenigde
Staten.
Belasting = bijdrage die volgens bepaalde rechtsregels door een overheid wordt opgelegd met als doel het verzamelen van
financiële middelen die nodig zijn om bepaalde uitgaven te doen in het algemeen belang en voor zover die bijdrage bij wet
(decreet, besluit,… ) als belasting wordt erkend
MAAR dat mag niet zomaar :
- Er moeten duidelijke regels voor zijn.
- Een wet moet zeggen dat de belasting bestaat.
Dit heet het legaliteitsbeginsel = "geen belasting zonder wet." (= opgelegd door de grondwet)
Wie mag belastingen heffen? Niet alleen de Belgische staat, ook lokale overheden, zoals steden en gemeenten, en
zelfs internationale organisaties zoals de NAVO als daar regels voor zijn.
Hoofdkenmerken belasting?
1. Het financieel doel = het dekken en financieren van overheidsuitgaven
- Betreft diensten van openbaar nut (vb. inrichten van onderwijs, voorzien van gezondheidszorg,…)
= verzamelen van financiële middelen met het oog op uitgaven van algemeen belang/nut
“Algemeen nut” = wanneer je belastingen betaald, kan je niet vragen voor een individueel
aanwijsbare tegenprestatie
2. Het dwingend karakter = een belasting is afdwingbaar via administratieve (vb. boete) ofwel strafrechtelijke sancties (vb.
vervolging door de rechtbank)
- EHRM hanteert het principe “non bis in idem” (= je kan niet 2x gestraft worden voor hetzelfde feit)
Vb. als je een boete hebt gekregen voor fraude, dan mag je daarvoor niet nog eens strafrechtelijk vervolgd worden
- Wet 20/09/2012 bevestigt het ‘una via’-principe (= één weg, de overheid moet kiezen)
Vb. ofwel geven ze een administratieve boete ofwel starten ze met eens strafrechtelijke procedure
BBP (= bruto binnenlandsproduct) = de totale geldelijke waarde van alle goederen en diensten die in een land gedurende een
bepaalde periode (meestal een jaar of kwartaal) worden geproduceerd. Het is een maatstaf voor de omvang en de gezondheid
van een economie, inclusief consumptie, investeringen en overheidsuitgaven. In België bedroeg dit in 2024 +/- 639 mld.
Overheidsinkomsten die geen belastingen zijn?
1. Een retributie = een vergoeding die de overheid van bepaalde heffingsplichtigen vordert als tegenprestatie voor de levering
van een bijzondere dienst in hun persoonlijk belang of de toestemming voor een rechtstreeks bijzonder voordeel
1
, Een betaling aan de overheid voor een individuele dienst of prestatie die je ontvangt
Het is geen belasting, want je betaalt alleen als je effectief gebruik maakt van de dienst
Vb. een retributie betalen voor het ophalen van grofvuil, retributie voor het aanvragen van een paspoort/ bouwvergunning,
tolgelden voor het gebruik van bruggen,…
Verschil tussen een belasting & een retributie (=verhaalbelasting)? De belasting dient voor de financiering van algemeen belang
en de verhaalbelasting/retributie dient voor de financiering van het individueel belang
Deze verhaalbelasting wordt forfaitair doorgerekend aan een groep van mensen en is niet steeds gebonden aan
specifieke werken
Vb. parkeerretributie = bijdrage aan een overheid volgens bepaalde regels -> u mag uw auto daar plaatsen (= de individuele
tegenprestatie is het stationeren van je auto)
<-> Vb. urbanisatiebelasting = retributie met oog op aanleggen nieuwe voetpaden, rioleringen aan de buurtbewoners in
deelgemeente -> mensen dragen bij die baat hebben bij die nieuwe voetpaden/rioleringen
Soms vindt men dit onrechtvaardig
= toetsing van deze administratieve maatregel mogelijk door RvS
O.a. retributies voor regulariseren van nieuwe dossiers
2. Parafiscale of sociale bijdragen (= sociale zekerheid) = het zijn betalingen aan de overheid maar ze zijn geen echte
belastingen
= de lasten van de sociale zekerheid worden niet alleen door de wg’s en wn’s gedragen. De federale overheid betaalt jaarlijks
een forfaitaire som uit aan de RSZ. Daarnaast bestaat er sinds enkele jaren ook een alternatieve financiering van de sociale
zekerheid.
