Socio-Culturele Context
0. Inleiding
De module Socio-Culturele Context onderzoekt de wisselwerking tussen architectuur,
mensen en de samenleving. Ze vertrekt van de centrale visie van Zaha Hadid op
architectuur:
"Architectuur gaat over welzijn. Ik denk dat mensen zich gewoon goed willen
voelen in een ruimte" — Zaha Hadid, interview in 'Elle' magazine, 31 maart 2016
Als illustratie van architectuur met internationale uitstraling wordt het Havenhuis Antwerpen
(Zaha Hadid Architects) aangehaald. Dit gebouw bestaat uit twee hoofdentiteiten:
• De bestaande brandweerkazerne
• Een elegant, balkvormig volume dat er bovenop is geplaatst
Samen vormen ze een indrukwekkend baken dat een duidelijke identiteit verleent aan het
Havenbedrijf Antwerpen.
De cursus stelt ook een kritische vraag over spektakelarchitectuur (naar aanleiding van
Frank Gehry's Walt Disney Concert Hall in Los Angeles):
"Het antwoord is afhankelijk van je uitgangspunt: wil je een gebouw met
betekenis voor je onderneming of de samenleving, of zoek je simpelweg
spektakel?" — E. Stegmeijer, 'Spektakelarchitectuur: iconisch of ironisch?', 2008,
openjournals UGent
De vraag of de immense bouwkosten — grotendeels gedragen door de lokale gemeenschap
— te rechtvaardigen zijn, staat daarbij centraal.
Opbouw van de Theoretische Cursus
Deel 1: MENS
• Demografie
◦ Hoe evolueert de bevolking?
◦ Hoe kunnen we ruimtelijke ontwikkeling daarop afstellen?
• Menselijk gedrag en ruimte
◦ Hoe kunnen mens en ruimte elkaar beïnvloeden?
◦ De relatie tussen sociale invloeden en ruimtelijke patronen
Deel 2: RUIMTE
• Ruimtelijk beleid
◦ Hoe is het zover kunnen komen? (historische ontwikkeling)
◦ Strategische doelstellingen voor de toekomst
1
,Deel 3: MENS & RUIMTE
• Strategieën en integrale methodieken voor een duurzame ruimtelijke en
maatschappelijke transformatie
2
, SSC Theorie Deel 1: MENS
1. Opbouw van de Theoretische Cursus
De cursus bestaat uit drie delen:
Deel 1: MENS Demografie: hoe evolueert de bevolking en hoe kunnen we ruimtelijke ontwikkeling daarop
afstellen?
Menselijk gedrag en ruimte: relatie tussen sociale invloeden & ruimtelijke patronen.
Deel 2: RUIMTE Ruimtelijk beleid: hoe is het zover kunnen komen?
Strategische doelstellingen voor de toekomst.
Deel 3: MENS & Strategieen en integrale methodieken voor een duurzame ruimtelijke & maatschappelijke
RUIMTE transformatie.
Centrale quote: "Door anders te wonen kunnen we de wereld veranderen." (De Standaard, 11/06/2022)
DEEL 1: DEMOGRAFIE
1.1 Verwachte Evolutie van de Bevolking
De bevolkingsgroei in België is afhankelijk van drie sleutelfactoren:
• Geboortecijfer & vruchtbaarheid
• Levensverwachting & vergrijzing
• Migratie
Bevolkingsprognoses:
• Zonder migratie: de Belgische bevolking krimpt over 50 jaar met één miljoen mensen.
• Met verwachte migratie: stijgt de bevolking over 50 jaar tot 13 miljoen (+1,5 miljoen t.o.v. vandaag).
• Met dubbele migratie: in 2075 bijna 16 miljoen mensen in België, waarvan bijna 10 miljoen in
Vlaanderen.
1.2 Gemeente-Stadsmonitor
De Gemeente-Stadsmonitor is een omgevingsscanner die de brede omgeving van elke Vlaamse gemeente en
stad in beeld brengt. De monitor bevat meer dan 400 omgevingsindicatoren of -cijferreeksen, waarvan er ruim
100 worden verzameld door middel van een driejaarlijkse burgerbevraging.
Beschikbare functies:
• Gemeente in vogelvlucht – synthese en inzichten per thema
• Interactieve toepassing – combineer indicatoren met benchmarks
• Download rapporten – gemeentescan en lokale integratiescan
Conclusie sociale cohesie (burgerbevraging):
Ook al is de buurt de plek bij uitstek waar sociale cohesie kan groeien, toch is dat geen evidentie. Oog hebben
voor activiteiten met mogelijkheden voor een sterkere sociale cohesie en gemeenschapsvorming is wenselijk.
Bekijk het artikel
3
, DEEL 2: WOONBEHOEFTE
2.1 Woninggebruik Anno 2019
Bijna de helft van de alleenstaanden (49%) woont anno 2019 in een meergezinswoning. De rest is ongeveer
evenredig over de verschillende soorten eengezinswoningen verdeeld (tussen 15 en 19%). Bij andere
huishoudgroottes is de open eengezinswoning het meest voorkomende woningtype.
