Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1 WELVAART & MARKTEVENWICHT ............................................................................ 5
WAT IS ECONOMIE ...........................................................................................................................5
ECONOMISCHE GROEI ....................................................................................................................6
ECONOMIE ALS SYSTEEM .................................................................................................................7
WELVAART.......................................................................................................................................7
KAPITALISTISCHE ECONOMISCH SYSTEEM .......................................................................................9
I=F(P,A,T)........................................................................................................................................ 10
ECOLOGISCHE GRENZEN .............................................................................................................. 11
HOE GAAT HET MET ONZE ECONOMIE? ........................................................................................... 12
“ONZE” ECONOMIE ....................................................................................................................... 12
ELEMENTAIRE ECONOMISCHE WELVAARTSANALYSE ...................................................................... 14
Voordelen voor kopers en verkopers ........................................................................................... 14
Maximale welvaart voor de samenleving ..................................................................................... 14
WAT IS EEN MARKT? ....................................................................................................................... 15
VRAAG & AANBOD ......................................................................................................................... 15
MARKT EVENWICHT ....................................................................................................................... 18
CONSUMENTENSURPLUS.............................................................................................................. 21
PRODUCENTENSURPLUS .............................................................................................................. 22
MARKTEFFICIENTIE ........................................................................................................................ 24
OVERHEIDSINGRIJPEN EN WELVAART IN DE MARKT......................................................................... 26
Prijsmaatregelen .......................................................................................................................................26
EVALUATIE V/H MARKTEVENWICHT ................................................................................................. 29
ONTSTAAN VRIJE MARKT ................................................................................................................ 30
CHINA – CREATIE VAN DE MARKT .................................................................................................... 32
HOOFDSTUK 2: BEHOEFTEN, BEGEERTEN, MODELLEN EN BEELDEN ..............................................32
MAATSCHAPPIJ & SCHAARSE MIDDELEN ........................................................................................ 32
‘Schaarste’ in tijden van overvloed? ............................................................................................ 33
Schaarste oplossen, tools? ........................................................................................................ 34
MARGINALE ANALYSE .................................................................................................................... 35
Economische actoren (mensen!) reageren op prikkels (incentives): .............................................. 36
De rol van markten en overheden in de economie: ....................................................................... 37
ECONOMISCHE MODELLEN........................................................................................................... 38
Rol van aannames (assumpties): ................................................................................................ 38
Het gebruik van modellen en hypothesen: ................................................................................... 38
Sensitiviteitsanalyses: een pragmatische oplossing ...................................................................................39
EXTRA: werkweek ...................................................................................................................... 40
HOOFDSTUK 4: OVERHEID EN BBP ...............................................................................................41
BBP, NBP, BNP ............................................................................................................................... 41
BBP = Bruto Binnenlands Product (vaak in kranten) ...................................................................... 41
BNP = Bruto Nationaal Product ................................................................................................... 42
TOEGEVOEGDE WAARDE ............................................................................................................... 43
Waarom omzet ≠ productie ........................................................................................................ 43
1
, Bestemming van de toegevoegde waarde...................................................................................................43
BBP VAN BELGIË ............................................................................................................................ 44
BEPERKINGEN BBP ECONOMISCHE MAATSTAF ............................................................................... 45
REËEL VERSUS NOMINAAL BBP ...................................................................................................... 46
Prijsindices & inflatie ................................................................................................................. 47
OVERHEID EN HAAR SCHULDEN .................................................................................................... 48
WAT IS HET EFFECT VN BELASTINGEN? ........................................................................................... 50
ELASTICITEIT EN BELASTINGSPREIDING ......................................................................................... 51
Hoe wordt last van belasting gespreid over kopers/verkopers? ..................................................... 51
KOST VAN BELASTINGEN ................................................................................................................ 52
HOOFDSTUK 8: BEDRIJVEN ..........................................................................................................55
WAAROM ZIJN ER ONDERNEMINGEN? ............................................................................................ 56
MAKE OR BUY ................................................................................................................................ 57
ECONOMISCHE AGENTEN BINNEN EEN BEDRIJF ............................................................................ 58
OPBRENGSTEN, KOSTEN EN WINST ................................................................................................ 59
Economische versus boekhoudkundige winst! ............................................................................ 59
Opbrengsten ............................................................................................................................. 59
Kosten ...................................................................................................................................... 60
Soorten kosten: .........................................................................................................................................60
Vorm van kostencurves .............................................................................................................................62
Typische kosten curves ..............................................................................................................................63
Korte en lange termijn ................................................................................................................................63
Schaaleffect..............................................................................................................................................64
