Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: De overhaaste triomftocht van het westerse constitutionele model................................7
Het einde van de Koude Oorlog en het Charter voor een Nieuw Europa...........................................8
Het Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa tussen Helsinki en Parijs.................8
Fukuyama en het einde van de geschiedenis..................................................................................8
Gorbatsjovs hervormingen in de SU...............................................................................................8
Gorbatsjov en het einde van de KO................................................................................................9
Het Gemeenschappelijke Europese huis en de ineenstorting van het Communisme in O en C-
Europa..........................................................................................................................................10
Het vraagstuk van de Duitse eenmaking.......................................................................................11
De Duitse eenmaking en de strijd om Europa...............................................................................12
Democratie als mensenrecht en de Conferentie van Kopenhagen...............................................13
Het Charter voor een Nieuw Europa en de constitutionele eenmaking van Europa.....................13
Het Westerse constitutionele model................................................................................................14
Een Constitutionele geschiedenis van het Westen.......................................................................14
Constitutie en constitutioneel recht.............................................................................................14
De soevereine staat......................................................................................................................14
Nationaal en internationaal recht.................................................................................................15
Constitutionalisme en rechtstaat..................................................................................................15
De traditionele opvatting over rechtsmacht.................................................................................16
De moderne opvatting over rechtsmacht.....................................................................................16
Grondrechten, scheiding der machten en democratie.................................................................16
Hoofdstuk 2: De crisis van de respublica Christiana en de opkomst van de soevereine natiestaat
(1492-1660)..........................................................................................................................................17
Ouverture: de abdicatie van keizer Karel V.......................................................................................17
De middeleeuwse orde van de christenheid: vectoren van verdeeldheid........................................17
De pluralistische politieke en juridische orde van de christenheid...............................................17
De feodaliteit................................................................................................................................18
Het heerlijk stelsel........................................................................................................................20
Judicium parium...........................................................................................................................21
De middeleeuwse orde van de christenheid: vectoren van eenheid................................................22
De opkomst van de pauselijke monarchie en het klassiek kerkelijk recht.....................................22
De erfenis van het Romeinse Rijk en het Romeins recht...............................................................23
De ineenstorting van de respublica Christiana en de crisis van de Europese orde (1492-1660).......24
De Reformatie en het einde van de geloofseenheid.....................................................................24
1
, De ontdekking en verovering van de Nieuwe Wereld...................................................................25
De militaire revolutie en de opkomst van de dynastieke, soevereine vorstenstaat......................25
De legitimatie van de Spaanse veroveringen in Amerika..................................................................26
De middeleeuwse wortels van de Spaanse doctrines...................................................................26
De bul Romanus Pontifex (1455)...................................................................................................27
De bul Inter Caetera (1493)..........................................................................................................27
Francisco de Vitoria......................................................................................................................27
Hoofdstuk 4: Het ancien régime onder Lodewijk XIV: de dynastieke vorstenstaat (1643-1715)...........29
Ouverture: ‘Le roi danse’..................................................................................................................29
Koningschap en standenmaatschappij..............................................................................................30
De hiërarchische orde van de samenleving...................................................................................30
De rol van het koningschap...........................................................................................................31
De dynastieke staat en het gemenebest.......................................................................................32
De uitbouw van het militair en bureaucratisch apparaat van de staat.............................................34
De verhandelbaarheid van de ambten en de inkomsten van de staat..........................................34
De oorlogsmachine.......................................................................................................................35
Regering en bureaucratie..............................................................................................................35
De rechtspraak..............................................................................................................................36
Hoofdstuk 5: Het ancien régime onder Lodewijk XIV: wetgeving en absolutisme (1661-1715)............38
Ouverture: Lodewijk XIV voor het Parlement van Parijs...................................................................38
Reformatie, Contrareformatie en absolutisme.................................................................................38
Het protestantse politieke denken................................................................................................38
