Ruimte en mobiliteit
1. Inleiding: mobiliteitsprobleem
1.1. Verwevenheid: historisch
Links: Tijdens industriele revolutie
- Eerste spoorlijn in 1938 tussen Brussel en Mechelen
- Urbanisatie: Langs de spoorlijnen (in stadscentrum) groeit de bevolking snel
Rechts: Na oorloogse periode
- snelwegen, hoge snelheidstreinen en bussen
- 1968 studentenprotesten
- Van urbanisatie (mensen trekken naar stad) naar suburbanisatie (mensen trekken naar platte
land en gaan rond snelwegen wonen)
➔ Samenhang tussen infrastructuur met de bevolkingsevolutie en spreiding
➔ Meer verspreiding: mobiliteit vormt mee het landschap
➔ Pendelcompromis: transport + huisvesting + industrie + politiek
o Liberalen en katholieken
▪ Katholieken wilde meer in een dorp met een kerk wonen
▪ Liberalen wilde individuele vrijheid
▪ Oplossing: pendelen naar steden om daar te werken, wonen op platte land
Langs infrastructuren zie je kernen ontstaan
Er werd geïnvesteerd in de auto’s
Oorzaken: Eerst langs spoorlijnen, later langs autowegen
Steden groeien enorm!!
De dichtheid van het netwerk: in belgie veel dichter dan in
andere landen
Ze wouden arbeid mobilier maken: meer sporen, goedkope
ticketen
Het aantal auto’s neemt ook toe, want het wordt
ondersteund door het beleid
2050? Heel volgebouwd? Nog meer netwerken?
1
,Ruimte en mobiliteit
1.2. Verwevenheid: ruimtelijk
Mobiscore = score van de Vlaamse overheid die de duurzame bereikbaarheid van een woning
aangeeft, mobiliteitsscore bereikbaarheid (punten tussen 0 en 10)
- OVG = onderzoek verplaatsingsgedrag in Vlaanderen
- Niet enkel gebaseerd op locatie, maar ook op: Inkomen, leeftijd, levensstijl, cultuur…
- Score is hoger in steden dan daarbuiten
- Hoe hangt dit samen met het autogebruik? De hele lage en hoge mobiscore is heel duidelijk
qua autogebruik: lager dan 5 gebruikt heel vaak de auto, hoger dan 8 gebruikt amper de
auto. Tussen 5-8 is er niet veel verschil te zien
Waar wonen mensen met de hoogste bereikbaarheid? Centrum, rand, daarbuiten?
➔ Daarbuiten, op slechte bereikbare plaatsen wonen meestal de mensen met de hoge
bereikbaarheidsmogelijkheden
➔ Lagere inkomens wonen vaker dicht bij het centrum
Samenvattende afbeelding:
Meer hoogbouw dichter bij het centrum
Verspreiden bebouwing, suburbanisatie
Meer mensen te voet in centrum
Hoe dichter bij centrum, hoe hogere
mobiscore
De bus gebruiker heeft gemiddeld een lager
inkomen dan de treingebruiker
(Bus stopt voor de mindere huizen)
2
,Ruimte en mobiliteit
2. Bereikbaarheid (belangrijkste concept uit cursus)
2.1. Inleiding: zieken(ver)huis
Case Sint Niklaas: ‘waarom onze ziekenhuizen randverschijnselen zijn’
- Ziekenhuizen verhuizen naar Randstedelijke locaties bij invalswegen
- Fusies en schaalvergroting
Discussie: mensen hangen knuffels op rond palen om te protesteren (staat symbool voor
verloskwartier, kraamafdeling waar kinderen geboren worden) omdat ze de spoedafdeling en
kraamafdeling hadden gesloten in het ziekenhuis van Sint Niklaas… Mede omdat er te weinig
bevallingen waren en omdat het openbaarvervoer niet ideaal was
2.2. Theorie: bereikbaarheid
1. Verschillende benaderingen van bereikbaarheid (4)
Wat betekend Toegankelijkheid? Meer voor problematiek, wanneer je verwacht dat je er niet gaat
geraken, dat het toch mogelijk is
Wat betekend bereikbaar? de mate waarin locaties verbonden zijn om mensen en goederen in staat
te stellen om activiteiten of bestemmingen te bereiken met een bepaalde vervoerswijze
Er zijn verschillende benaderingen van bereikbaarheid:
- Op infrastructuur gericht
o Bv: lengte of densiteit van infrastructuurnetwerken, gemiddelde snelheid…
- Op activiteiten gericht (personen, locatie)
o Bv locatie gebaseerd: aantal jobs binnen de 30 minuten…
o Bv personen gebaseerd: de activiteiten waaraan een persoon kan deelnemen op een
bepaalde dag, 15 minuten stad
- Op economisch nut gericht
o Bv: het nut of voordeel dat personen genereren door zich te verplaatsen naar
activiteiten
Links: op personen gebaseerd → hoe
makkelijk kan iemand iets bereiken?
