Taal tussen natuur en cultuur
Een inleiding in de algemene taalwetenschap
Definitie: wat is menselijke taal?
Drie kenmerken:
1. Een natuurlijke taal wordt in een bepaalde gemeenschap gebruikt voor algemene
communicatiedoeleinden.
2. Een natuurlijke taal heeft een lange traditie: ze is niet bewust door mensen gecreëerd en
het precieze ontstaansmoment ervan is meestal moeilijk te bepalen
3. Een natuurlijke taal wordt door kinderen spontaan aangeleerd of verworven, zonder dat
er formele taalinstructie nodig is. Kinderen die opgroeien in een bepaalde
taalgemeenschap zullen ook spontaan de taal van die gemeenschap aanleren of
verwerven, zonder dat hun ouders of andere volwassenen hen die taal bewust aanleren
1.1.1. Wat onderscheidt menselijke natuurlijke taal van
kunstmatige talen?
Menselijke talen eerst onderscheiden van kunstmatige talen:
Kunsttalen, die op een bepaald moment bewust door mensen zijn ontworpen natuurlijke
talen te vervangen
Vb.: het Esperanto, ontworpen door Zamenhof
Met de bedoeling een taal te creëren die door alle mensen zou kunnen worden begrepen. Dat
laatste is een oude droom van de mensheid, zoals onder
andere blijkt uit het verhaal over de Toren van Babel in de Bijbel, waarin wordt uitgelegd
waarom er vele talen zijn
Niet alle kunsttalen worden echter met die bedoeling ontworpen. Zo is ook het
Klingon, de taal van de Klingonen in Star Trek, een kunsttaal, met een eigen
taleninstituut (The Klingon Language Institute), eigen woordenboeken (The
Klingon Dictionary). Ook de taal uit game of thrones is een voorbeeld
Oudste kunsttaal de lingua ignota van hildegard von bingen, uit de 12 E
Wetenschappelijke talen (waaronder notatiesystemen zoals de formele logica, de
algebra, de taal van de wiskunde, enz.), die op een bepaald moment bewust
ontworpen zijn door wetenschappers met een welbepaald doel voor ogen
Behadeling van wetenschappelijke vraagstukken vergemakkelijkt
Computer- en programmeertalen kunnen ook tot de kunstmatige talen
gerekend worden
Al deze talen worden niet gebruikt voor algemene communicatiedoeleinde, worden niet spontaan
verworven door kinderen, bewust gecreëerd
, 1.1.2. Is geschreven taal een vorm van natuurlijke taal?
Nee het word niet als een vorm van natuurlijk taalgebruik beschouwd, het onwtikkelt zich niet
spontaan maar word aangeleerd, bv op school
- Schriftsystemen = de verschillende manieren waarop talen kunnen worden opgeschreven
(zoals het Latijnse alfabet)
Worden bestudeerd in een tak van de taalkunde, Graphemics (of graphematics) = de
taalkundige studie van hoe zulke schriftsystemen werken, welke symbolen ze gebruiken en
hoe die symbolen betekenis weergeven (beschrijvend)
- Is niet de Spelling (orthografie) = de regels die bepalen hoe je woorden correct moet
schrijven binnen één bepaald systeem (normatief, het zegt wat juist en fout is)
Schriftsystemen krijgen hun naam op basis van waar hun tekens voor staan:
Syllabisch schrift → elk teken stelt een lettergreep voor.
Voorbeeld: het Cherokee-schrift – één teken = één lettergreep (zoals “ka”, “mi”, “to”).
Logografisch schrift → elk teken stelt een woord of begrip voor.
Voorbeeld: het Chinese schrift – één teken betekent vaak een heel woord of idee (zoals
人 = “mens”), al zijn sommige tekens ook gebaseerd op klanken (dus deels
lettergreepachtig).
Een alfabetisch schrift is een schriftsysteem waarin letters gebruikt worden om klanken
(fonemen) van een taal weer te geven. Dat betekent dat je woorden opschrijft door hun klanken
om te zetten in letters.
Maar in werkelijkheid is het niet zo eenvoudig.:
- Eén klank kan op meerdere manieren worden geschreven.
Vb: De t-klank hoor je in tak, hand en vindt, maar die wordt geschreven als t, d of dt.
Een alfabetisch schrift geeft de gesproken taal niet altijd precies weer, omdat spraak voortdurend
verandert, terwijl de spelling meestal hetzelfde blijft. Pogingen om de spelling aan te passen
worden vaak afgewezen. Daardoor kan de geschreven taalsterk verschillen van de gesproken
taal, zoals in het Frans (monsieur, poêle). Om die reden zijn schriftsystemen ook apart gaan
bestuderen, los van de gesproken taal.
Lettertekens om het Nederlands te schrijven zijn overgenomen uit het Latijns (Latijns alfabet)
- Oorsprong: Fenicische alfabet, ongeveer 3000 jaar oud
- Eerst volledige schrift: spijkerschrift: 3300 jaar V.C, Mesopotamië
- Elk teken een woord, wss gebruikt om handelstransacties te noteren
Leestekens en interpunctietekens
Hoe het Gebruik van gesproken en geschreven taal de communicatie beïnvloedt
- Gesproken taal face to face, telefoongesprekken, online contacten
- Geschreven interactie; de lezer hoeft niet in de fysieke nabijheid van de schrijver te zijn
In geschreven taal kan je goed nadenken over wat je zegt en hoe je het formuleert, omdat
je meer tijd hebt. Je moet dingen duidelijker uitleggen, want de lezer kent de context niet.