In 2024 bedroegen de totale uitgaven voor sociale bescherming in België ongeveer 100 miljard
Wat is het grote verschil met belastingen?
- Ze zijn gebaseerd op het verzekeringsprincipe = iedereen die werkt, moet
verplicht een deel van zijn inkomen bijdragen aan de sociale zekerheid
- Die bijdragen komen in een soort gezamenlijke pot of fonds
- Dat geld wordt gebruikt als vangnet bij ziekte, zwangerschap,
werkloosheid, pensioenuitkering
MAAR het systeem staat onder druk...
Er zijn te weinig mensen aan het werk in verhouding tot het aantal
mensen dat een uitkering krijgt
Gevolg? Het wordt moeilijker om de sociale zekerheid te blijven betalen, daarom wordt er gezegd dat we meer en
langer zullen moeten werken om het systeem in stand te houden
Vb. kan je zien aan de schijven op de pwp : eerste schijf is de ontvangsten en schijf 2 zijn de uitgaven
3. Andere
- Inkomsten die voortkomen uit de cessie en de concessie van openbare domeingoederen
2
, - Inkomsten voortkomend uit het verstrekken van specifieke diensten (vb. vervoer)
- Boetes en strafrechtelijke verbeurdverklaringen
2. FUNCTIES VAN DE BELASTING (EXAMENVRAAG)
1. Financiële functie
= de hoofdfunctie vd belasting -> ze vormen ongeveer 97% vd OHinkomsten
- De overheid vraagt geldelijke bijdragen van burgers en bedrijven. Dat gebeurt via systemen
zoals voorschotten, en soms krijg je een deel terugbetaald of wordt het verrekend
- De overheid heeft geld nodig om dingen te betalen zoals onderwijs, gezondheidszorg, wegen,
politie,...
Probleem? Er is een structureel tekort -> de uitgaven van de overheid zijn al jaren hoger dan de
inkomsten
België heeft een begrotingstekort van 4,7%, terwijl het in Europa max. 3% mag zijn
Tip : bekijk PWT voor grafieken rond gegevens
2. Economische functie
= de overheid gebruikt ook belastingen om de economie te sturen, zo kunnen ze invloed uitoefenen op prijzen, sparen en
consumptie
- Invloed op prijsvorming = sommige producten worden bewust duurder gemaakt door
belastingen, zodat mensen er minder van kopen (vb. brandstof & sigaretten)
- Invloed op het spaarwezen = de overheid stimuleert sparen door bepaalde inkomsten vrij te
stellen van belasting (vb. vrijstelling van interesten op spaarboekjes tot een bepaald bedrag,
belastingsvoordelen voor pensioensparen)
- Invloed op het consumptiegedrag = ze beïnvloeden wat we kopen (vb. invoerrechten op
buitenlandse producten om binnenlandse producten te beschermen, verschillende btw
tarieven -> laag voor basisproducten & hoog voor luxeproducten)
- De andere niet te kennen (te maken met ondernemingsfiscaliteit)
3. Sociale functie = de lasten worden eerlijk verdeeld
= “De sterkste schouders dragen de zwaarste lasten” -> de mensen met een hoger inkomen betalen
meer belastingen dan mensen met een lager inkomen
- Inkomens-herverdelend via progressieve belastingtarieven in de personenbelasting = hoe meer
je verdient, hoe hoger je belastingpercentage zal zijn
- Verlenen van specifieke verminderingen = sommige mensen krijgen belastingvoordelen of
kortingen (vb. handicap, personen ten laste,…)
Non- discriminatiebeginsel = de overheid mag geen onrechtvaardige verschillen maken tussen
mensen
MAAR verschillen zijn toegestaan als ze objectief en wettelijk verantwoord zijn (vb. iemand met een
handicap mag wél een extra belastingvermindering krijgen, dat is géén discriminatie, maar sociale
correctie)
Gelaagd systeem van de personenbelasting? De personenbelasting werkt met schijven = hoe meer je
verdient, hoe hoger het belastingpercentage op het extra deel van je inkomen.