Jean Bodin en de leer van de soevereiniteit van de staat.............................................................39
Bossuet en de absolutistische ideologie onder Lodewijk XIV........................................................40
Lodewijk XIV en de wetgeving..........................................................................................................42
De grote ordonnanties van Lodewijk XIV......................................................................................42
Lodewijk XIV en de parlementen..................................................................................................43
Strijd tussen Parlement en LXIV........................................................................................................43
Lodewijk XIV tussen dynastie en natie..............................................................................................44
Religie en tolerantie onder Lodewijk XIV..........................................................................................45
Het Edict van Nantes (1598).........................................................................................................45
het gallicanisme en de godsdienstpolitiek van Lodewijk...............................................................46
Het Revocatie-Edict van Fontainebleau (1685).............................................................................46
Hoofdstuk 6: De Britse Revolutie (1640-1701)......................................................................................47
Ouverture: De onthoofding van Karel I (1649)..................................................................................47
De Tudors en vroeger Stuarts (1485-1640): constitutie en maatschappelijke breuklijnen................49
2
, De Engelse constitutie tijdens een late middeleeuwen en onder de Tudors.................................49
Maatschappelijke en politieke breuklijnen (3)..............................................................................50
Vorstelijk absolutisme en de opkomst van de historische jurisprudentie.........................................51
Vrije monarchie in de politieke theorie van Jacobus I...................................................................51
De politieke breuklijnen onder de vroege Stuarts.........................................................................51
Edward Coke en de opkomst van de historische jurisprudentie....................................................52
De reikwijdte van de voorbehouden rechtsmacht van de koning.................................................53
Burgeroorlog en Gemenebest (1640-1660)......................................................................................55
De Burgeroorlogen (1640-1649)...................................................................................................55
Het Gemenebest (1649-1660)......................................................................................................56
De Restoratie onder Karel II en Jacobus II (1660-1688)....................................................................56
De Glorious Revolution en de uitbouw van de parlementaire monarchie (1688-1701)....................57
De contractuele oorsprong van de staat: Hobbes en Locke..............................................................58
Thomas Hobbes en de absolute macht van de staat.....................................................................58
Nodig om de egoïstische natuur van de mens te onderdrukken en onder controle te houden; het
volk had geen recht tot collectief verzat, wel als individu, maar de heerser moest voor de
veiligheid zorgen!..........................................................................................................................59
John Locke en het ontstaan van het liberale politieke denken......................................................59
Hoofdstuk 7: De Amerikaanse Revolutie (1763-1803)..........................................................................60
Ouverture: De Boston Massacre.......................................................................................................60
De Britse kolonies in Noord-Amerika tot het einde van de Zevenjarige Oorlog (1756-1763)...........61
De dertien koloniën......................................................................................................................61
Het bestuur van de dertien koloniën en de relatie tot de Britse kroon.........................................62
De Stamp Act en de constitutionele crisis binnen het Britse rijk......................................................63
Onafhankelijkheid: volkssoevereiniteit en externe zelfbeschikking..................................................65
Het uitbreken van de burgeroorlog en de weg naar de Onafhankelijkheidsverklaring.................65
De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring.............................................................................67
Staatsvorming, volkssoevereiniteit en interne zelfbeschikking.........................................................68
De grondwetten van de dertien staten (1776-1780).....................................................................68
De Articles of Confederation (1777-1781)....................................................................................69
De grondwet van de VSA (1787)...................................................................................................69
De Federalist en de Bill of Right (1787-1791)................................................................................71
Marbury v. Madison (1803)..............................................................................................................72
De stuitsteen van het Amerikaans constitutionalisme..................................................................72
Adams v. Jefferson........................................................................................................................73
Marbury v. Madison......................................................................................................................73
3
, Marshall v. Jefferson.....................................................................................................................73
Hoofdstuk 8: De Franse Revolutie (1789-1815)....................................................................................74
Ouverture: De dag waarop twee revoluties elkaars pad kruisten.....................................................74
De lange aanloop naar de Revolutie (1763-1789).............................................................................75
De Zevenjarige Oorlog en de strijd tussen koning en parlementen onder Lodewijk XV................75
De hervormingspogingen onder Lodewijk XVI en de Amerikaanse Revolutie (1774-1786)..........77
De invloed van de Verlichting aan de vooravond van de Revolutie...............................................78
