KENNISMAKING MET HET RECHT
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1: INLEIDENDE BESCHOUWINGEN OVER HET (STATELIJKE) RECHT...4
WAT IS RECHT?................................................................................................................ 5
1. Codificerende (of bewarende) finaliteit — vroeger..................................................6
2. Modificerende (of veranderende) finaliteit — nu.....................................................7
RECHTVAARDIGHEID....................................................................................................... 9
RECHTSWETENSCHAP................................................................................................... 10
Professionalisering v. recht en reschtspraak:............................................................11
1. De gediplomeerde juristen....................................................................................11
2. De magistraten (rechters en parketmagistraten)..................................................11
3. De jury.................................................................................................................. 12
4. De assessoren....................................................................................................... 12
RECHTSPRAKTIJK........................................................................................................... 12
Casuïstische toepassing van het recht:.....................................................................13
RECHTSBEDELING......................................................................................................... 14
Recht vs. Rechtsbedeling.......................................................................................... 14
Recht hebben ≠ recht krijgen...................................................................................14
Rechtspraak of rechtsbedeling = rechtspraktijk in strikte zin:..................................14
“Rechtspraak s.s. (senso stricto) = enkel van de rechterlijke macht”.......................15
Rechtbank bepaalt sanctie in concreto:............................................................................... 15
SUMMA DIVISIO............................................................................................................. 15
A. Twee soorten verhoudingen..................................................................................16
B. Belang onderscheid..............................................................................................17
C. Criteria onderscheid (hoe te onderscheiden van elkaar).......................................18
RECHT <> METAJURIDIC............................................................................................... 19
HOOFDSTUK 2.1: BASIBEGRIPPEN.................................................................20
TERMINOLOGIE.............................................................................................................. 20
GEDRAGSVOORSCHRIFT...........................................................................................20
WET........................................................................................................................... 20
REGEL....................................................................................................................... 21
GESANCTIONEERDE EN NIET-GESANCTIONEERDE REGELS...........................................21
GEBIEDENDE EN VERBIEDENDE REGELS.......................................................................22
DWINGENDE EN AANVULLENDE RECHTREGELS & RECHTREGELS VAN AANVULLENDE
ORDE............................................................................................................................. 23
ALGMENE NORMEN & INDIVIDUELE BEVELEN................................................................25
OBJECTIEF – SUBJECTIEF RECHT....................................................................................26
RECHTSBEKWAAMHEID EN HANDELINGSBEKWAAMHEID...............................................29
RECHTSFEIT EN RECHTSHANDELING.............................................................................31
Eerste opdeling (aantal “willen”):........................................................................................ 31
Tweede opdeling (inhoud):.................................................................................................. 31
Derde opdeling (gradatie):.................................................................................................. 32
RECHTSFEIT.............................................................................................................. 32
FORMEEL EN MATRIEEL IN HET RECHT..........................................................................32
Formeel vs. materieel in de rechtswetenschap:...................................................................32
Formeel vs. materieel recht:................................................................................................ 33
Formele vs. materiële nietigheid/geldigheid:....................................................................... 33
Formele vs. Materiële wet:.................................................................................................. 33
Formele vs. Materiële motivering:....................................................................................... 34
1
, Formele vs. Materiële rechtsbron........................................................................................ 34
OPGEPAST VOOR VALSE VRIENDEN...............................................................................35
Wettelijk/wettig......................................................................................................... 35
Rechts-/-rechtelijk/rechterlijk, judicieel/justitieel/juridisch.........................................35
Sanctie...................................................................................................................... 36
HOOFDSTUK 2.2: INLEIDING VAN HET RECHT..................................................37
PRIVAAATRECHT V. PUBLIEKRECHT...............................................................................37
PUBLIEKRECHT.......................................................................................................... 37
Onderverdeling publiekrecht in takken:............................................................................... 38
PRIVAATRECHT.......................................................................................................... 41
Onderverdeling privaatrecht:.............................................................................................. 41
SAMENVATTENDE TABEL...........................................................................................45
HOOFDSTUK 4: DE FORMELE RECHTSBRONNEN EN DE HIËRARCHIE DER
RECHTSNORMEN..........................................................................................45
PRINCIPES..................................................................................................................... 45
A. De rechtsregel moet kenbaar zijn.........................................................................45
A. Hiërarchie van de formele rechtsbronnen.............................................................46
B. Werking in de tijd..................................................................................................47
C. Werking in de ruimte............................................................................................ 49
TOEPASSEN VD RECHTSREGEL......................................................................................50
A. Recht versus feiten: moment van INDUCTIE.........................................................50
Hoe werkt dat?.......................................................................................................... 50
B. Recht versus feiten: interpretatie.........................................................................51
C. Recht versus feiten: de juridische DEDUCTIE........................................................53
1. Maior-premisse (algemene regel): Dit is de juridische regel in de vorm “Als … dan
…”............................................................................................................................. 53
Voorbeeld: Als iemand te snel rijdt, dan krijgt die een boete....................................53
2. Minor-premisse (concrete feiten): Dit is wat er in het echte geval is gebeurd......53
Voorbeeld: Jan reed te snel.......................................................................................53
3. Conclusie: Dit volgt logisch uit maior + minor......................................................53
HIËRARCHIE VAN (MATERIËLE) WETTEN........................................................................54
Overzicht: trap met 8 treden............................................................................................... 55
