MUZIEKGESCHIEDENIS TOT 1750
INHOUD
Week 1 – 12/02 ....................................................................................................................................4
Inleiding ..............................................................................................................................................4
hoofdstuk 1: De toon wordt gezet: muziek in de oudheid ........................................................................6
1.1 Het geschenk van de muzen .....................................................................................................6
1.2 Muziek als idee ........................................................................................................................7
1.2.1 De omlopen van het heelal ....................................................................................................7
Week 2 – 19/02 ....................................................................................................................................8
1.2.2 Wat doet muziek met een mens? ...........................................................................................8
1.2.3 Muziek als techniek ..............................................................................................................9
1.2.4 Louter voor het plezier ........................................................................................................ 10
1.3 Kithara noch syrinx: muziek in de vroege christelijke cultus ...................................................... 10
1.4 Muziek in de intellectuele erfenis van de oudheid .................................................................... 12
hoofdstuk 2: klinkend getal en gods orde: Middeleeuwen ..................................................................... 13
2.1 Gezangen voor de gewijde ruimte ............................................................................................... 13
2.1.1. De Karolingische Renaissance ....................................................................................... 15
2.1.2 De christelijke cultus .......................................................................................................... 16
Week 3 – 26/02 .................................................................................................................................. 17
2.1.3 Hoe kennen we het gregoriaans? ......................................................................................... 17
2.1.4 Van geheugensteun tot notenschrift .................................................................................... 17
2.1.5 De praktijk ingepast in het harmonische universum .............................................................. 18
2.1.6 Op het ritme van de eredienst .............................................................................................. 19
2.2 Harmonie als samenklank ......................................................................................................... 22
2.2.2 Meerstemmige muziek in de middeleeuwen: hoe stemmen combineren? .............................. 22
kernbegrippen ................................................................................................................................ 22
Week 4 – 5/30 .................................................................................................................................... 23
2.3 een nieuw kunst: ‘Ars nova ‘ ....................................................................................................... 23
2.3.1 Philippe de Vitry, een erg ontwikkeld man ............................................................................ 23
2.3.2 Guillaume de MACHAUT : de dichter-musicus ...................................................................... 23
hoofdstuk 3: wedijver om de perfectie: polyfonie in De 15 de eeuw ......................................................... 25
3.1 Centrale en latere tradities: 1378-1420 (niet kennen) .................................................................. 25
3.1.1 De centrale traditie : ‘ars subtilior’ ....................................................................................... 26
3.1.2 De latere TRADITIES: de Nederlanden, Italië, Engeland en de Duitse gebieden ....................... 26
3.2 De vijftiende eeuw: 1420 tot ca. 1500 ......................................................................................... 27
1
, 3.2.1 Guillaume Du Fay als getuige van zijn tijd ............................................................................. 28
3.2.2 De polyfone mis als gebed voor de ziel ................................................................................. 29
Week 5 – 12/03 .................................................................................................................................. 31
3.3 Muziek in de late middeleeuwse maatschappij ........................................................................... 31
3.3.1 In dienst van de macht ........................................................................................................ 31
3.3.2 Ter ere van god ................................................................................................................... 32
3.3.3 Verstrooiing voor de ziel ...................................................................................................... 32
hoofdstuk 4: Muziek in de geest van de Renaissance Ca. 1480-1600 ..................................................... 34
4.1 Is “Renaissance” toepasbaar op muziek? ................................................................................... 34
Samenvatting van de betekenis van de renaissance in muziek ....................................................... 36