Vb.
- Eerste deel belast aan 25%
- Middenschijven aan 40%
3
, - Hoogste schijf aan 50%
Je betaalt niet op je hele inkomen 50%, enkel op het deel dat in die hoogste schijf valt (= een progressief systeem)
3. WIE MAG BELASTINGEN HEFFEN?
= de OH die bevoegd zijn om belastingen te heffen zijn vastgelegd in art. 170 en 173 Gw..
- Federale overheid (vb. personenbelasting en vennootschapsbelasting)
- Lokale en regionale overheden (vb. gewesten, gemeenschappen, gemeenten, provincies en de agglomeratie Brussel) ->
ook met betrekking tot de personenbelasting
- Supranationale overheden (vb. Europa)
- Publiekrechtelijke instellingen (vb. Polders en Wateringen)
Personenbelasting is een belasting met gedeelde bevoegdheid
- Personenbelasting is in essentie een federale belasting
- Gemeenschappen, gewesten, provincies en gemeenten hebben geen autonome maar wel een toegewezen fiscale
bevoegdheid
(1) Voor gewesten en gemeenschappen = Bijzondere Financieringswet 16 januari 1989
(2) Voor provincies en gemeenten = art. 465 WIB
Fiscale bevoegdheid van de gemeenschappen en de gewesten ten aanzien van de personenbelasting :
1. Bijzondere wet 13 juli 2001 tot financiering van de gemeenschappen en uitbreiding van de fiscale bevoegdheden van de
gewesten (BS 3 augustus 2001)
- Gewesten mogen opcentiemen heffen of kortingen toestaan alsook algemene belastingverminderingen en
vermeerderingen invoeren
2. Bijzondere wet 6 januari 2014 tot hervorming van de financiering van de gemeenschappen en de gewesten tot uitbreiding van
de fiscale bevoegdheden van de gewesten (BS 31 januari 2014)
- Binnen ‘autonomiefactor’ (24,957%) grotere fiscale autonomie voor gewesten
- Toekenning nieuwe bevoegdheden aan gewesten (huisvesting, tewerkstelling en grootstedenbeleid)
De fiscale bevoegdheid van lokale besturen ten aanzien van de personenbelasting :
- Overeenkomstig art. 465 WIB kunnen gemeenten en steden aanvullende gemeentebelastingen op de
personenbelasting heffen (maximaal 9%)
Opmerkingen :
- Sommige belastingen worden bepaald door verschillende overheden (vb. de onroerende voorheffing = het bedrag van
de onroerende voorheffing wordt bepaald door het Gewest, de provincie en de gemeente van de ligging van het OG) ->
https://www.vlaanderen.be/lokaal-bestuur/opcentiemen-en-aanvullende-lokale-belastingen/aanslagvoeten-per-
gemeente
- Art. 170 § 2 Gw. verleent aan de gewesten een eigenlijke fiscale autonomie (vnl. milieubelastingen zoals vb. heffing op
meststoffen)
- Art. 175 en 177 Gw. verleent aan de gemeenschappen & de gewesten een oneigenlijke fiscale bevoegdheid door de
“overgedragen en toegewezen belastingen afkomstig van de federale Staat ” (Bijzondere Financieringswet (BFW) 16
januari 1989)
- BFW 6 januari 2014 : uitbreiding van de fiscale autonomie van de gewesten in de personenbelasting (enkel inzake
berekening en niet in bepaling van de belastbare grondslag of belastbaar inkomen)
4. GRONDWETTELIJKE BEGINSELEN VAN DE BELASTINGHEFFING
4