Controle op legaliteit........................................................................................................... 63
RECHTSPRAAK............................................................................................................... 64
Rechtspraak als formele rechtsbron..........................................................................64
Criteria in de rechtspraak.......................................................................................... 65
Publicatie van rechtspraak........................................................................................65
RECHTSLEER................................................................................................................. 66
GEWOONTERECHT........................................................................................................ 66
ALGEMENE RECHTBEGINSELEN.....................................................................................67
HOOFDSTUK 6.2: RECHTSHANDHAVING.........................................................68
DE RECHTERLIJKE MACHT.............................................................................................. 68
CONTROLE OP NALEVING VAN HET RECHT....................................................................69
A. ORGANISATIES...................................................................................................... 69
GERECHTELIJKE PYRAMIDE:................................................................................................. 70
TERRITORIALE BEVOEGDHEID............................................................................................. 72
MATERIËLE BEVOEGDHEDEN:.............................................................................................. 75
B. FUNDAMENTELE RECHTEN EN PRINCIPES.............................................................76
C. De actoren van justitie.......................................................................................... 77
D. PROCESRECHTERLIJKE ASPECTEN.........................................................................82
2
, Procedureverloop in burgerlijke zaken................................................................................. 82
Rollenspel in de rechtbank.................................................................................................. 85
De uitspraak........................................................................................................................ 86
Bijzondere procedures:........................................................................................................ 88
Gerechtskosten................................................................................................................... 88
Uitvoering (of executie)....................................................................................................... 89
Uitvoering kan vrijwillig zijn:.....................................................................................89
Na de uitspraak: aanleg en rechtsmiddelen........................................................................91
E. Bewijsrecht........................................................................................................... 93
Bewijs van wat?................................................................................................................... 93
Bewijslast of bewijsrisico:.................................................................................................... 94
Bewijsmiddelen................................................................................................................... 95
HOOFDSTUK 8: VERBINTENISRECHT...............................................................98
DEFINITIE EN SOORTEN................................................................................................. 98
Verbintenissen zijn op verschillende manieren in te delen:.....................................100
A. Soorten volgens ontstaanswijze.................................................................................... 100
B. Soorten volgens voorwerp............................................................................................. 101
ALGEMEEN REGIME VAN VERBINTENISSEN..................................................................103
A. Modaliteiten........................................................................................................ 103
C. Pluraliteit van rechtssubjecten............................................................................104
VERBINTENISSEN UIT OVEREENKOMSTEN...................................................................106
A. Soorten contracten.............................................................................................106
B. Totstandkoming van het contract........................................................................108
C. GELDIGHEID VAN HET CONTRACT.......................................................................109
Geldigheidsvereisten......................................................................................................... 109
Indien problemen met de geldigheidsvereisten:................................................................112
E. GEVOLGEN TUSSEN PARTIJEN..............................................................................114
D. GEVOLGEN BIJ NIET-NAKOMING...........................................................................115
G. GEVOLGEN VAN HET CONTRACT VOOR DERDEN................................................117
H. TENIETGAAN VAN HET CONTRACT (art. 5.112 BW).............................................118
ONRECHTMATIGE DAAD.............................................................................................. 119
Onrechtmatige daad: begrippen.............................................................................119
Kerngedachte van dit onderdeel:....................................................................................... 119
Veel bestudeerd in de rechtswetenschap: vele synoniemen..............................................119
De foutaansprakelijkheid........................................................................................120
FOUT................................................................................................................................. 120
SCHADE (artikel 6.24 BW).................................................................................................. 122
Causaal of oorzakelijk verband.......................................................................................... 123
HOOFDSTUK 10: BIJZONDERE OVEREENKOMSTEN.........................................124
ALGEMEEN.................................................................................................................. 124
KOOP........................................................................................................................... 124
A. Definitie.............................................................................................................. 124
B. Verbintenissen van de partijen............................................................................126
HUUR.......................................................................................................................... 127
A. Definitie.............................................................................................................. 127
B. Verbintenissen van de partijen............................................................................128
AANNEMING................................................................................................................ 129
A. Definitie.............................................................................................................. 129
B. Verbintenissen van de partijen............................................................................130
LASTGEVING............................................................................................................... 131
A. Definitie.............................................................................................................. 131
B. Verbintenissen van de partijen............................................................................131
3
, HOOFDSTUK 5: FUNDAMENTELE RECHTEN EN VRIJHEDEN.............................132
ALGEMEEN.................................................................................................................. 132
DE KLASSIEKE VRIJHEDEN........................................................................................... 132
HET GELIJKHEIDSBEGINSEL......................................................................................... 135
HOOFDSTUK 1: INLEIDENDE BESCHOUWINGEN OVER
HET (STATELIJKE) RECHT
May you live in interesting times
- Nieuwe wetboeken;
België is afhankelijk van het Frans systeem, ons (oud) burgerlijk wetboek is
hetgeen van Napoleon
- Maatschappelijke uitdagingen;
fundamentele vrijheden staan onder druk
Aritficiële intelligentie
Pukkelpop
- Wat is Pukkelpop? Een muziekfestival
- Wie is Pukkelpop?