4.2 wat italie te bieden had ............................................................................................................. 36
Mecenaat en humanisme ............................................................................................................ 37
4.3 Muziek in het Italiaanse humanisme .......................................................................................... 38
4.3.1 Is perfectie bereikbaar? ...................................................................................................... 38
4.3.2 De kunst van het overtuigen ................................................................................................ 39
4.3.3 De autoriteit van de oudheid................................................................................................ 39
4.3.4 Klinkt er muziek in het heelal? ............................................................................................. 39
4.3.5 Welluidendheid herdacht .................................................................................................... 40
Week 6 – 19/03 .................................................................................................................................. 41
4.4 humanisme in muziek: motet en madrigaal ................................................................................ 41
4.4.1 Het motet als humanistisch genre ....................................................................................... 41
4.4.2 Het madrigaal, of de status van de volkstaal ......................................................................... 42
4.5 De doorgecomponeerde stijl als humanistisch ideaal ................................................................. 44
4.5.1 Het Franse chanson ............................................................................................................ 44
4.5.2 Het Engelse madrigaal ........................................................................................................ 45
4.5.3 De miscompositie en auctoritas .......................................................................................... 45
4.6 muziek verspreidt zich ........................................................................................................... 46
4.7 De volheid van het leven ........................................................................................................ 47
4.8 Muziek en godsdienstoorlogen (de schaduwzijde van de renaissance) ......................................... 48
Muziek en reformatie ............................................................................................................. 48
Week 7 .............................................................................................................................................. 49
hoofdstuk 5: De nazomer van het humanisme: de overgang naar de 17 e eeuw ....................................... 50
5.1 Pracht en praal in Venetië .......................................................................................................... 50
5.2 Het madrigaal voltooid .............................................................................................................. 51
5.3 Muziek in het theater ................................................................................................................. 52
De Florentijnse Camerata............................................................................................................ 53
Week 8 ............................................................................................ Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
2
,5.4 muziek afgestemd op de deugd: ‘L’orfeo’ en ‘Arianna’ van Monteverdi ............ Fout! Bladwijzer niet
gedefinieerd.
5.5 Compendium van de moderne muziek: ‘Vespro della Beata Vergine’ .............. Fout! Bladwijzer niet
gedefinieerd.
5.6 De natuurlijke weg naar de imitatie: het ‘concitato genere’ ........ Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
5.7 Luister hoe zij weeklaagt: Lamento della ninfa .......................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
3
, WEEK 1 – 12/02
INLEIDING
• 1750: sterfjaar van Bach
• Examen: 10 luisterfragmenten waar je titel en componist moet benoemen → op ufora staan
muziekfragmenten (op 5 punten)
Niet te studeren
• Hoofdstuk 2, onderdeel 2.2.: Harmonia als samenklank
• Hoofdstuk 3, onderdeel 3.1.: Centrale en laterale tradities: 1378-1420
Wat houdt de studie van muziek in?
• Muziek verbeeld:
• Schilderij: Landschap met het huwelijk van Isaac en Rebecca van Claude Lorrain (National
Gallery Londen → visueel hoe je muziek kan begrijpen
➢ Musicerende vrouwen & groepje dat meeleeft
WAT MAAKT DE VOORSTELLING MUZIKAAL?
➢ Activiteit van musiceren en luisteren
➢ Dans als veruiterlijking van lichamelijke energie
➢ Symbolische niveau: vereniging van mensen, gemeenschapsvormende functie (concreet: het
schilderij geeft een geïdealiseerd beeld door het overstijgen van het standenverschil)
➢ Inhoudelijke betekenis: harmonie van de natuur
➢ Emotie
➢ Menselijke ervaring van de tijd
CONCEPTUALISERING VAN MUZIEK
• De complexiteit van het begrip muziek: het staat voor een verzameling menselijke activiteiten en
voor een filosofisch idee
• Muziek als praktijk: concept musicking
• theoretisering: Small, Christopher. Musicking: the Meanings of Performing and Listening.
Wesleyan University Press, 1998.
• Probleem van muziek “vastleggen”: geschreven notatie en opnamen: levende kunst of
verzameling muzikale werken?
• Waar houdt muziek op?
→ Muziek is verbonden met heel wat handelingen: vaak functioneel onderdeel van een ceremonie – vaak is
muziek flou vanwaar het ophoud of waar het zich bevind.
