,Inleiding
Stepped care
0E lijn
Dit niveau omvat zelfzorg en informele ondersteuning door de eigen buurt of sociale omgeving zonder
tussenkomst van professionals. Een voorbeeld hiervan is het lezen van een zelfhulpboek om zelfstandig
om te gaan met opvoedingsuitdagingen.
1E lijn
De eerste lijn biedt professionele, laagdrempelige basiszorg voor milde tot matige psychische klachten,
zoals hulp via een CLB. Het doel is om vroegtijdig te interveniëren in de vertrouwde omgeving van de
cliënt om verergering van problemen te voorkomen.
2E lijn
Dit niveau betreft gespecialiseerde ambulante hulpverlening, zoals Centra voor Geestelijke
Gezondheidszorg of privépraktijken, waar men terechtkan voor specifieke diagnostiek en behandeling.
Deze zorg wordt ingeschakeld wanneer de basiszorg onvoldoende antwoord biedt op de aanwezige
problematiek.
3E lijn
De derde lijn is de meest intensieve vorm van zorg en bestaat uit residentiële opnames in psychiatrische
instellingen voor complexe problematieken. Hier wordt hulp geboden wanneer de draagkracht van de
omgeving volledig is uitgeput en intensieve begeleiding noodzakelijk is.
Stepped care
Dit zorgprincipe houdt in dat men altijd start met de minst intensieve vorm van hulp die effectief is en
pas opschaalt naar een hoger niveau als dat nodig blijkt. Hiermee wordt getracht de gespecialiseerde
zorg te ontlasten en de zorg zo dicht mogelijk bij de cliënt te houden.
2
,Situering eerstelijnspsychologische zorg
Who service organisation pyramid for an optimal mix of services for mental health
Deze piramide dient als internationaal richtsnoer voor landen om hun geestelijke gezondheidszorg
optimaal in te richten met een brede basis van toegankelijke zorg. Hoe hoger men in de piramide klimt,
hoe gespecialiseerder en kostbaarder de zorg wordt voor een steeds kleinere groep patiënten.
Stepped care & matched care
Matched care
Matched care streeft ernaar dat een cliënt direct de meest passende hulp krijgt op de juiste plaats en
door de juiste persoon, zonder noodzakelijkerwijs alle stappen van de zorgpiramide te doorlopen. Als
een probleem direct als zeer complex wordt ingeschat, kan een cliënt dus onmiddellijk naar de
gespecialiseerde zorg worden doorverwezen.
Eerstelijnspsychologische zorg
Model van keys
Dit model benadert geestelijke gezondheid via twee assen: de aanwezigheid van psychische
problematiek en de mate van mentaal welzijn. Door deze assen te combineren ontstaan vier categorieën
die de psychische toestand van een individu nauwkeuriger in kaart brengen dan een enkelvoudige
diagnose.
Flourishing/thriving without illness
In deze categorie bevinden zich personen die geen psychische aandoening hebben en over een hoog
mentaal welzijn beschikken. Zij zijn veerkrachtig, kunnen hun potentieel realiseren en onderhouden
gezonde, positieve relaties met anderen.
Flourishing/thriving with illness
Deze groep mensen heeft een psychische aandoening, zoals ADHD of ASS, maar slaagt er desondanks in
om een kwaliteitsvol leven te leiden. Ondanks hun diagnose beschikken zij over voldoende veerkracht en
welzijn om goed te functioneren in de maatschappij.
Languishing/surviving without illness
Individuen in deze categorie hebben geen klinische psychische stoornis, maar ervaren wel een laag
mentaal welzijn door bijvoorbeeld aanhoudende stress of ongeluk. Zij 'overleven' hun dagelijks leven
zonder dat er sprake is van een psychiatrische aandoening op de horizontale as.
3
, Languishing/surviving with illness
Dit is de meest kwetsbare groep waarbij een individu zowel kampt met een psychische aandoening als
met een zeer laag mentaal welzijn. In deze situaties is er vaak sprake van complexe problematiek, zoals
een zware depressie met sociaal isolement, waarvoor gespecialiseerde zorg noodzakelijk is.
Situering nationaal
Vermaatschappelijking van de zorg
Dit principe streeft ernaar om zorgbehoevenden zo lang mogelijk in hun eigen vertrouwde omgeving te
laten verblijven en daar te behandelen. Het doel is om residentiële opnames te beperken en de zorg te
integreren in de dagelijkse samenleving.
Public mental health: uitgangspunt
Public mental health
Deze benadering richt zich op de bevordering van de mentale gezondheid van de gehele populatie in
plaats van enkel op individuen die al ziek zijn. Men wacht niet passief af tot patiënten zich aanmelden,
maar zoekt proactief naar manieren om welzijn te verhogen en problemen te voorkomen.
Klassieke medische benadering
Binnen deze traditionele visie ligt de focus op het behandelen van individuen bij wie reeds een ziekte of
stoornis is vastgesteld. De hulpverlener neemt hierbij een reactieve houding aan door te wachten tot de
patiënt zelf met een hulpvraag naar de praktijk komt.
Interventiespectrum geestelijke gezondheid
Interventiespectrum geestelijke gezondheid
Dit spectrum bevat een breed scala aan interventies variërend van preventie en vroegdetectie tot
behandeling en terugvalpreventie. De eerstelijnspsychologie probeert de focus te verschuiven van enkel
genezing naar een veel bredere inzet op het voorkomen van ernstige klachten.