De revolutie van bovenaf (1786-1789).........................................................................................80
De revolutie en de constitutionele monarchie (1789-1792).............................................................82
Van Staten-Generaal tot Nationale Vergadering (mei-juli 1789)...................................................82
De afschaffing van het AR en de Déclaration des droits de l’homme et du citoyen (augustus 1789)
......................................................................................................................................................83
De Nationale Vergadering als constituante (september 1789-juni 1791).....................................84
De vlucht naar Varennes en de constitutionele monarchie (juni 1791-augustus 1792)................87
De Republiek (1792-1799) en het Regime van Napoleon Bonaparte (1799-1815)...........................89
Zeven jaar van politieke onrust (1792-1799)................................................................................89
De Conventie (1792-1795)............................................................................................................89
Het Directoire (1795-1799)...........................................................................................................90
Het regime van Napoleon Bonaparte (1799-1814/1815)..............................................................91
Hoofdstuk 9: De Belgische Revolutie en de vorming van de burgerlijke natiestaat (1814-1914)..........93
Ouverture: De revolutionair die de opstand miste...........................................................................93
De Restauratie in Frankrijk en de Julirevolutie (1814-1830).............................................................94
De Restauratie van de Bourbondynastie en het Chartre octroyée (1814).....................................94
Het politieke en constitutionele denken van de liberale oppositie...............................................95
De Julirevolutie.............................................................................................................................97
De burgerlijke natiestaat van de 19e eeuw.......................................................................................98
De opkomst van de natiestaat......................................................................................................98
De burgerlijke natiestaat en het denken van Adam Smith............................................................99
Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden......................................................................................100
De Belgische Revolutie (1831-1839)...............................................................................................102
De radicale fase van de Belgische Revolutie (augustus-oktober 1830).......................................102
De constitutionele fase van de Belgische Revolutie (oktober 1830-februari 1831).....................104
De internationale fase (1831-1839)............................................................................................106
De burgerlijke natiestaat in België..................................................................................................107
Hoofdstuk 10: Imperialisme en kolonialisme (1798-1920).................................................................109
De Eerste Opiumoorlog (1839-1842)..............................................................................................109
4
Hoofdstuk 1: De overhaaste triomftocht van het westerse constitutionele model................................7
Het einde van de Koude Oorlog en het Charter voor een Nieuw Europa...........................................8
Het Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa tussen Helsinki en Parijs.................8
Fukuyama en het einde van de geschiedenis..................................................................................8
Gorbatsjovs hervormingen in de SU...............................................................................................8
Gorbatsjov en het einde van de KO................................................................................................9
Het Gemeenschappelijke Europese huis en de ineenstorting van het Communisme in O en C-
Europa..........................................................................................................................................10
Het vraagstuk van de Duitse eenmaking.......................................................................................11
De Duitse eenmaking en de strijd om Europa...............................................................................12
Democratie als mensenrecht en de Conferentie van Kopenhagen...............................................13
Het Charter voor een Nieuw Europa en de constitutionele eenmaking van Europa.....................13
Het Westerse constitutionele model................................................................................................14
Een Constitutionele geschiedenis van het Westen.......................................................................14
Constitutie en constitutioneel recht.............................................................................................14
De soevereine staat......................................................................................................................14
Nationaal en internationaal recht.................................................................................................15
Constitutionalisme en rechtstaat..................................................................................................15
De traditionele opvatting over rechtsmacht.................................................................................16
De moderne opvatting over rechtsmacht.....................................................................................16
Grondrechten, scheiding der machten en democratie.................................................................16
Hoofdstuk 2: De crisis van de respublica Christiana en de opkomst van de soevereine natiestaat
(1492-1660)..........................................................................................................................................17
Ouverture: de abdicatie van keizer Karel V.......................................................................................17
De middeleeuwse orde van de christenheid: vectoren van verdeeldheid........................................17
De pluralistische politieke en juridische orde van de christenheid...............................................17
De feodaliteit................................................................................................................................18
Het heerlijk stelsel........................................................................................................................20