2.2 Woongedrag
Woongedrag = welk type huishouden woont in welk woningtype.
- Niet altijd bewust ( bv. Iemand verliezen , huis erven )
- Factoren
o Geld ( woningen worden duurder )
o Energie
Belangrijkste bevindingen:
• De omvang van het woningtype komt niet goed overeen met huishoudensgrootte.
• Compact wonen is enkel écht ingeburgerd bij de zeer jonge gezinnen onder 30 jaar: 57% woont in een
meergezinswoning en slechts 10% in een open bebouwing.
• 65-plussers wonen nog steeds meer in open bebouwingen dan in appartementen, ook al wonen velen in
een onaangepast huis.
• De Vlaming droomt van een vrijstaande woning, maar dit ideaal wordt hoe langer hoe meer onhaalbaar.
2.3 Verwachte Huishoudensgroei (2019–2035)
Huishouden = samenstelling van mensen
Evolutie in aantal huishoudens : door dat er veel mensen alleenstaanden zijn of alleenstaande ouders ( door
scheiding ) , samengestelde gezinnen = meer variatie in huishoudens
Prognoses voor Vlaanderen:
• ±2.955.000 huishoudens verwacht tegen 2025
• ±3.035.000 huishoudens verwacht tegen 2030
• ±3.111.000 huishoudens verwacht tegen 2035
• Totale groei 2019–2035: ca. 295.000 huishoudens
(+10,5%)
o De gevolgen van vergrijzing en gezinsverdunning
o Creëren van bijkomende grondgebonden
woningen voor jonge gezinnen is achterhaald
Samenstelling groei:
• +190.000 eenpersoonshuishoudens (de grootste groei)
• +85.000 tweepersoonshuishoudens
• +20.000 vier-of-meerpersoonshuishoudens
• ±Status-quo voor driepersoonshuishoudens
2.4 Evolutie Woontrend (2001–2019)
De Vlaming is de afgelopen 20 jaar compacter gaan wonen:
• Open eengezinswoningen: gedaald van 36% (2001) naar 30% (2019)
• Meergezinswoningen: gestegen van 20% naar 29% (+300.000 wooneenheden)
• Halfopen en gesloten eengezinswoningen: heel licht gedaald
Toekomstscenario’s (afhankelijk van woongedrag):
• Geen verandering in woongedrag: 1/3 groei opvangen met meergezinswoningen, 2/3 met
eengezinswoningen
• Trend naar compacter wonen zet door: woningbehoefte verschuift volledig naar meergezinswoningen;
netto afname van 66.000–67.000 open bebouwingen nodig
4
0. Inleiding
De module Socio-Culturele Context onderzoekt de wisselwerking tussen architectuur,
mensen en de samenleving. Ze vertrekt van de centrale visie van Zaha Hadid op
architectuur:
"Architectuur gaat over welzijn. Ik denk dat mensen zich gewoon goed willen
voelen in een ruimte" — Zaha Hadid, interview in 'Elle' magazine, 31 maart 2016
Als illustratie van architectuur met internationale uitstraling wordt het Havenhuis Antwerpen
(Zaha Hadid Architects) aangehaald. Dit gebouw bestaat uit twee hoofdentiteiten:
• De bestaande brandweerkazerne
• Een elegant, balkvormig volume dat er bovenop is geplaatst
Samen vormen ze een indrukwekkend baken dat een duidelijke identiteit verleent aan het
Havenbedrijf Antwerpen.
De cursus stelt ook een kritische vraag over spektakelarchitectuur (naar aanleiding van
Frank Gehry's Walt Disney Concert Hall in Los Angeles):
"Het antwoord is afhankelijk van je uitgangspunt: wil je een gebouw met
betekenis voor je onderneming of de samenleving, of zoek je simpelweg
spektakel?" — E. Stegmeijer, 'Spektakelarchitectuur: iconisch of ironisch?', 2008,
openjournals UGent
De vraag of de immense bouwkosten — grotendeels gedragen door de lokale gemeenschap
— te rechtvaardigen zijn, staat daarbij centraal.
Opbouw van de Theoretische Cursus
Deel 1: MENS
• Demografie
◦ Hoe evolueert de bevolking?
◦ Hoe kunnen we ruimtelijke ontwikkeling daarop afstellen?
• Menselijk gedrag en ruimte
◦ Hoe kunnen mens en ruimte elkaar beïnvloeden?
◦ De relatie tussen sociale invloeden en ruimtelijke patronen
Deel 2: RUIMTE
• Ruimtelijk beleid
◦ Hoe is het zover kunnen komen? (historische ontwikkeling)
◦ Strategische doelstellingen voor de toekomst
1
,Deel 3: MENS & RUIMTE
• Strategieën en integrale methodieken voor een duurzame ruimtelijke en
maatschappelijke transformatie
2
, SSC Theorie Deel 1: MENS
1. Opbouw van de Theoretische Cursus
De cursus bestaat uit drie delen:
Deel 1: MENS Demografie: hoe evolueert de bevolking en hoe kunnen we ruimtelijke ontwikkeling daarop
afstellen?