MUZIEK ALS IDEE
➢ Betekenis van muziek ligt grotendeels besloten in het filosofische concept dat men over muziek
heeft
4
INHOUD
Week 1 – 12/02 ....................................................................................................................................4
Inleiding ..............................................................................................................................................4
hoofdstuk 1: De toon wordt gezet: muziek in de oudheid ........................................................................6
1.1 Het geschenk van de muzen .....................................................................................................6
1.2 Muziek als idee ........................................................................................................................7
1.2.1 De omlopen van het heelal ....................................................................................................7
Week 2 – 19/02 ....................................................................................................................................8
1.2.2 Wat doet muziek met een mens? ...........................................................................................8
1.2.3 Muziek als techniek ..............................................................................................................9
1.2.4 Louter voor het plezier ........................................................................................................ 10
1.3 Kithara noch syrinx: muziek in de vroege christelijke cultus ...................................................... 10
1.4 Muziek in de intellectuele erfenis van de oudheid .................................................................... 12
hoofdstuk 2: klinkend getal en gods orde: Middeleeuwen ..................................................................... 13
2.1 Gezangen voor de gewijde ruimte ............................................................................................... 13
2.1.1. De Karolingische Renaissance ....................................................................................... 15
2.1.2 De christelijke cultus .......................................................................................................... 16
Week 3 – 26/02 .................................................................................................................................. 17
2.1.3 Hoe kennen we het gregoriaans? ......................................................................................... 17
2.1.4 Van geheugensteun tot notenschrift .................................................................................... 17
2.1.5 De praktijk ingepast in het harmonische universum .............................................................. 18
2.1.6 Op het ritme van de eredienst .............................................................................................. 19
2.2 Harmonie als samenklank ......................................................................................................... 22
2.2.2 Meerstemmige muziek in de middeleeuwen: hoe stemmen combineren? .............................. 22
kernbegrippen ................................................................................................................................ 22
Week 4 – 5/30 .................................................................................................................................... 23
2.3 een nieuw kunst: ‘Ars nova ‘ ....................................................................................................... 23
2.3.1 Philippe de Vitry, een erg ontwikkeld man ............................................................................ 23
2.3.2 Guillaume de MACHAUT : de dichter-musicus ...................................................................... 23
hoofdstuk 3: wedijver om de perfectie: polyfonie in De 15 de eeuw ......................................................... 25
3.1 Centrale en latere tradities: 1378-1420 (niet kennen) .................................................................. 25
3.1.1 De centrale traditie : ‘ars subtilior’ ....................................................................................... 26
3.1.2 De latere TRADITIES: de Nederlanden, Italië, Engeland en de Duitse gebieden ....................... 26
3.2 De vijftiende eeuw: 1420 tot ca. 1500 ......................................................................................... 27
1
, 3.2.1 Guillaume Du Fay als getuige van zijn tijd ............................................................................. 28
3.2.2 De polyfone mis als gebed voor de ziel ................................................................................. 29
Week 5 – 12/03 .................................................................................................................................. 31
3.3 Muziek in de late middeleeuwse maatschappij ........................................................................... 31
3.3.1 In dienst van de macht ........................................................................................................ 31
3.3.2 Ter ere van god ................................................................................................................... 32
3.3.3 Verstrooiing voor de ziel ...................................................................................................... 32
hoofdstuk 4: Muziek in de geest van de Renaissance Ca. 1480-1600 ..................................................... 34
4.1 Is “Renaissance” toepasbaar op muziek? ................................................................................... 34
Samenvatting van de betekenis van de renaissance in muziek ....................................................... 36