Judicium parium...........................................................................................................................21
De middeleeuwse orde van de christenheid: vectoren van eenheid................................................22
De opkomst van de pauselijke monarchie en het klassiek kerkelijk recht.....................................22
De erfenis van het Romeinse Rijk en het Romeins recht...............................................................23
De ineenstorting van de respublica Christiana en de crisis van de Europese orde (1492-1660).......24
De Reformatie en het einde van de geloofseenheid.....................................................................24
1
, De ontdekking en verovering van de Nieuwe Wereld...................................................................25
De militaire revolutie en de opkomst van de dynastieke, soevereine vorstenstaat......................25
De legitimatie van de Spaanse veroveringen in Amerika..................................................................26
De middeleeuwse wortels van de Spaanse doctrines...................................................................26
De bul Romanus Pontifex (1455)...................................................................................................27
De bul Inter Caetera (1493)..........................................................................................................27
Francisco de Vitoria......................................................................................................................27
Hoofdstuk 4: Het ancien régime onder Lodewijk XIV: de dynastieke vorstenstaat (1643-1715)...........29
Ouverture: ‘Le roi danse’..................................................................................................................29
Koningschap en standenmaatschappij..............................................................................................30
De hiërarchische orde van de samenleving...................................................................................30
De rol van het koningschap...........................................................................................................31
De dynastieke staat en het gemenebest.......................................................................................32
De uitbouw van het militair en bureaucratisch apparaat van de staat.............................................34
De verhandelbaarheid van de ambten en de inkomsten van de staat..........................................34
De oorlogsmachine.......................................................................................................................35
Regering en bureaucratie..............................................................................................................35
De rechtspraak..............................................................................................................................36
Hoofdstuk 5: Het ancien régime onder Lodewijk XIV: wetgeving en absolutisme (1661-1715)............38
Ouverture: Lodewijk XIV voor het Parlement van Parijs...................................................................38
Reformatie, Contrareformatie en absolutisme.................................................................................38
Het protestantse politieke denken................................................................................................38
Jean Bodin en de leer van de soevereiniteit van de staat.............................................................39
Bossuet en de absolutistische ideologie onder Lodewijk XIV........................................................40
Lodewijk XIV en de wetgeving..........................................................................................................42
De grote ordonnanties van Lodewijk XIV......................................................................................42
Lodewijk XIV en de parlementen..................................................................................................43
Strijd tussen Parlement en LXIV........................................................................................................43
Lodewijk XIV tussen dynastie en natie..............................................................................................44
Religie en tolerantie onder Lodewijk XIV..........................................................................................45
Het Edict van Nantes (1598).........................................................................................................45
het gallicanisme en de godsdienstpolitiek van Lodewijk...............................................................46
Het Revocatie-Edict van Fontainebleau (1685).............................................................................46
Hoofdstuk 6: De Britse Revolutie (1640-1701)......................................................................................47
Ouverture: De onthoofding van Karel I (1649)..................................................................................47
De Tudors en vroeger Stuarts (1485-1640): constitutie en maatschappelijke breuklijnen................49
2
, De Engelse constitutie tijdens een late middeleeuwen en onder de Tudors.................................49
Maatschappelijke en politieke breuklijnen (3)..............................................................................50
Vorstelijk absolutisme en de opkomst van de historische jurisprudentie.........................................51
Vrije monarchie in de politieke theorie van Jacobus I...................................................................51
De politieke breuklijnen onder de vroege Stuarts.........................................................................51
Edward Coke en de opkomst van de historische jurisprudentie....................................................52
De reikwijdte van de voorbehouden rechtsmacht van de koning.................................................53
Burgeroorlog en Gemenebest (1640-1660)......................................................................................55
De Burgeroorlogen (1640-1649)...................................................................................................55
Het Gemenebest (1649-1660)......................................................................................................56
De Restoratie onder Karel II en Jacobus II (1660-1688)....................................................................56
De Glorious Revolution en de uitbouw van de parlementaire monarchie (1688-1701)....................57
De contractuele oorsprong van de staat: Hobbes en Locke..............................................................58
Thomas Hobbes en de absolute macht van de staat.....................................................................58
Nodig om de egoïstische natuur van de mens te onderdrukken en onder controle te houden; het
