PARTIM CELBIOLOGIE
Cel II
TANDHEELKUNDE
2025-2026
,Table of Contents
PREPAREREN & OBSERVEREN VAN CELLEN EN WEEFSELS ..................................................................................... 3
PREPAREREN & OBSERVEREN VAN CELLEN .......................................................................................................................... 3
Celcultuur: historisch .......................................................................................................................................... 3
Cultuurcondities .................................................................................................................................................. 3
Oorsprong van cellijnen ....................................................................................................................................... 3
Groeisubstraat & -procedures .............................................................................................................................. 4
Celdensiteits-afhankelijke inhibitie ....................................................................................................................... 4
Procedure van celtransfer .................................................................................................................................... 4
Stappen bij celadhesie en spreiding ...................................................................................................................... 5
Apparatuur voor celcultuur ................................................................................................................................... 5
Voorbeelden van celcultuur-experimenten ............................................................................................................ 6
Stamcellen .......................................................................................................................................................... 6
Kwaliteitscontrole ................................................................................................................................................ 7
Inherente genetische instabiliteit .......................................................................................................................... 7
PREPAREREN & OBSERVEREN VAN WEEFSELS....................................................................................................................... 8
Fixeren ................................................................................................................................................................ 8
Inbedden ............................................................................................................................................................ 8
Snijden ............................................................................................................................................................... 9
Kleuren & contrasteren ........................................................................................................................................ 9
MICROSCOPIE .......................................................................................................................................................... 10
Lichtmicroscoop ............................................................................................................................................... 10
Elektronenmicroscoop ....................................................................................................................................... 13
BLOED ............................................................................................................................................................... 14
ERYTROCYTEN........................................................................................................................................................... 15
LEUKOCYTEN ............................................................................................................................................................ 17
Lymfocyten ....................................................................................................................................................... 18
Monocyten ........................................................................................................................................................ 18
Neutrofielen ...................................................................................................................................................... 18
Eosinofielen ...................................................................................................................................................... 19
Basofielen ......................................................................................................................................................... 19
THROMBOCYTEN ....................................................................................................................................................... 19
BLOEDVORMING/HEMATOPOIESIE .................................................................................................................................. 19
IMUUNAFWEER .......................................................................................................................................................... 19
ORGANELLEN..................................................................................................................................................... 22
MEMBRANEN ............................................................................................................................................................ 22
MITOCHONDRIËN ...................................................................................................................................................... 22
ENDOPLASMATISCH RETICULUM ER ................................................................................................................................ 24
Intracellulair EWtransport .................................................................................................................................. 24
Ruw endoplasmatisch reticulum RER ................................................................................................................. 25
Glad endoplasmatisch reticulum SER ................................................................................................................. 30
GOLGI-APPARAAT ....................................................................................................................................................... 31
CYTOSOMEN ............................................................................................................................................................ 33
Lysosomen ........................................................................................................................................................ 33
Peroxisomen ..................................................................................................................................................... 33
KERN ................................................................................................................................................................. 34
STRUCTUUR & FUNCTIE NUCLEUS .................................................................................................................................. 34
Chromatine ....................................................................................................................................................... 34
Nucleolus ......................................................................................................................................................... 35
1
, Kernenvelop ...................................................................................................................................................... 35
Kernporiën ........................................................................................................................................................ 35
INTRACELLULAIRE TRANSPORTEN.................................................................................................................................... 35
CELDELING .............................................................................................................................................................. 36
CELDOOD ................................................................................................................................................................ 39
EXTRACELLULAIRE MATRIX ................................................................................................................................. 46
CELADHESIE MOLECULEN ............................................................................................................................................ 46
COLLAGEEN ............................................................................................................................................................. 47