§ Voor een jurist: een juridisch kluwen (= veel verschillende partijen zijn
betrokken)
§ Een Besloten Vennootschap een onderneming met ondernemingsnummer
en met dus oprichters en aandeelhouders
§ Kluwen aan rechtsverhoudingen
• Contracten met muzikanten, festivalgangers, gemeente, techniekers,
beveiliging, verzekering…
• Onrechtmatige daad; wanneer er geen contract/overeenkomst is
afgesloten over bepaalde zaken, zoals wat als er iets fout loopt? Is
pkp aanspreekbaar bij een persoonlijk ongeval?
Pukkelpop: 18 augustus 2011
- Storm (gewonden en doden op het festival)
§ Voor de ‘gewone mens’: een storm
§ Voor de jurist: rechtsfeit = Gebeurtenis met juridische gevolgen (naar de
rechtbank gaan, schade vergoeding krijgen…)
• Schadeverwekkende gebeurtenis
• Belangrijkste vraag: wie draagt de schade?
4
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1: INLEIDENDE BESCHOUWINGEN OVER HET (STATELIJKE) RECHT...4
WAT IS RECHT?................................................................................................................ 5
1. Codificerende (of bewarende) finaliteit — vroeger..................................................6
2. Modificerende (of veranderende) finaliteit — nu.....................................................7
RECHTVAARDIGHEID....................................................................................................... 9
RECHTSWETENSCHAP................................................................................................... 10
Professionalisering v. recht en reschtspraak:............................................................11
1. De gediplomeerde juristen....................................................................................11
2. De magistraten (rechters en parketmagistraten)..................................................11
3. De jury.................................................................................................................. 12
4. De assessoren....................................................................................................... 12
RECHTSPRAKTIJK........................................................................................................... 12
Casuïstische toepassing van het recht:.....................................................................13
RECHTSBEDELING......................................................................................................... 14
Recht vs. Rechtsbedeling.......................................................................................... 14
Recht hebben ≠ recht krijgen...................................................................................14
Rechtspraak of rechtsbedeling = rechtspraktijk in strikte zin:..................................14
“Rechtspraak s.s. (senso stricto) = enkel van de rechterlijke macht”.......................15
Rechtbank bepaalt sanctie in concreto:............................................................................... 15
SUMMA DIVISIO............................................................................................................. 15
A. Twee soorten verhoudingen..................................................................................16
B. Belang onderscheid..............................................................................................17
C. Criteria onderscheid (hoe te onderscheiden van elkaar).......................................18
RECHT <> METAJURIDIC............................................................................................... 19
HOOFDSTUK 2.1: BASIBEGRIPPEN.................................................................20
TERMINOLOGIE.............................................................................................................. 20
GEDRAGSVOORSCHRIFT...........................................................................................20
WET........................................................................................................................... 20
REGEL....................................................................................................................... 21
GESANCTIONEERDE EN NIET-GESANCTIONEERDE REGELS...........................................21
GEBIEDENDE EN VERBIEDENDE REGELS.......................................................................22
DWINGENDE EN AANVULLENDE RECHTREGELS & RECHTREGELS VAN AANVULLENDE
ORDE............................................................................................................................. 23
ALGMENE NORMEN & INDIVIDUELE BEVELEN................................................................25
OBJECTIEF – SUBJECTIEF RECHT....................................................................................26
RECHTSBEKWAAMHEID EN HANDELINGSBEKWAAMHEID...............................................29
RECHTSFEIT EN RECHTSHANDELING.............................................................................31
Eerste opdeling (aantal “willen”):........................................................................................ 31
Tweede opdeling (inhoud):.................................................................................................. 31
Derde opdeling (gradatie):.................................................................................................. 32
RECHTSFEIT.............................................................................................................. 32
FORMEEL EN MATRIEEL IN HET RECHT..........................................................................32
Formeel vs. materieel in de rechtswetenschap:...................................................................32
Formeel vs. materieel recht:................................................................................................ 33
Formele vs. materiële nietigheid/geldigheid:....................................................................... 33
Formele vs. Materiële wet:.................................................................................................. 33
Formele vs. Materiële motivering:....................................................................................... 34
1
, Formele vs. Materiële rechtsbron........................................................................................ 34
OPGEPAST VOOR VALSE VRIENDEN...............................................................................35
Wettelijk/wettig......................................................................................................... 35
