2025-2026 ALINE DE CALUWE
SMV P&F
DEZE SAMENVATTING OMVAT ALLE TE KENNEN LEERSTOF VAN HET BOEK + EXTRA NOTITIES VAN
TIJDENS DE LESSEN
DEEL 1: PERSONENRECHT
H2: PERSONEN
WAAROVER GAAT HET?
● persoon = gehele rol die toneelspeler op zich neemt (art 6 OBW)
○ dient erom te bepalen welke entiteiten zich, in welke rollen, als spelers op toneel van
de rechtsgemeenschap mogen begeven
○ staat van persoon bepaalt welke rol en met welke bundel een persoon juridisch
gezien op ‘toneel’ mag verschijnen
● antropocentrisch recht = mens is middelpunt van recht: het is gemaakt door mensen en voor
mensen = 2 soorten entiteiten
○ de mensen
○ de rechtspersonen = entiteiten die door mensen (NP) worden gecreëerd
● natuurlijke persoon = personen waarbij, achter hun juridische masker, een menselijk persoon
van vlees en bloed schuilgaat
○ mens van vlees en bloed = gematerialiseerd
○ mens als juridische entiteit is gematerialiseerd om de juridische rol te bepalen
● rechtspersoon = persoon in zijn geheel
○ ruime betekenis: synoniem van rechtsbegrip ‘persoon’
○ beperkte betekenis: elke andere entiteit dan een natuurlijke persoon
NATUURLIJKE PERSONEN
WIE
Welke entiteit is een mens (cf. ‘monstres’; cyborgs)?
ten tijde van FR veel aandacht gegaan naar juridische gelijkheid mens: op gelijke wijze zijn alle
mensen personen (art 4 EVRM, art 10 en 18 GW) en dus ook mensen met een beperking! MAAR uit
een mens kan enkel een menselijk kind geboren worden (bij wet), het is namelijk verboden om
menselijke embryo’s in te planten bij dieren om bv chimaeren/hybriden te creëren (art 5 Embryowet)
→ MAAR: indien in de loop van van iemands leven, technische ingrepen gebeuren (bv zoals bij
cyborgs) zoals een nieuwe knie of heup tot wanneer spreekt men dan nog van een ‘natuurlijk
persoon’? …
→ volgens BW is natuurlijke persoon als ‘bestaan’ (art 3.13 BW)
elke entiteit is een mens = sprake van gelijke toekenning van rechtspersoonlijkheid aan mensen, die
uit een mens is geboren, obv menselijke gameten (geslachtscellen)
VANAF WANNEER
Uitgangspunt: levende en levensvatbare geboorte (art 3.13, 4.4, 4.137 BW + art 44, 331bis OBW)
,“persoon moet levend en levensvatbaar geboren worden om bv als legaat een schenking te krijgen”
→ casus: man en vrouw waren een koppel maar niet getrouwd of samenwondend; vrouw raakt
zwanger en tijdens de zwangerschap verongelukt haar partner, maar vrouw is geen erfgenaam van
die man en dus het kind, dat nog niet geboren is, is de wettelijke erfgenaam van de verongelukte
man; op echo blijkt het ongeboren kind anemcefaal (hersenloos) en 24u na de geboorte leeft het kind
niet meer (niet zozeer ‘sterft’ zeggen aangezien je eerst geleefd moet hebben om te kunnen sterven
→ echter heeft het kind toch nog geërd van die man!
● Levensvatbaar = als de mens bij geboorte de noodzakelijke menselijke eigenschappen bezit
om minstens enige tijd zelfstandig in leven te blijven
○ medische vooruitgang: vanaf 22 weken kan men een kind in leven houden
(prematuur); als het niet lukt en het kind overlijdt, dan is het kind niet levensvatbaar
geweest en brengt het geen gevolgen teweeg voor de erfenis.
