1. KADER EN HISTORIEK ................................................................................................................................. 4
1.1. Doel en inhoud..............................................................................................................................4
1.2. Het concept ..................................................................................................................................4
1.2.1. Het concept eenvoudig .......................................................................................................................... 4
1.2.2. Het concept – complex .......................................................................................................................... 5
1.3. Verhouding: welzijn - forensisch .....................................................................................................6
1.4. Oorzaken complexiteit ...................................................................................................................6
2. HISTORIEK .............................................................................................................................................. 7
2.1. Geen FWZW..................................................................................................................................7
2.1.1. Ancien regime ....................................................................................................................................... 7
2.1.2. Verlichting............................................................................................................................................. 7
2.2. Kiemen FWZW: reclassering via patronage......................................................................................7
2.2.1. Sociaal verweer ..................................................................................................................................... 7
2.2.1.1. Nieuw sociaal verweer ...................................................................................................................... 8
2.2.2. Private reclassering ............................................................................................................................... 8
2.2.3. Overheidsreclassering ........................................................................................................................... 9
2.3. FWZW wordt autonoom .................................................................................................................9
2.3.1. Kritische jaren ‘70 .................................................................................................................................. 9
2.3.2. Staatshervorming 1980 ........................................................................................................................ 10
2.3.3. Twee partners, nood aan samenwerking ............................................................................................... 11
2.3.3.1. Autonoom FWZW ............................................................................................................................ 11
2.3.3.2. Aan justitie verbonden FWZW .......................................................................................................... 12
2.3.3.3. Nood aan samenwerking ..................................................................................................................... 13
2.4. FWZW meer autonoom................................................................................................................ 13
2.4.1. Nood aan samenwerking en afspraken ................................................................................................. 14
2.5. Besluit ........................................................................................................................................ 15
3. HULP EN DIENSTVERLENING VOOR DADERS (DEEL 1) ........................................................................................ 16
3.1. Context ...................................................................................................................................... 16
3.1.1. Aandachtspunten ................................................................................................................................ 16
3.1.2. FWZW voor gedetineerden ................................................................................................................... 17
3.1.3. Niet-gedetineerde justitiabelen ............................................................................................................ 17
3.2. FWZW voor gedetineerden ........................................................................................................... 18
3.2.1. Noden en profiel gedetineerden ........................................................................................................... 18
3.2.2. Vanuit autonoom FWZW ...................................................................................................................... 21
3.2.2.1. Strategisch plan 2000 ...................................................................................................................... 21
3.2.2.2. Aanbod hulp en dienstverlening ....................................................................................................... 22
3.2.2.3. SWOT-Analyse 2012 ........................................................................................................................ 25
3.2.2.4. Decreet Hulp en dienstverlening 2013 .............................................................................................. 26
3.2.2.5. STRAP 2015-2020 ............................................................................................................................ 28
3.2.2.6. STRAP 2020-2025 ............................................................................................................................ 29
3.2.2.7. Audit rekenhof (2022) ...................................................................................................................... 31
3.2.2.8. Tussentijdse evaluatie en STRAP 2020-25 bis .................................................................................... 34
3.2.2.9. Samenwerkingsakkoord 2024 .......................................................................................................... 35
3.2.2.10. STRAP 2025-2030 ........................................................................................................................... 36
3.2.3. HDV vanuit aan justitie verbonden FWZW ............................................................................................. 37
3.3. Niet-gedetineerde Justitiabelen.................................................................................................... 41
3.3.1. Profiel en noden .................................................................................................................................. 41
3.3.2. Aanbod vanuit autonoom FWZW .......................................................................................................... 42
3.3.3. Vanuit aan justitie gebonden FWZW ..................................................................................................... 45
4. GASTCOLLEGE BELEIDSCOÖRDINATOR AAN GEDETINEERDEN ............................................................................. 47
1
, 4.1. Situering functie .......................................................................................................................... 48