4.2 wat italie te bieden had ............................................................................................................. 36
Mecenaat en humanisme ............................................................................................................ 37
4.3 Muziek in het Italiaanse humanisme .......................................................................................... 38
4.3.1 Is perfectie bereikbaar? ...................................................................................................... 38
4.3.2 De kunst van het overtuigen ................................................................................................ 39
4.3.3 De autoriteit van de oudheid................................................................................................ 39
4.3.4 Klinkt er muziek in het heelal? ............................................................................................. 39
4.3.5 Welluidendheid herdacht .................................................................................................... 40
Week 6 – 19/03 .................................................................................................................................. 41
4.4 humanisme in muziek: motet en madrigaal ................................................................................ 41
4.4.1 Het motet als humanistisch genre ....................................................................................... 41
4.4.2 Het madrigaal, of de status van de volkstaal ......................................................................... 42
4.5 De doorgecomponeerde stijl als humanistisch ideaal ................................................................. 44
4.5.1 Het Franse chanson ............................................................................................................ 44
4.5.2 Het Engelse madrigaal ........................................................................................................ 45
4.5.3 De miscompositie en auctoritas .......................................................................................... 45
4.6 muziek verspreidt zich ........................................................................................................... 46
4.7 De volheid van het leven ........................................................................................................ 47
4.8 Muziek en godsdienstoorlogen (de schaduwzijde van de renaissance) ......................................... 48
Muziek en reformatie ............................................................................................................. 48
Week 7 .............................................................................................................................................. 49
hoofdstuk 5: De nazomer van het humanisme: de overgang naar de 17 e eeuw ....................................... 50
5.1 Pracht en praal in Venetië .......................................................................................................... 50
5.2 Het madrigaal voltooid .............................................................................................................. 51
5.3 Muziek in het theater ................................................................................................................. 52
De Florentijnse Camerata............................................................................................................ 53
Week 8 ............................................................................................ Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
2
,5.4 muziek afgestemd op de deugd: ‘L’orfeo’ en ‘Arianna’ van Monteverdi ............ Fout! Bladwijzer niet
gedefinieerd.
5.5 Compendium van de moderne muziek: ‘Vespro della Beata Vergine’ .............. Fout! Bladwijzer niet
gedefinieerd.
5.6 De natuurlijke weg naar de imitatie: het ‘concitato genere’ ........ Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
5.7 Luister hoe zij weeklaagt: Lamento della ninfa .......................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
3
, WEEK 1 – 12/02
INLEIDING
• 1750: sterfjaar van Bach
• Examen: 10 luisterfragmenten waar je titel en componist moet benoemen → op ufora staan
muziekfragmenten (op 5 punten)
Niet te studeren
• Hoofdstuk 2, onderdeel 2.2.: Harmonia als samenklank
• Hoofdstuk 3, onderdeel 3.1.: Centrale en laterale tradities: 1378-1420
Wat houdt de studie van muziek in?
• Muziek verbeeld:
• Schilderij: Landschap met het huwelijk van Isaac en Rebecca van Claude Lorrain (National
Gallery Londen → visueel hoe je muziek kan begrijpen
➢ Musicerende vrouwen & groepje dat meeleeft
WAT MAAKT DE VOORSTELLING MUZIKAAL?
➢ Activiteit van musiceren en luisteren
➢ Dans als veruiterlijking van lichamelijke energie
➢ Symbolische niveau: vereniging van mensen, gemeenschapsvormende functie (concreet: het
schilderij geeft een geïdealiseerd beeld door het overstijgen van het standenverschil)
➢ Inhoudelijke betekenis: harmonie van de natuur
➢ Emotie
➢ Menselijke ervaring van de tijd
CONCEPTUALISERING VAN MUZIEK
• De complexiteit van het begrip muziek: het staat voor een verzameling menselijke activiteiten en
voor een filosofisch idee
• Muziek als praktijk: concept musicking
• theoretisering: Small, Christopher. Musicking: the Meanings of Performing and Listening.
Wesleyan University Press, 1998.
• Probleem van muziek “vastleggen”: geschreven notatie en opnamen: levende kunst of
verzameling muzikale werken?
• Waar houdt muziek op?
→ Muziek is verbonden met heel wat handelingen: vaak functioneel onderdeel van een ceremonie – vaak is
muziek flou vanwaar het ophoud of waar het zich bevind.
MUZIEK ALS IDEE
➢ Betekenis van muziek ligt grotendeels besloten in het filosofische concept dat men over muziek
heeft
4