Menselijk gedrag en ruimte: relatie tussen sociale invloeden & ruimtelijke patronen.
Deel 2: RUIMTE Ruimtelijk beleid: hoe is het zover kunnen komen?
Strategische doelstellingen voor de toekomst.
Deel 3: MENS & Strategieen en integrale methodieken voor een duurzame ruimtelijke & maatschappelijke
RUIMTE transformatie.
Centrale quote: "Door anders te wonen kunnen we de wereld veranderen." (De Standaard, 11/06/2022)
DEEL 1: DEMOGRAFIE
1.1 Verwachte Evolutie van de Bevolking
De bevolkingsgroei in België is afhankelijk van drie sleutelfactoren:
• Geboortecijfer & vruchtbaarheid
• Levensverwachting & vergrijzing
• Migratie
Bevolkingsprognoses:
• Zonder migratie: de Belgische bevolking krimpt over 50 jaar met één miljoen mensen.
• Met verwachte migratie: stijgt de bevolking over 50 jaar tot 13 miljoen (+1,5 miljoen t.o.v. vandaag).
• Met dubbele migratie: in 2075 bijna 16 miljoen mensen in België, waarvan bijna 10 miljoen in
Vlaanderen.
1.2 Gemeente-Stadsmonitor
De Gemeente-Stadsmonitor is een omgevingsscanner die de brede omgeving van elke Vlaamse gemeente en
stad in beeld brengt. De monitor bevat meer dan 400 omgevingsindicatoren of -cijferreeksen, waarvan er ruim
100 worden verzameld door middel van een driejaarlijkse burgerbevraging.
Beschikbare functies:
• Gemeente in vogelvlucht – synthese en inzichten per thema
• Interactieve toepassing – combineer indicatoren met benchmarks
• Download rapporten – gemeentescan en lokale integratiescan
Conclusie sociale cohesie (burgerbevraging):
Ook al is de buurt de plek bij uitstek waar sociale cohesie kan groeien, toch is dat geen evidentie. Oog hebben
voor activiteiten met mogelijkheden voor een sterkere sociale cohesie en gemeenschapsvorming is wenselijk.
Bekijk het artikel
3
, DEEL 2: WOONBEHOEFTE
2.1 Woninggebruik Anno 2019
Bijna de helft van de alleenstaanden (49%) woont anno 2019 in een meergezinswoning. De rest is ongeveer
evenredig over de verschillende soorten eengezinswoningen verdeeld (tussen 15 en 19%). Bij andere
huishoudgroottes is de open eengezinswoning het meest voorkomende woningtype.
2.2 Woongedrag
Woongedrag = welk type huishouden woont in welk woningtype.
- Niet altijd bewust ( bv. Iemand verliezen , huis erven )
- Factoren
o Geld ( woningen worden duurder )
o Energie
Belangrijkste bevindingen:
• De omvang van het woningtype komt niet goed overeen met huishoudensgrootte.
• Compact wonen is enkel écht ingeburgerd bij de zeer jonge gezinnen onder 30 jaar: 57% woont in een
meergezinswoning en slechts 10% in een open bebouwing.
• 65-plussers wonen nog steeds meer in open bebouwingen dan in appartementen, ook al wonen velen in
een onaangepast huis.
• De Vlaming droomt van een vrijstaande woning, maar dit ideaal wordt hoe langer hoe meer onhaalbaar.
2.3 Verwachte Huishoudensgroei (2019–2035)
Huishouden = samenstelling van mensen
Evolutie in aantal huishoudens : door dat er veel mensen alleenstaanden zijn of alleenstaande ouders ( door
scheiding ) , samengestelde gezinnen = meer variatie in huishoudens
Prognoses voor Vlaanderen:
• ±2.955.000 huishoudens verwacht tegen 2025
• ±3.035.000 huishoudens verwacht tegen 2030
• ±3.111.000 huishoudens verwacht tegen 2035
• Totale groei 2019–2035: ca. 295.000 huishoudens
(+10,5%)
o De gevolgen van vergrijzing en gezinsverdunning
o Creëren van bijkomende grondgebonden
woningen voor jonge gezinnen is achterhaald
Samenstelling groei:
• +190.000 eenpersoonshuishoudens (de grootste groei)
• +85.000 tweepersoonshuishoudens
• +20.000 vier-of-meerpersoonshuishoudens
• ±Status-quo voor driepersoonshuishoudens
2.4 Evolutie Woontrend (2001–2019)
De Vlaming is de afgelopen 20 jaar compacter gaan wonen:
• Open eengezinswoningen: gedaald van 36% (2001) naar 30% (2019)
• Meergezinswoningen: gestegen van 20% naar 29% (+300.000 wooneenheden)
• Halfopen en gesloten eengezinswoningen: heel licht gedaald
Toekomstscenario’s (afhankelijk van woongedrag):
• Geen verandering in woongedrag: 1/3 groei opvangen met meergezinswoningen, 2/3 met
eengezinswoningen
• Trend naar compacter wonen zet door: woningbehoefte verschuift volledig naar meergezinswoningen;
netto afname van 66.000–67.000 open bebouwingen nodig
4