4.2. Opdracht .................................................................................................................................... 49
4.2.1. Coördinatie hulp- en dienstverlening .................................................................................................... 49
4.2.2. Beleidsvoorbereiding- en ontwikkeling.................................................................................................. 51
4.2.3. Samenwerking met justitie ................................................................................................................... 53
4.3. Uitdagingen ................................................................................................................................ 55
4.3.1. Netwerkcoördinatie ............................................................................................................................. 55
4.3.2. Te weinig middelen .............................................................................................................................. 55
4.3.3. Continuïteit van hulpverlening ............................................................................................................. 55
4.4. Conclusie ................................................................................................................................... 55
5. FORENSISCHE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG ............................................................................................. 55
5.1. Achtergrond ................................................................................................................................ 55
5.1.1. Forensische GGZ ................................................................................................................................. 55
5.2. Internering .................................................................................................................................. 58
5.2.1. Kader .................................................................................................................................................. 58
5.2.2. Populatie ............................................................................................................................................ 59
5.2.3. Zorgaanbod......................................................................................................................................... 60
5.3. Gedetineerden ............................................................................................................................ 64
5.3.1. Psychiatrische diagnoses..................................................................................................................... 64
5.3.2. Beleid ................................................................................................................................................. 65
5.3.3. Aanbod ............................................................................................................................................... 66
5.3.4. Uitdagingen......................................................................................................................................... 67
5.4. Tandem (gastcollege) .................................................................................................................. 68
5.4.1. Doelstellingen ..................................................................................................................................... 68
5.4.2. Indicatiestelling op basis van ............................................................................................................... 68
5.4.2.1. Diagnostiek..................................................................................................................................... 69
5.4.2.2. Beschikbare behandelingsmogelijkheden ........................................................................................ 70
5.4.2.3. Rekening houdend met de voorkeuren/wensen van de cliënt ............................................................. 71
5.4.3. Outcome? ........................................................................................................................................... 71
5.4.4. Uitdagingen......................................................................................................................................... 71
6. MODELLEN VOOR REHABILITATIE VAN DADERS ................................................................................................ 72
6.1. Begrippen ................................................................................................................................... 72
6.2. RNR............................................................................................................................................ 72
6.2.1. Achtergrond ........................................................................................................................................ 72
6.2.2. Algemene assumpties ......................................................................................................................... 72
6.2.3. RISK (who) .......................................................................................................................................... 73
6.2.4. NEED (what) ........................................................................................................................................ 74
6.2.5. RESPONSIVITY (How) .......................................................................................................................... 75
6.2.6. Overige principes ................................................................................................................................ 75
6.2.7. Evaluatie ............................................................................................................................................. 75
6.3. GLM ........................................................................................................................................... 76
6.3.1. Primary goods ..................................................................................................................................... 77
6.3.2. Secondarry goods ............................................................................................................................... 77
6.3.3. Obstakels ........................................................................................................................................... 77
6.3.4. Criminaliteit ........................................................................................................................................ 77
6.3.5. Behandeling ........................................................................................................................................ 78
6.3.6. Evaluatie ............................................................................................................................................. 79
6.4. Reflectie ..................................................................................................................................... 80
6.4.1. Integratie ............................................................................................................................................ 81
6.4.2. Beleid en praktijk ................................................................................................................................. 81