Rechts: op locatie gebaseerd/ vanuit
standpunt van locatie → hoeveel
leerlingen kunnen de school bereiken
binnen de 20 minuten
( die er niet kunnen geraken, worden
genegeerd)
3
, Ruimte en mobiliteit
Definitie bereikbaarheid vanuit personen perspectief: de mate waarin mensen, dankzij de inrichting
van de ruimte en het vervoerssysteem, bestemmingen kunnen bereiken, met verschillende
vervoersmiddelen op verschillende momenten van de dag
➔ Hoe makkelijk je ergens kunt komen
Definitie bereikbaarheid vanuit locatie perspectief: de mate waarin bedrijven, voorzieningen en
andere plekken mensen of goederen kunnen ontvangen, afhankelijk van hoe de ruimte en het
vervoerssysteem zijn ingericht
➔ Hoe makkelijk mensen of spullen er kunnen komen
Wat is er meer bereikbaar, Antwerpen of Ardennen?
Zonder rekening te houden met files: Waar de af te leggen afstand voor iedereen opgeteld minimaal
is, dus de centraal gelegen gebieden → Antwerpen
Bestemmingsplan voor nieuw ziekenhuis:
Hoe donkerder de kleur, hoe meer mensen er in het
ziekenhuis zouden verblijven (mensen die dicht bij het
ziekenhuis wonen, zullen eerder naar huis gaan)
Welke benadering van bereikbaarheid is dit?
➔ Gebaseerd op locatie
➔ Ze kijken naar de markt aan mensen om hun
locatie te kiezen
Samengevat: 4 benaderingen van bereikbaarheid
1. Infrastructuur: is er een weg naartoe? is er een parking? Verloopt het verkeer vlot?...
2. Locatie: hoe makkelijk geraken mensen op bepaalde locaties? Waar kan ik de meeste
mensen aantrekken?
3. Personen: hoe makkelijk kan een persoon ergens geraken?
4. Economisch nut: hoeveel nut levert het op? Hoeveel zijn mensen bereid om het te betalen?
(bijvoorbeeld een nieuwe weg aanleggen)
2. Componenten van bereikbaarheid
4 verschillende componenten van bereikbaarheid:
1. Landgebruik: wat, waar en in welke hoeveelheid iets is gelegen (apotheek, winkel…)
2. Transportsysteem: bepaalt hoeveel tijd, moeite en geld nodig is voor een verplaatsing
3. Tijd: wanneer activiteiten beschikbaar zijn, wanneer we ergens willen zijn
4. Individueel: noden/ wensen, mogelijkheden en kansen
4
1. Inleiding: mobiliteitsprobleem
1.1. Verwevenheid: historisch
Links: Tijdens industriele revolutie
- Eerste spoorlijn in 1938 tussen Brussel en Mechelen
- Urbanisatie: Langs de spoorlijnen (in stadscentrum) groeit de bevolking snel
Rechts: Na oorloogse periode
- snelwegen, hoge snelheidstreinen en bussen
- 1968 studentenprotesten
- Van urbanisatie (mensen trekken naar stad) naar suburbanisatie (mensen trekken naar platte
land en gaan rond snelwegen wonen)
➔ Samenhang tussen infrastructuur met de bevolkingsevolutie en spreiding
➔ Meer verspreiding: mobiliteit vormt mee het landschap
➔ Pendelcompromis: transport + huisvesting + industrie + politiek
o Liberalen en katholieken
▪ Katholieken wilde meer in een dorp met een kerk wonen
▪ Liberalen wilde individuele vrijheid
▪ Oplossing: pendelen naar steden om daar te werken, wonen op platte land
Langs infrastructuren zie je kernen ontstaan
Er werd geïnvesteerd in de auto’s
Oorzaken: Eerst langs spoorlijnen, later langs autowegen
Steden groeien enorm!!
De dichtheid van het netwerk: in belgie veel dichter dan in
andere landen
Ze wouden arbeid mobilier maken: meer sporen, goedkope
ticketen
Het aantal auto’s neemt ook toe, want het wordt
ondersteund door het beleid
2050? Heel volgebouwd? Nog meer netwerken?
1
,Ruimte en mobiliteit
1.2. Verwevenheid: ruimtelijk
Mobiscore = score van de Vlaamse overheid die de duurzame bereikbaarheid van een woning
aangeeft, mobiliteitsscore bereikbaarheid (punten tussen 0 en 10)
- OVG = onderzoek verplaatsingsgedrag in Vlaanderen
- Niet enkel gebaseerd op locatie, maar ook op: Inkomen, leeftijd, levensstijl, cultuur…
- Score is hoger in steden dan daarbuiten
- Hoe hangt dit samen met het autogebruik? De hele lage en hoge mobiscore is heel duidelijk
qua autogebruik: lager dan 5 gebruikt heel vaak de auto, hoger dan 8 gebruikt amper de
auto. Tussen 5-8 is er niet veel verschil te zien
Waar wonen mensen met de hoogste bereikbaarheid? Centrum, rand, daarbuiten?