Situering nationaal: netwerken van hulpverlening
Netwerken van hulpverlening
Dit zijn samenwerkingsverbanden tussen diverse zorgactoren zoals ziekenhuizen, CGG's en private
4
Stepped care
0E lijn
Dit niveau omvat zelfzorg en informele ondersteuning door de eigen buurt of sociale omgeving zonder
tussenkomst van professionals. Een voorbeeld hiervan is het lezen van een zelfhulpboek om zelfstandig
om te gaan met opvoedingsuitdagingen.
1E lijn
De eerste lijn biedt professionele, laagdrempelige basiszorg voor milde tot matige psychische klachten,
zoals hulp via een CLB. Het doel is om vroegtijdig te interveniëren in de vertrouwde omgeving van de
cliënt om verergering van problemen te voorkomen.
2E lijn
Dit niveau betreft gespecialiseerde ambulante hulpverlening, zoals Centra voor Geestelijke
Gezondheidszorg of privépraktijken, waar men terechtkan voor specifieke diagnostiek en behandeling.
Deze zorg wordt ingeschakeld wanneer de basiszorg onvoldoende antwoord biedt op de aanwezige
problematiek.
3E lijn
De derde lijn is de meest intensieve vorm van zorg en bestaat uit residentiële opnames in psychiatrische
instellingen voor complexe problematieken. Hier wordt hulp geboden wanneer de draagkracht van de
omgeving volledig is uitgeput en intensieve begeleiding noodzakelijk is.
Stepped care
Dit zorgprincipe houdt in dat men altijd start met de minst intensieve vorm van hulp die effectief is en
pas opschaalt naar een hoger niveau als dat nodig blijkt. Hiermee wordt getracht de gespecialiseerde
zorg te ontlasten en de zorg zo dicht mogelijk bij de cliënt te houden.
2
,Situering eerstelijnspsychologische zorg
Who service organisation pyramid for an optimal mix of services for mental health
Deze piramide dient als internationaal richtsnoer voor landen om hun geestelijke gezondheidszorg
optimaal in te richten met een brede basis van toegankelijke zorg. Hoe hoger men in de piramide klimt,
hoe gespecialiseerder en kostbaarder de zorg wordt voor een steeds kleinere groep patiënten.
Stepped care & matched care
Matched care
Matched care streeft ernaar dat een cliënt direct de meest passende hulp krijgt op de juiste plaats en
door de juiste persoon, zonder noodzakelijkerwijs alle stappen van de zorgpiramide te doorlopen. Als
een probleem direct als zeer complex wordt ingeschat, kan een cliënt dus onmiddellijk naar de
gespecialiseerde zorg worden doorverwezen.
Eerstelijnspsychologische zorg
Model van keys
Dit model benadert geestelijke gezondheid via twee assen: de aanwezigheid van psychische
problematiek en de mate van mentaal welzijn. Door deze assen te combineren ontstaan vier categorieën
die de psychische toestand van een individu nauwkeuriger in kaart brengen dan een enkelvoudige
diagnose.
Flourishing/thriving without illness
In deze categorie bevinden zich personen die geen psychische aandoening hebben en over een hoog
mentaal welzijn beschikken. Zij zijn veerkrachtig, kunnen hun potentieel realiseren en onderhouden
gezonde, positieve relaties met anderen.
Flourishing/thriving with illness
Deze groep mensen heeft een psychische aandoening, zoals ADHD of ASS, maar slaagt er desondanks in
om een kwaliteitsvol leven te leiden. Ondanks hun diagnose beschikken zij over voldoende veerkracht en
welzijn om goed te functioneren in de maatschappij.
Languishing/surviving without illness
Individuen in deze categorie hebben geen klinische psychische stoornis, maar ervaren wel een laag
mentaal welzijn door bijvoorbeeld aanhoudende stress of ongeluk. Zij 'overleven' hun dagelijks leven
zonder dat er sprake is van een psychiatrische aandoening op de horizontale as.
3
, Languishing/surviving with illness
Dit is de meest kwetsbare groep waarbij een individu zowel kampt met een psychische aandoening als
met een zeer laag mentaal welzijn. In deze situaties is er vaak sprake van complexe problematiek, zoals
een zware depressie met sociaal isolement, waarvoor gespecialiseerde zorg noodzakelijk is.
Situering nationaal
Vermaatschappelijking van de zorg
Dit principe streeft ernaar om zorgbehoevenden zo lang mogelijk in hun eigen vertrouwde omgeving te
laten verblijven en daar te behandelen. Het doel is om residentiële opnames te beperken en de zorg te
integreren in de dagelijkse samenleving.
Public mental health: uitgangspunt
Public mental health
Deze benadering richt zich op de bevordering van de mentale gezondheid van de gehele populatie in
plaats van enkel op individuen die al ziek zijn. Men wacht niet passief af tot patiënten zich aanmelden,
maar zoekt proactief naar manieren om welzijn te verhogen en problemen te voorkomen.
Klassieke medische benadering
Binnen deze traditionele visie ligt de focus op het behandelen van individuen bij wie reeds een ziekte of
stoornis is vastgesteld. De hulpverlener neemt hierbij een reactieve houding aan door te wachten tot de
patiënt zelf met een hulpvraag naar de praktijk komt.
Interventiespectrum geestelijke gezondheid
Interventiespectrum geestelijke gezondheid
Dit spectrum bevat een breed scala aan interventies variërend van preventie en vroegdetectie tot
behandeling en terugvalpreventie. De eerstelijnspsychologie probeert de focus te verschuiven van enkel
genezing naar een veel bredere inzet op het voorkomen van ernstige klachten.
Situering nationaal: netwerken van hulpverlening
Netwerken van hulpverlening
Dit zijn samenwerkingsverbanden tussen diverse zorgactoren zoals ziekenhuizen, CGG's en private
4