7. RISICOTAXATIE ....................................................................................................................................... 82
7.1. Inleiding ..................................................................................................................................... 82
7.2. Methoden ................................................................................................................................... 83
2
, 7.2.1. ongestructureerd klinisch oordeel ........................................................................................................ 84
7.2.2. Actuarieel oordeel ............................................................................................................................... 84
7.2.3. Gestructureerd professioneel oordeel .................................................................................................. 85
7.3. Instrumenten .............................................................................................................................. 86
7.3.1. Static-99R ........................................................................................................................................... 86
7.3.2. OxRec ................................................................................................................................................. 86
7.3.3. HCR-20 V3............................................................................................................................................ 86
7.3.4. FAM .................................................................................................................................................... 87
7.3.5. Specifieke delicten .............................................................................................................................. 87
7.3.6. Beschermende factoren ...................................................................................................................... 87
7.3.7. SAPROF .............................................................................................................................................. 87
7.4. Selectie van instrumenten ........................................................................................................... 88
7.4.1. Doelstelling ......................................................................................................................................... 88
7.4.2. Psychometrische kwaliteit ................................................................................................................... 88
7.4.3. Praktische overwegingen ..................................................................................................................... 92
7.5. Risicocommunicatie ................................................................................................................... 92
7.5.1. Richtlijnen .......................................................................................................................................... 93
7.6. Risicomanagement ..................................................................................................................... 94
7.7. Reflecties ................................................................................................................................... 95
8. HERSTEL EN SLACHTOFFER-DADERBEMIDDELING ............................................................................................ 95
8.1. Inleiding – context ....................................................................................................................... 95
8.1.1. Maatschappelijke en juridische context ................................................................................................ 95
8.1.2. Het concept herstel ............................................................................................................................. 97
8.2. Methodieken bij herstel, de rom van de bemiddelaar en de ervaringen van daders .......................... 97
8.2.1. Algemeen............................................................................................................................................ 97
8.2.2. Moderator ........................................................................................................................................... 98
8.2.3. Ervaringen dader ................................................................................................................................. 99
8.2.4. Herstelgerichtedetentie ..................................................................................................................... 100
8.2.5. Dialooggroepen ................................................................................................................................. 101
8.2.6. Andere detentievormen en herstel...................................................................................................... 101
8.2.7. HCA-dienst voor herstelgerichte en constructieve afhandeling ............................................................ 101
8.3. Ebectiviteit ............................................................................................................................... 102
8.4. Reflecties bij de herstelgerichte benadering ............................................................................... 102
8.4.1. Afronde cijfers ................................................................................................................................... 103
3
, 1. Kader en historiek
1.1. Doel en inhoud
Centrale vragen
- Wat is forensisch welzijnswerk?
o Verschil tussen autonoom en aan justitie verbonden FWZW?
o Waar komt dit verschil vandaan?
- Wat is de plaats van welzijnswerk in een justitiële context doorheen de tijd?
- Wat is de betekenis van de staatshervormingen voor FWZW?
- Wat is het verband tussen de historische evolutie en de complexiteit van FWZW?
1.2. Het concept
- Concept “forensisch welzijnswerk” geïntroduceerd in Panopticon (1980)
o Langere ontstaansgeschiedenis, maar pas toen geïntroduceerd als ‘forensisch
welzijnswerk’
- Forensisch: disciplines en activiteiten op alle echelons strafrechtsbedeling (opsporing,
vervolging, straftoemeting en strafuitvoering) = recht
o Gaat dus over personen, activiteiten, actoren…
- Welzijnswerk: activiteiten die bijdragen tot het (individueel of collectief) welzijn
= hulp- en dienstverlening (hierna: HDV)
- DUS: welzijnswerk binnen forensische context
1.2.1. Het concept eenvoudig
- Wat?
o Hulp- en dienstverlening
§ Hulpverlening: richt zich op een bepaalde problematiek
• Drugsproblemen, personen met een handicap
§ Dienstverlening is breder
• Schuldbemiddeling, sportactiviteiten
o Aan mensen die als dader, slachto\er of naastbestaande (“justitiabelen”)
o (On)rechtstreeks worden geconfronteerd met strafrechtelijke interventie
o Focus van dit opleidingsonderdeel = volwassen daders/verdachten
§ Slachto\ers → Victimologie
§ Minderjarigen → Jeugdcriminologie en Jeugdrecht
- Voor wie? Doelgroep
o Mensen in contact met justitie
o Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachto\ers
- Door wie? Aanbod
o Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
§ Hulpverlening: verslavingszorg, geestelijke gezondheidszorg, VAPH, …
§ Dienstverlening: VDAB, OCMW, onderwijs, sport, bibliotheken, …
à Iedereen ook al kom je niet in contact met justitie kan je hierop beroep doen
o Categoriaal welzijnswerk: specifiek voor doelgroep daders en/of slachto\ers
§ Justitieel Welzijnswerk (JWW), Slachto\eronthaal, Slachto\erhulp,
Psychosociale Dienst (PSD), Justitiehuizen, Moderator, …
4