➔ Daarbuiten, op slechte bereikbare plaatsen wonen meestal de mensen met de hoge
bereikbaarheidsmogelijkheden
➔ Lagere inkomens wonen vaker dicht bij het centrum
Samenvattende afbeelding:
Meer hoogbouw dichter bij het centrum
Verspreiden bebouwing, suburbanisatie
Meer mensen te voet in centrum
Hoe dichter bij centrum, hoe hogere
mobiscore
De bus gebruiker heeft gemiddeld een lager
inkomen dan de treingebruiker
(Bus stopt voor de mindere huizen)
2
,Ruimte en mobiliteit
2. Bereikbaarheid (belangrijkste concept uit cursus)
2.1. Inleiding: zieken(ver)huis
Case Sint Niklaas: ‘waarom onze ziekenhuizen randverschijnselen zijn’
- Ziekenhuizen verhuizen naar Randstedelijke locaties bij invalswegen
- Fusies en schaalvergroting
Discussie: mensen hangen knuffels op rond palen om te protesteren (staat symbool voor
verloskwartier, kraamafdeling waar kinderen geboren worden) omdat ze de spoedafdeling en
kraamafdeling hadden gesloten in het ziekenhuis van Sint Niklaas… Mede omdat er te weinig
bevallingen waren en omdat het openbaarvervoer niet ideaal was
2.2. Theorie: bereikbaarheid
1. Verschillende benaderingen van bereikbaarheid (4)
Wat betekend Toegankelijkheid? Meer voor problematiek, wanneer je verwacht dat je er niet gaat
geraken, dat het toch mogelijk is
Wat betekend bereikbaar? de mate waarin locaties verbonden zijn om mensen en goederen in staat
te stellen om activiteiten of bestemmingen te bereiken met een bepaalde vervoerswijze
Er zijn verschillende benaderingen van bereikbaarheid:
- Op infrastructuur gericht
o Bv: lengte of densiteit van infrastructuurnetwerken, gemiddelde snelheid…
- Op activiteiten gericht (personen, locatie)
o Bv locatie gebaseerd: aantal jobs binnen de 30 minuten…
o Bv personen gebaseerd: de activiteiten waaraan een persoon kan deelnemen op een
bepaalde dag, 15 minuten stad
- Op economisch nut gericht
o Bv: het nut of voordeel dat personen genereren door zich te verplaatsen naar
activiteiten
Links: op personen gebaseerd → hoe
makkelijk kan iemand iets bereiken?
Rechts: op locatie gebaseerd/ vanuit
standpunt van locatie → hoeveel
leerlingen kunnen de school bereiken
binnen de 20 minuten
( die er niet kunnen geraken, worden
genegeerd)
3
, Ruimte en mobiliteit
Definitie bereikbaarheid vanuit personen perspectief: de mate waarin mensen, dankzij de inrichting
van de ruimte en het vervoerssysteem, bestemmingen kunnen bereiken, met verschillende
vervoersmiddelen op verschillende momenten van de dag
➔ Hoe makkelijk je ergens kunt komen
Definitie bereikbaarheid vanuit locatie perspectief: de mate waarin bedrijven, voorzieningen en
andere plekken mensen of goederen kunnen ontvangen, afhankelijk van hoe de ruimte en het
vervoerssysteem zijn ingericht
➔ Hoe makkelijk mensen of spullen er kunnen komen
Wat is er meer bereikbaar, Antwerpen of Ardennen?
Zonder rekening te houden met files: Waar de af te leggen afstand voor iedereen opgeteld minimaal
is, dus de centraal gelegen gebieden → Antwerpen
Bestemmingsplan voor nieuw ziekenhuis:
Hoe donkerder de kleur, hoe meer mensen er in het
ziekenhuis zouden verblijven (mensen die dicht bij het
ziekenhuis wonen, zullen eerder naar huis gaan)
Welke benadering van bereikbaarheid is dit?
➔ Gebaseerd op locatie
➔ Ze kijken naar de markt aan mensen om hun
locatie te kiezen
Samengevat: 4 benaderingen van bereikbaarheid
1. Infrastructuur: is er een weg naartoe? is er een parking? Verloopt het verkeer vlot?...
2. Locatie: hoe makkelijk geraken mensen op bepaalde locaties? Waar kan ik de meeste
mensen aantrekken?
3. Personen: hoe makkelijk kan een persoon ergens geraken?
4. Economisch nut: hoeveel nut levert het op? Hoeveel zijn mensen bereid om het te betalen?
(bijvoorbeeld een nieuwe weg aanleggen)
2. Componenten van bereikbaarheid
4 verschillende componenten van bereikbaarheid:
1. Landgebruik: wat, waar en in welke hoeveelheid iets is gelegen (apotheek, winkel…)
2. Transportsysteem: bepaalt hoeveel tijd, moeite en geld nodig is voor een verplaatsing
3. Tijd: wanneer activiteiten beschikbaar zijn, wanneer we ergens willen zijn
4. Individueel: noden/ wensen, mogelijkheden en kansen
4