Rechts-/-rechtelijk/rechterlijk, judicieel/justitieel/juridisch.........................................35
Sanctie...................................................................................................................... 36
HOOFDSTUK 2.2: INLEIDING VAN HET RECHT..................................................37
PRIVAAATRECHT V. PUBLIEKRECHT...............................................................................37
PUBLIEKRECHT.......................................................................................................... 37
Onderverdeling publiekrecht in takken:............................................................................... 38
PRIVAATRECHT.......................................................................................................... 41
Onderverdeling privaatrecht:.............................................................................................. 41
SAMENVATTENDE TABEL...........................................................................................45
HOOFDSTUK 4: DE FORMELE RECHTSBRONNEN EN DE HIËRARCHIE DER
RECHTSNORMEN..........................................................................................45
PRINCIPES..................................................................................................................... 45
A. De rechtsregel moet kenbaar zijn.........................................................................45
A. Hiërarchie van de formele rechtsbronnen.............................................................46
B. Werking in de tijd..................................................................................................47
C. Werking in de ruimte............................................................................................ 49
TOEPASSEN VD RECHTSREGEL......................................................................................50
A. Recht versus feiten: moment van INDUCTIE.........................................................50
Hoe werkt dat?.......................................................................................................... 50
B. Recht versus feiten: interpretatie.........................................................................51
C. Recht versus feiten: de juridische DEDUCTIE........................................................53
1. Maior-premisse (algemene regel): Dit is de juridische regel in de vorm “Als … dan
…”............................................................................................................................. 53
Voorbeeld: Als iemand te snel rijdt, dan krijgt die een boete....................................53
2. Minor-premisse (concrete feiten): Dit is wat er in het echte geval is gebeurd......53
Voorbeeld: Jan reed te snel.......................................................................................53
3. Conclusie: Dit volgt logisch uit maior + minor......................................................53
HIËRARCHIE VAN (MATERIËLE) WETTEN........................................................................54
Overzicht: trap met 8 treden............................................................................................... 55
Controle op legaliteit........................................................................................................... 63
RECHTSPRAAK............................................................................................................... 64
Rechtspraak als formele rechtsbron..........................................................................64
Criteria in de rechtspraak.......................................................................................... 65
Publicatie van rechtspraak........................................................................................65
RECHTSLEER................................................................................................................. 66
GEWOONTERECHT........................................................................................................ 66
ALGEMENE RECHTBEGINSELEN.....................................................................................67
HOOFDSTUK 6.2: RECHTSHANDHAVING.........................................................68
DE RECHTERLIJKE MACHT.............................................................................................. 68
CONTROLE OP NALEVING VAN HET RECHT....................................................................69
A. ORGANISATIES...................................................................................................... 69
GERECHTELIJKE PYRAMIDE:................................................................................................. 70
TERRITORIALE BEVOEGDHEID............................................................................................. 72
MATERIËLE BEVOEGDHEDEN:.............................................................................................. 75
B. FUNDAMENTELE RECHTEN EN PRINCIPES.............................................................76
C. De actoren van justitie.......................................................................................... 77
D. PROCESRECHTERLIJKE ASPECTEN.........................................................................82
2
, Procedureverloop in burgerlijke zaken................................................................................. 82
Rollenspel in de rechtbank.................................................................................................. 85
De uitspraak........................................................................................................................ 86
Bijzondere procedures:........................................................................................................ 88
Gerechtskosten................................................................................................................... 88
Uitvoering (of executie)....................................................................................................... 89
Uitvoering kan vrijwillig zijn:.....................................................................................89
Na de uitspraak: aanleg en rechtsmiddelen........................................................................91
E. Bewijsrecht........................................................................................................... 93
Bewijs van wat?................................................................................................................... 93
