Samenvatting Menselijke biologie H14 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

H14: Celreproductie en differentiatie
14.1: De celcyclus creëert nieuwe cellen
1. Interfase (groei en voorbereiding)
G1-fase (Growth 1) Dit is de langste fase. De cel
 De cel groeit snel. groeit en maakt zich klaar
om te delen.
 Er worden nieuwe onderdelen van de cel
gemaakt.
 De cel doet haar normale werk.

S-fase (Synthese)

 Het DNA wordt gekopieerd.
 Hierdoor krijgt de cel twee identieke sets DNA.
 Groei gaat langzaam verder.

G2-fase (Growth 2)

 De cel groeit nog wat verder.
 Controleert of het DNA correct is gekopieerd.
 Bereidt zich voor op deling.


2. Mitotische fase (deling)
Mitosis (mitose)
Dit is de korte fase
 De celkern (nucleus) deelt zich. waarin de cel zich echt
 Het gekopieerde DNA wordt verdeeld in twee gelijke splitst.
sets.

Cytokinesis

 De rest van de cel splitst zich.
 Er ontstaan twee nieuwe dochtercellen.


3. G0-fase (rustfase)
Sommige cellen stoppen tijdelijk of permanent met delen.

 Ze blijven leven, maar delen niet meer.
 Bijvoorbeeld zenuwcellen blijven vaak in G0.

Samengevat

G1 → S → G2 → Mitosis → Cytokinesis → nieuwe cellen

De celcyclus herhaalt zich steeds opnieuw zodat het lichaam kan: groeien,
beschadigde cellen vervangen en oude cellen vernieuwen. Een volledige
celcyclus duurt bij mensen meestal ongeveer 18–24 uur.

1

, 14.2: DNA-structuur en -functie: een overzicht
Wat zijn chromosomen?

 Chromosomen zijn pakketjes van
DNA en eiwitten in de celkern.
 Mensen hebben 46 chromosomen
 Dat zijn 23 paren
 Eén chromosoom van de moeder en
één van de vader
 Chromosomen bevatten alle
genetische informatie van je lichaam


Soorten chromosomen

 Autosomen = gewone chromosomen (22 paren)
 Geslachtschromosomen = bepalen geslacht → vrouw: XX en man: XY


DNA en chromosomen
DNA is een lange dubbele streng in een spiraalvorm (dubbele helix).

Gen

Een gen is een stukje DNA met de code voor een
eiwit.

Bijvoorbeeld:

 Gen voor oogkleur
 Gen voor huidkleur
 Gen voor bepaalde enzymen


Histonen: eiwitten die structuur bieden



Chromosoomstructuur

Voor de S-fase

 Chromosoom bestaat uit 1 DNA-streng
 Los verpakt = chromatine

Na de S-fase

 DNA wordt gekopieerd
 Chromosoom bestaat uit 2 identieke chromatiden
 Verbonden via een centromeer

Drie belangrijke processen van DNA

2

, 1. Replicatie = DNA kopiëren

Dit gebeurt vóór celdeling (in de S-fase)

Doel: elke nieuwe cel krijgt hetzelfde DNA



Hoe werkt replicatie?

1. DNA opent zich (“rits gaat open”)
2. Beide strengen worden gekopieerd
3. Nieuwe complementaire strengen worden
gemaakt

Basenparing:

 A↔T
 C↔G

DNA-polymerase

Een enzym dat nieuwe DNA-strengen bouwt.



Mutaties = veranderingen in DNA

Een mutatie is een fout in DNA.

Oorzaken:

 Fout bij replicatie
 UV-straling
 Chemicaliën
 Beschadiging

Gevolgen: soms geen effect, soms ziekte of kanker, soms erfelijk



Somatische mutatie

 In lichaamscellen
 Niet erfelijk

Gametenmutatie

 In zaadcel of eicel
 Wel erfelijk



DNA-herstel

Cellen kunnen DNA repareren.


3