Winstoptimalisatie ....................................................................................................................................64
HOOFDSTUK 9: MARKTEN ............................................................................................................65
MARKTMACHT ............................................................................................................................... 65
Voorbeeld: Fusie Delhaize – Ahold (Albert Heijn) .......................................................................... 65
Voorbeeld: Melkmarkt: veehouders vs. distributiegroepen............................................................ 66
MARKTVORMEN............................................................................................................................. 66
PERFECTE CONCURRENTIE ....................................................................................................... 67
Winstmaximalisatie en aanbod van competitief bedrijf ..............................................................................67
Beslissing bij verschillende prijsniveaus? ..............................................................................................68
Strategie en winst voor winstgevend bedrijf: ..........................................................................................68
Tijdelijke sluiting versus exit .......................................................................................................................69
Marktresultaat en dynamiek ..................................................................................................................70
Als bedrijven verschillen in efficiëntie … ................................................................................................71
Is perfecte concurrentie efficiënt?.........................................................................................................71
MONOPOLIE ............................................................................................................................. 72
waarom ontstaan monopolies? .................................................................................................................72
Productie- en prijsbeslissing van monopolies.............................................................................................73
Marginale opbrengsten van de monopolist .................................................................................................73
Monopolie-winst .......................................................................................................................................74
Monopolie vs perfecte concurrentie? .........................................................................................................75
• Deadweight Loss (DWL) ..................................................................................................... 75
• Mededingingsbeleid .......................................................................................................... 75
CONCLUSIE: BELANG VAN MONOPOLIE ...................................................................................................75
• Hoe belangrijk zijn monopolies in de echte economie? ........................................................ 75
• Bedrijven met échte monopoliekracht zijn zeldzaam ........................................................... 76
• De opkomst van “supersterbedrijven” ................................................................................. 76
2
, MONOPOLISTISCHE CONCURRENTIE ........................................................................................ 76
Kenmerken: ...............................................................................................................................................76
Korte termijn winst situatie bij monopolistische concurrentie .....................................................................77
Lange termijn evenwicht onder monopolistische concurrentie? .................................................................77
Voorbeeld 1: VHS, Betamax, Video2000 ...................................................................................... 78
voorbeeld 2: Universele USB-C-oplader (EU-wetgeving) ............................................................... 79
Eigenschappen van oligoplie .....................................................................................................................79
Mogelijke Oligopolie uitkomsten ................................................................................................................79
competitie tussen twee producenten .........................................................................................................80
Concurrentie? ...........................................................................................................................................81
Voorbeeld van afspraken: ........................................................................................................... 81
Prijsdiscriminatie ......................................................................................................................................82
De concurrentiewaakhond ........................................................................................................................83
Mededingingsbeleid ..................................................................................................................................83
Winner takes all .........................................................................................................................................86
Mededinging II: Staatssteun .......................................................................................................................86
HOOFDSTUK 5: GROEI & ONGELIJKHEID .......................................................................................86
GROEI = TOENAME ECONOMISCHE TRANSACTIES .......................................................................... 86
HOE VERKLAREN WE GROEI .......................................................................................................... 88
WAAROM ZIJN SOMMIGE LANDEN RIJK EN ANDER ARM? .................................................................. 89
Lange termijn: verschillen in welvaart tussen landen .................................................................... 89
Sociale infrastructuur: ............................................................................................................... 89
Bescherming tegen misbruik of “diversion” .................................................................................. 89
Langetermijnbepalende factoren van sociale infrastructuur: ........................................................ 89
Soorten kolonisatie ...................................................................................................................................89
Causal chain .............................................................................................................................................90
sterftecijfer van kolonisten ....................................................................................................................90
Aard van de kolonisatie ...............................................................................................................90
vroege instituties .........................................................................................................................90
huidige instituties........................................................................................................................91
huidig economisch succes ..........................................................................................................91
TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN LANGE TERMIJN GOLGEN ................................................................ 91
STRUCTURELE FACTOREN EN GROEI OP MIDDELLANGE TERMIJN .................................................... 93
Groei op middellange termijn? .................................................................................................... 93
Economische productie: ...........................................................................................................................93
rol arbeidsparticipatie ...............................................................................................................................94
Europe versus US ...................................................................................................................... 95