MATRIXEIWITTEN ........................................................................................................................................................ 48
PROTEOGLYCANEN ..................................................................................................................................................... 49
CYTOSKELET ...................................................................................................................................................... 50
MICROFILAMENTEN (GEPOLARISEERD)............................................................................................................................. 51
INTERMEDIAIRE FILAMENTEN (NIET GEPOLARISEERD)............................................................................................................ 54
MICROTUBILI (GEPOLARISEERD) ..................................................................................................................................... 55
CELADHESIE ...................................................................................................................................................... 58
TIGHT JUNCTIE .......................................................................................................................................................... 58
ADHERENS JUNCTIE .................................................................................................................................................... 59
DESMOSOMEN .......................................................................................................................................................... 61
GAP JUNCTIE ............................................................................................................................................................ 62
CEL-ADHESIE MOLECULEN CAMS .................................................................................................................................. 62
Cadherines ....................................................................................................................................................... 62
Ig familie ........................................................................................................................................................... 62
Integrines .......................................................................................................................................................... 62
Selectines ......................................................................................................................................................... 63
INFLAMMATIE ALS ILLUSTRATIE V ROL VAN INTERCELLULAIRE ADHESIEPROCESSEN ........................................................................ 63
2
, Bekijk bij dit vak goed de afbeeldingen op ppt
Prepareren & observeren van cellen en weefsels
Prepareren & observeren van cellen
Celcultuur: historisch
1) 1907 (Harrison): probeerde zenuw uit kikkerembryo in lymfe op glasplaatje te laten groeien (3D
tissue culture)
2) 1948 (Earle): 2D monolaagculturen → eerste die beseft dat groeien van celculturen niet in
water kan → medium gebruiken
Oorspronkelijk bestonden de monolaagculturen uit orgaanexplanten in EMEM (= Earle’s
Minimum Essential Medium)
3) Later: stabiele cellijnen ontwikkelen (= cellen van een bepaalde soort laten groeien en in leven
houden onder gecontroleerde omstandigheden buiten een organisme)
→ Dit gaat makkelijkst als cellen van tumorale oorsprong zijn → deze delen en groeien
snel
→ Kan ook met eender welke andere cel (bv. cel uit dermis) en te wachten, tot er
genetische veranderingen plaatsvinden waardoor deze ook gaat delen
▪ Neem stukje weefsel
▪ Cellen uit dat stuk dissociëren
▪ Breng cellen in medium
▪ Wachten op groei → primaire cultuur
▪ Terug losmaken en in nieuw medium brengen → secundaire cultuur
Cultuurcondities
MEM bevat:
▪ Isotonische zouten (NaHCO3/H2CO3-buffer zoals in bloed)
▪ Energiebron (glucose)
▪ Aminozuren & vitamines
▪ Serum (v/e kalf: duur natuurproduct, we weten niet goed wat erin zit maar essentieel)
Andere condities:
▪ Bij 37°C (lichaamstemperatuur)
▪ Bij atmosfeer van 5% CO2 in lucht (ongeveer gelijk met gehalte in bloed & weefselvocht)
▪ Bij pH = 7,4
Kan door te werken in incubatoren OF in grote kamer met zeflde effect
Oorsprong van cellijnen
Cellijnen kunnen ook aangekocht worden
Bv. ATCC American Type of Culture Collection heeft collectie van cellen die je kan kopen voor
onderzoek
3
Cel II
TANDHEELKUNDE
2025-2026
,Table of Contents
PREPAREREN & OBSERVEREN VAN CELLEN EN WEEFSELS ..................................................................................... 3
PREPAREREN & OBSERVEREN VAN CELLEN .......................................................................................................................... 3
Celcultuur: historisch .......................................................................................................................................... 3
Cultuurcondities .................................................................................................................................................. 3
Oorsprong van cellijnen ....................................................................................................................................... 3
Groeisubstraat & -procedures .............................................................................................................................. 4
Celdensiteits-afhankelijke inhibitie ....................................................................................................................... 4
Procedure van celtransfer .................................................................................................................................... 4
Stappen bij celadhesie en spreiding ...................................................................................................................... 5
Apparatuur voor celcultuur ................................................................................................................................... 5
Voorbeelden van celcultuur-experimenten ............................................................................................................ 6
Stamcellen .......................................................................................................................................................... 6
Kwaliteitscontrole ................................................................................................................................................ 7
Inherente genetische instabiliteit .......................................................................................................................... 7
PREPAREREN & OBSERVEREN VAN WEEFSELS....................................................................................................................... 8
Fixeren ................................................................................................................................................................ 8
Inbedden ............................................................................................................................................................ 8
Snijden ............................................................................................................................................................... 9
Kleuren & contrasteren ........................................................................................................................................ 9
MICROSCOPIE .......................................................................................................................................................... 10
Lichtmicroscoop ............................................................................................................................................... 10
Elektronenmicroscoop ....................................................................................................................................... 13
BLOED ............................................................................................................................................................... 14
ERYTROCYTEN........................................................................................................................................................... 15
LEUKOCYTEN ............................................................................................................................................................ 17
Lymfocyten ....................................................................................................................................................... 18
Monocyten ........................................................................................................................................................ 18
Neutrofielen ...................................................................................................................................................... 18