Een inleiding in de algemene taalwetenschap
Definitie: wat is menselijke taal?
Drie kenmerken:
1. Een natuurlijke taal wordt in een bepaalde gemeenschap gebruikt voor algemene
communicatiedoeleinden.
2. Een natuurlijke taal heeft een lange traditie: ze is niet bewust door mensen gecreëerd en
het precieze ontstaansmoment ervan is meestal moeilijk te bepalen
3. Een natuurlijke taal wordt door kinderen spontaan aangeleerd of verworven, zonder dat
er formele taalinstructie nodig is. Kinderen die opgroeien in een bepaalde
taalgemeenschap zullen ook spontaan de taal van die gemeenschap aanleren of
verwerven, zonder dat hun ouders of andere volwassenen hen die taal bewust aanleren
1.1.1. Wat onderscheidt menselijke natuurlijke taal van
kunstmatige talen?
Menselijke talen eerst onderscheiden van kunstmatige talen:
Kunsttalen, die op een bepaald moment bewust door mensen zijn ontworpen natuurlijke
talen te vervangen
Vb.: het Esperanto, ontworpen door Zamenhof
Met de bedoeling een taal te creëren die door alle mensen zou kunnen worden begrepen. Dat
laatste is een oude droom van de mensheid, zoals onder
andere blijkt uit het verhaal over de Toren van Babel in de Bijbel, waarin wordt uitgelegd
waarom er vele talen zijn
Niet alle kunsttalen worden echter met die bedoeling ontworpen. Zo is ook het
Klingon, de taal van de Klingonen in Star Trek, een kunsttaal, met een eigen
taleninstituut (The Klingon Language Institute), eigen woordenboeken (The
Klingon Dictionary). Ook de taal uit game of thrones is een voorbeeld
Oudste kunsttaal de lingua ignota van hildegard von bingen, uit de 12 E
Wetenschappelijke talen (waaronder notatiesystemen zoals de formele logica, de
algebra, de taal van de wiskunde, enz.), die op een bepaald moment bewust
ontworpen zijn door wetenschappers met een welbepaald doel voor ogen
Behadeling van wetenschappelijke vraagstukken vergemakkelijkt
Computer- en programmeertalen kunnen ook tot de kunstmatige talen
gerekend worden
Al deze talen worden niet gebruikt voor algemene communicatiedoeleinde, worden niet spontaan
verworven door kinderen, bewust gecreëerd
, 1.1.2. Is geschreven taal een vorm van natuurlijke taal?
Nee het word niet als een vorm van natuurlijk taalgebruik beschouwd, het onwtikkelt zich niet
spontaan maar word aangeleerd, bv op school
- Schriftsystemen = de verschillende manieren waarop talen kunnen worden opgeschreven
(zoals het Latijnse alfabet)
Worden bestudeerd in een tak van de taalkunde, Graphemics (of graphematics) = de
taalkundige studie van hoe zulke schriftsystemen werken, welke symbolen ze gebruiken en
hoe die symbolen betekenis weergeven (beschrijvend)
- Is niet de Spelling (orthografie) = de regels die bepalen hoe je woorden correct moet
schrijven binnen één bepaald systeem (normatief, het zegt wat juist en fout is)
Schriftsystemen krijgen hun naam op basis van waar hun tekens voor staan:
Syllabisch schrift → elk teken stelt een lettergreep voor.
Voorbeeld: het Cherokee-schrift – één teken = één lettergreep (zoals “ka”, “mi”, “to”).
Logografisch schrift → elk teken stelt een woord of begrip voor.
Voorbeeld: het Chinese schrift – één teken betekent vaak een heel woord of idee (zoals
人 = “mens”), al zijn sommige tekens ook gebaseerd op klanken (dus deels
lettergreepachtig).
Een alfabetisch schrift is een schriftsysteem waarin letters gebruikt worden om klanken
(fonemen) van een taal weer te geven. Dat betekent dat je woorden opschrijft door hun klanken
om te zetten in letters.
Maar in werkelijkheid is het niet zo eenvoudig.:
- Eén klank kan op meerdere manieren worden geschreven.
Vb: De t-klank hoor je in tak, hand en vindt, maar die wordt geschreven als t, d of dt.
Een alfabetisch schrift geeft de gesproken taal niet altijd precies weer, omdat spraak voortdurend
verandert, terwijl de spelling meestal hetzelfde blijft. Pogingen om de spelling aan te passen
worden vaak afgewezen. Daardoor kan de geschreven taalsterk verschillen van de gesproken
taal, zoals in het Frans (monsieur, poêle). Om die reden zijn schriftsystemen ook apart gaan
bestuderen, los van de gesproken taal.
Lettertekens om het Nederlands te schrijven zijn overgenomen uit het Latijns (Latijns alfabet)
- Oorsprong: Fenicische alfabet, ongeveer 3000 jaar oud
- Eerst volledige schrift: spijkerschrift: 3300 jaar V.C, Mesopotamië
- Elk teken een woord, wss gebruikt om handelstransacties te noteren
Leestekens en interpunctietekens
Hoe het Gebruik van gesproken en geschreven taal de communicatie beïnvloedt
- Gesproken taal face to face, telefoongesprekken, online contacten
- Geschreven interactie; de lezer hoeft niet in de fysieke nabijheid van de schrijver te zijn
In geschreven taal kan je goed nadenken over wat je zegt en hoe je het formuleert, omdat
je meer tijd hebt. Je moet dingen duidelijker uitleggen, want de lezer kent de context niet.