Bewijslast of bewijsrisico:.................................................................................................... 94
Bewijsmiddelen................................................................................................................... 95
HOOFDSTUK 8: VERBINTENISRECHT...............................................................98
DEFINITIE EN SOORTEN................................................................................................. 98
Verbintenissen zijn op verschillende manieren in te delen:.....................................100
A. Soorten volgens ontstaanswijze.................................................................................... 100
B. Soorten volgens voorwerp............................................................................................. 101
ALGEMEEN REGIME VAN VERBINTENISSEN..................................................................103
A. Modaliteiten........................................................................................................ 103
C. Pluraliteit van rechtssubjecten............................................................................104
VERBINTENISSEN UIT OVEREENKOMSTEN...................................................................106
A. Soorten contracten.............................................................................................106
B. Totstandkoming van het contract........................................................................108
C. GELDIGHEID VAN HET CONTRACT.......................................................................109
Geldigheidsvereisten......................................................................................................... 109
Indien problemen met de geldigheidsvereisten:................................................................112
E. GEVOLGEN TUSSEN PARTIJEN..............................................................................114
D. GEVOLGEN BIJ NIET-NAKOMING...........................................................................115
G. GEVOLGEN VAN HET CONTRACT VOOR DERDEN................................................117
H. TENIETGAAN VAN HET CONTRACT (art. 5.112 BW).............................................118
ONRECHTMATIGE DAAD.............................................................................................. 119
Onrechtmatige daad: begrippen.............................................................................119
Kerngedachte van dit onderdeel:....................................................................................... 119
Veel bestudeerd in de rechtswetenschap: vele synoniemen..............................................119
De foutaansprakelijkheid........................................................................................120
FOUT................................................................................................................................. 120
SCHADE (artikel 6.24 BW).................................................................................................. 122
Causaal of oorzakelijk verband.......................................................................................... 123
HOOFDSTUK 10: BIJZONDERE OVEREENKOMSTEN.........................................124
ALGEMEEN.................................................................................................................. 124
KOOP........................................................................................................................... 124
A. Definitie.............................................................................................................. 124
B. Verbintenissen van de partijen............................................................................126
HUUR.......................................................................................................................... 127
A. Definitie.............................................................................................................. 127
B. Verbintenissen van de partijen............................................................................128
AANNEMING................................................................................................................ 129
A. Definitie.............................................................................................................. 129
B. Verbintenissen van de partijen............................................................................130
LASTGEVING............................................................................................................... 131
A. Definitie.............................................................................................................. 131
B. Verbintenissen van de partijen............................................................................131
3
, HOOFDSTUK 5: FUNDAMENTELE RECHTEN EN VRIJHEDEN.............................132
ALGEMEEN.................................................................................................................. 132
DE KLASSIEKE VRIJHEDEN........................................................................................... 132
HET GELIJKHEIDSBEGINSEL......................................................................................... 135
HOOFDSTUK 1: INLEIDENDE BESCHOUWINGEN OVER
HET (STATELIJKE) RECHT
May you live in interesting times
- Nieuwe wetboeken;
België is afhankelijk van het Frans systeem, ons (oud) burgerlijk wetboek is
hetgeen van Napoleon
- Maatschappelijke uitdagingen;
fundamentele vrijheden staan onder druk
Aritficiële intelligentie
Pukkelpop
- Wat is Pukkelpop? Een muziekfestival
- Wie is Pukkelpop?
§ Voor een jurist: een juridisch kluwen (= veel verschillende partijen zijn
betrokken)
§ Een Besloten Vennootschap een onderneming met ondernemingsnummer
en met dus oprichters en aandeelhouders
§ Kluwen aan rechtsverhoudingen
• Contracten met muzikanten, festivalgangers, gemeente, techniekers,
beveiliging, verzekering…
• Onrechtmatige daad; wanneer er geen contract/overeenkomst is
afgesloten over bepaalde zaken, zoals wat als er iets fout loopt? Is
pkp aanspreekbaar bij een persoonlijk ongeval?
Pukkelpop: 18 augustus 2011
- Storm (gewonden en doden op het festival)
§ Voor de ‘gewone mens’: een storm
§ Voor de jurist: rechtsfeit = Gebeurtenis met juridische gevolgen (naar de
rechtbank gaan, schade vergoeding krijgen…)
• Schadeverwekkende gebeurtenis
• Belangrijkste vraag: wie draagt de schade?
4