Eosinofielen ...................................................................................................................................................... 19
Basofielen ......................................................................................................................................................... 19
THROMBOCYTEN ....................................................................................................................................................... 19
BLOEDVORMING/HEMATOPOIESIE .................................................................................................................................. 19
IMUUNAFWEER .......................................................................................................................................................... 19
ORGANELLEN..................................................................................................................................................... 22
MEMBRANEN ............................................................................................................................................................ 22
MITOCHONDRIËN ...................................................................................................................................................... 22
ENDOPLASMATISCH RETICULUM ER ................................................................................................................................ 24
Intracellulair EWtransport .................................................................................................................................. 24
Ruw endoplasmatisch reticulum RER ................................................................................................................. 25
Glad endoplasmatisch reticulum SER ................................................................................................................. 30
GOLGI-APPARAAT ....................................................................................................................................................... 31
CYTOSOMEN ............................................................................................................................................................ 33
Lysosomen ........................................................................................................................................................ 33
Peroxisomen ..................................................................................................................................................... 33
KERN ................................................................................................................................................................. 34
STRUCTUUR & FUNCTIE NUCLEUS .................................................................................................................................. 34
Chromatine ....................................................................................................................................................... 34
Nucleolus ......................................................................................................................................................... 35
1
, Kernenvelop ...................................................................................................................................................... 35
Kernporiën ........................................................................................................................................................ 35
INTRACELLULAIRE TRANSPORTEN.................................................................................................................................... 35
CELDELING .............................................................................................................................................................. 36
CELDOOD ................................................................................................................................................................ 39
EXTRACELLULAIRE MATRIX ................................................................................................................................. 46
CELADHESIE MOLECULEN ............................................................................................................................................ 46
COLLAGEEN ............................................................................................................................................................. 47
MATRIXEIWITTEN ........................................................................................................................................................ 48
PROTEOGLYCANEN ..................................................................................................................................................... 49
CYTOSKELET ...................................................................................................................................................... 50
MICROFILAMENTEN (GEPOLARISEERD)............................................................................................................................. 51
INTERMEDIAIRE FILAMENTEN (NIET GEPOLARISEERD)............................................................................................................ 54
MICROTUBILI (GEPOLARISEERD) ..................................................................................................................................... 55
CELADHESIE ...................................................................................................................................................... 58
TIGHT JUNCTIE .......................................................................................................................................................... 58
ADHERENS JUNCTIE .................................................................................................................................................... 59
DESMOSOMEN .......................................................................................................................................................... 61
GAP JUNCTIE ............................................................................................................................................................ 62
CEL-ADHESIE MOLECULEN CAMS .................................................................................................................................. 62
Cadherines ....................................................................................................................................................... 62
Ig familie ........................................................................................................................................................... 62
Integrines .......................................................................................................................................................... 62
Selectines ......................................................................................................................................................... 63
INFLAMMATIE ALS ILLUSTRATIE V ROL VAN INTERCELLULAIRE ADHESIEPROCESSEN ........................................................................ 63
2
, Bekijk bij dit vak goed de afbeeldingen op ppt
Prepareren & observeren van cellen en weefsels
Prepareren & observeren van cellen
Celcultuur: historisch
1) 1907 (Harrison): probeerde zenuw uit kikkerembryo in lymfe op glasplaatje te laten groeien (3D
tissue culture)
2) 1948 (Earle): 2D monolaagculturen → eerste die beseft dat groeien van celculturen niet in
water kan → medium gebruiken
Oorspronkelijk bestonden de monolaagculturen uit orgaanexplanten in EMEM (= Earle’s
Minimum Essential Medium)
3) Later: stabiele cellijnen ontwikkelen (= cellen van een bepaalde soort laten groeien en in leven
houden onder gecontroleerde omstandigheden buiten een organisme)
→ Dit gaat makkelijkst als cellen van tumorale oorsprong zijn → deze delen en groeien
snel
→ Kan ook met eender welke andere cel (bv. cel uit dermis) en te wachten, tot er
genetische veranderingen plaatsvinden waardoor deze ook gaat delen
▪ Neem stukje weefsel
▪ Cellen uit dat stuk dissociëren
▪ Breng cellen in medium
▪ Wachten op groei → primaire cultuur
▪ Terug losmaken en in nieuw medium brengen → secundaire cultuur
Cultuurcondities
MEM bevat:
▪ Isotonische zouten (NaHCO3/H2CO3-buffer zoals in bloed)
▪ Energiebron (glucose)
▪ Aminozuren & vitamines
▪ Serum (v/e kalf: duur natuurproduct, we weten niet goed wat erin zit maar essentieel)
Andere condities:
▪ Bij 37°C (lichaamstemperatuur)
▪ Bij atmosfeer van 5% CO2 in lucht (ongeveer gelijk met gehalte in bloed & weefselvocht)
▪ Bij pH = 7,4
Kan door te werken in incubatoren OF in grote kamer met zeflde effect
Oorsprong van cellijnen
Cellijnen kunnen ook aangekocht worden
Bv. ATCC American Type of Culture Collection heeft collectie van cellen die je kan kopen voor
onderzoek
3