volk had geen recht tot collectief verzat, wel als individu, maar de heerser moest voor de
veiligheid zorgen!..........................................................................................................................59
John Locke en het ontstaan van het liberale politieke denken......................................................59
Hoofdstuk 7: De Amerikaanse Revolutie (1763-1803)..........................................................................60
Ouverture: De Boston Massacre.......................................................................................................60
De Britse kolonies in Noord-Amerika tot het einde van de Zevenjarige Oorlog (1756-1763)...........61
De dertien koloniën......................................................................................................................61
Het bestuur van de dertien koloniën en de relatie tot de Britse kroon.........................................62
De Stamp Act en de constitutionele crisis binnen het Britse rijk......................................................63
Onafhankelijkheid: volkssoevereiniteit en externe zelfbeschikking..................................................65
Het uitbreken van de burgeroorlog en de weg naar de Onafhankelijkheidsverklaring.................65
De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring.............................................................................67
Staatsvorming, volkssoevereiniteit en interne zelfbeschikking.........................................................68
De grondwetten van de dertien staten (1776-1780).....................................................................68
De Articles of Confederation (1777-1781)....................................................................................69
De grondwet van de VSA (1787)...................................................................................................69
De Federalist en de Bill of Right (1787-1791)................................................................................71
Marbury v. Madison (1803)..............................................................................................................72
De stuitsteen van het Amerikaans constitutionalisme..................................................................72
Adams v. Jefferson........................................................................................................................73
Marbury v. Madison......................................................................................................................73
3
, Marshall v. Jefferson.....................................................................................................................73
Hoofdstuk 8: De Franse Revolutie (1789-1815)....................................................................................74
Ouverture: De dag waarop twee revoluties elkaars pad kruisten.....................................................74
De lange aanloop naar de Revolutie (1763-1789).............................................................................75
De Zevenjarige Oorlog en de strijd tussen koning en parlementen onder Lodewijk XV................75
De hervormingspogingen onder Lodewijk XVI en de Amerikaanse Revolutie (1774-1786)..........77
De invloed van de Verlichting aan de vooravond van de Revolutie...............................................78
De revolutie van bovenaf (1786-1789).........................................................................................80
De revolutie en de constitutionele monarchie (1789-1792).............................................................82
Van Staten-Generaal tot Nationale Vergadering (mei-juli 1789)...................................................82
De afschaffing van het AR en de Déclaration des droits de l’homme et du citoyen (augustus 1789)
......................................................................................................................................................83
De Nationale Vergadering als constituante (september 1789-juni 1791).....................................84
De vlucht naar Varennes en de constitutionele monarchie (juni 1791-augustus 1792)................87
De Republiek (1792-1799) en het Regime van Napoleon Bonaparte (1799-1815)...........................89
Zeven jaar van politieke onrust (1792-1799)................................................................................89
De Conventie (1792-1795)............................................................................................................89
Het Directoire (1795-1799)...........................................................................................................90
Het regime van Napoleon Bonaparte (1799-1814/1815)..............................................................91
Hoofdstuk 9: De Belgische Revolutie en de vorming van de burgerlijke natiestaat (1814-1914)..........93
Ouverture: De revolutionair die de opstand miste...........................................................................93
De Restauratie in Frankrijk en de Julirevolutie (1814-1830).............................................................94
De Restauratie van de Bourbondynastie en het Chartre octroyée (1814).....................................94
Het politieke en constitutionele denken van de liberale oppositie...............................................95
De Julirevolutie.............................................................................................................................97
De burgerlijke natiestaat van de 19e eeuw.......................................................................................98
De opkomst van de natiestaat......................................................................................................98
De burgerlijke natiestaat en het denken van Adam Smith............................................................99
Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden......................................................................................100
De Belgische Revolutie (1831-1839)...............................................................................................102
De radicale fase van de Belgische Revolutie (augustus-oktober 1830).......................................102
De constitutionele fase van de Belgische Revolutie (oktober 1830-februari 1831).....................104
De internationale fase (1831-1839)............................................................................................106
De burgerlijke natiestaat in België..................................................................................................107
Hoofdstuk 10: Imperialisme en kolonialisme (1798-1920).................................................................109
De Eerste Opiumoorlog (1839-1842)..............................................................................................109
4