ONGELIJKHEID .............................................................................................................................. 95
De olifantengrafiek van Milanovic – Elephant curve ...................................................................... 95
Punt C: Grote winst voor de rijkste 1% wereldwijd, zijn er enorm op vooruit gegaan, hebben de grootste groei
gevoeld tussen de jaren 80-90 mede door globalisering en kapitaalwinsten. ...............................................95
Cosmopolitan lens .................................................................................................................... 96
National inequality US................................................................................................................ 97
Werkende armen ....................................................................................................................... 98
Kapitaal in de 21e Eeuw .............................................................................................................. 98
Ongelijkheid in België: Gini-coëfficiënt ........................................................................................ 99
Beperkingen van inkomensanalyses o.b.v. fiscale gegeven ......................................................... 100
1. Informele economie ............................................................................................................................ 100
2. Sociale bescherming in natura ............................................................................................................. 100
3. Niet-belaste inkomens......................................................................................................................... 100
4. Voordelen in natura voor werknemers .................................................................................................. 100
3
, 5. Ongelijke toegang tot gesubsidieerde activiteiten ................................................................................. 100
Meting van armoede ................................................................................................................ 100
Armoedelijn ............................................................................................................................................ 101
Perspectieven over ongelijkheid ............................................................................................... 102
HOOFDSTUK 6: CONJUNCTUUR & MACRO-ECONOMISCH BELEID ............................................... 103
OVERHEID................................................................................................................................... 103
GELD .......................................................................................................................................... 104
Geld (=liquide middelen) versus vermogen ................................................................................ 104
Wat is geld en waarom gebruiken we geld? ................................................................................ 104
Historisch ontstaan van geld: ................................................................................................... 105
Geld vandaag: ......................................................................................................................... 106
Het ontstaan van de monetaire overheid ................................................................................... 106
GELDCREATIE ............................................................................................................................. 106
Twee vormen van geld .............................................................................................................. 106
Centrale bank en geldaanbod/hoeveelheid: .............................................................................. 106
Hoe ontstaat de geldhoeveelheid? ............................................................................................ 108
Geldhoeveelheid ..................................................................................................................... 108
‒ VROEGER: RECHTSTREEKSE FINANCIERING DOOR DE CENTRALE BANK .................................................... 109
‒ VANDAAG IN DE EU: VERBODEN .................................................................................................. 109
ECB bepaalt het geldaanbod .................................................................................................... 110
Van basisgeld naar geldhoeveelheid ......................................................................................... 110
Rol van bankreserves:.............................................................................................................................. 110
Effect van een toename van basisgeld: .................................................................................................... 111
Meervoudige depositocreatie: ................................................................................................................. 111
INFLATIE EN DE WAARDE VAN GELD ............................................................................................. 112
Heeft geld een prijs? Wat is de waarde van geld? ....................................................................... 112
Geld en prijzen op lange termijn ................................................................................................ 113
Klassieke kwantiteitswet ......................................................................................................................... 113
Klassieke tweedeling ............................................................................................................................... 113
Fisher: hoeveelheidstheorie van geld ........................................................................................ 114
Omloopsnelheid V................................................................................................................................... 115
Geldhoeveelheid M ................................................................................................................................. 115
ECONOMISCHE FLUCTUATIES OP KORTE TERMIJN ........................................................................ 116
Wanneer doet een economie het goed of slecht? ....................................................................... 116
V&A IN MACRO-PERSPECTIEF....................................................................................................... 118
‘Model’ ter verklaring van omvang economische activiteit .......................................................... 118
KORTE TERMIJN FLUCTATIES ROND HET LANGE TERMIJN EVENWICHT: ...................................... 121
WAT ZIJN KORTE TERMIJN FLUCTUATIES? ............................................................................................... 122
→ Geaggregeerde vraag (AV) .................................................................................................... 122
→ Korte-termijn aanbod (AAKT) ................................................................................................ 122
MACRO-ECONOMISCH CONJUNCTUURBELEID ............................................................................ 122
Monetair beleid ....................................................................................................................... 122
Doelstellingen ECB .................................................................................................................................. 123
Waarom prijsstabiliteit? ...................................................................................................................... 123
‘Kosten’ van inflatie? ...................................................................................................................... 123
LT monetair beleid, inflatie, en groei ......................................................................................................... 124
Hoe kan de ECB AV beïnvloeden? ............................................................................................................ 124
Binnenlandse kredietverlening aan financiële instellingen ................................................................... 124
Conventioneel monetair beleid ECB .................................................................................................... 124
Budgettaire overheid ................................................................................................................ 126
4