○ → niet altijd makkelijk om te bepalen of een kind levensvatbaar is geweest (art
331bis OBW)
○ oplossing: abstracte regel van de wetgever = weerlegbaar wettelijk vermoeden: kind
is levensvatbaar indien het geboren is meer dan 180 dagen (6 maanden) na de
verwekking = wettelijke levensvatbaarheidsgrens (art 58 en 326 OBW)
○ → bij gebrek aan levensvatbaarheid kan geen akte van geboorte worden opgesteld!
● Levend (akte van geboorte) (art 42 & 58 OBW)
○ vroedvrouw en gynaecoloog zijn bij bevalling aanwezig en stellen medisch attest op +
bezorgen dit aan burgerlijke stand → ouders hebben dan 15 dagen (art 43 OBW) de
tijd om geboorte aan te geven → ambtenaar burgerlijke stand stelt akte op met info:
dag, uur, plaats, naam, geslacht (art 44 & 48 OBW) → vanaf dat moment heeft het
kind rechtspersoonlijkheid
○ speciale regel voor vondelingen (art 45-47 OBW)
○ → akte wordt opgesteld indien kind levend geboren is en levensvatbaar is!
● Akte van geboorte en van overlijden
○ akte van overlijden als kind overlijdt = kind had rechtspersoonlijkheid verworven met
alle gevolgen vandien
○ = kind overlijdt na vastlegging van geboorte, maar voor aangifte ervan OF kind
overlijdt na opstelling geboorteakte
§1 DOODGEBOORTE = NIET VOLDAAN AAN LEVEND + LEVENSVATBARE GEBOORTE
● doodgeboorte was lange tijd niet juridisch relevant aangezien er geen kind ontstond omdat
het ‘kind’ niet levend of levensvatbaar was en dus werd er in het recht niets voorzien door
wetgever (1807) → sinds 1999 werd er meer aandacht besteed aan rouwverwerking.
● wetgever in 1806: verplicht om een kind dat na 180 dagen dood geboren werd, aan te geven
bij de gemeente (burgerlijke stand); bijgevolg moesten deze kinderen ook begraven of
gecremeerd worden
○ = vanaf levensvatbaarheidsgrens (180 dagen/6 maand in zwangerschap) moet men
doodgeboorte aangeven bij gemeente + begraven/crematie
○ = voor 180 dagen kunnen ouders een verzoek indienen voor begrafenis of crematie
● akte van een levenloos kind (art 58-59 OBW)
2
, ○ waarom? = regeling inzake doodgeboorte werd door ‘ouders’ (juridisch gezien geen
ouders want er is geen ‘kind’ geboren) als onvoldoende beschouwd; voor hen was dit
emotionele gebeurtenis en dus vraag om ‘akte’
○ = opgesteld door ambtenaar burgerlijke stand op moment van bevalling, vastgesteld
door arts
■ verschil met akte van overlijden/geboorte, aangezien er geen sprake is van
overlijden of geboorte want ‘persoon’ heeft nooit bestaan, daarom “akte van
levenloos kind”
■ rechtsgevolgen in wet vermeld en woorden zeer zorgvuldig gekozen omdat
wetgever wilde vermijden dat levenloze geboorte leidt tot natuurlijke
persoon
○ Vlaams decreet inzake begraafplaatsen en lijkzorgen: Vlaamse overheid kan
erkenning geven aan het feit dat er een levenloos kind is ‘geboren’
■ boven de 180 dagen = begrafenis of crematie
■ onder 180 dagen = ‘ouders’ hebben keuze om doodgeborene te laten
begraven/cremeren of te verwerken bij anatomisch afval in ziekenhuis
■ erkenning dat entiteit heeft bestaan dat belang kan hebben voor anderen
○ wanneer akte van levenloos kind?
■ zwangerschap < 140 d / ≥ 140 en < 180 dagen / ≥ 180 dagen
● zwangerschap < 140 d: geen akte van levenloos kind
● ≥ 140 en < 180 dagen: ouders krijgen keuze of men akte opstelt,
keuze om voornaam te geven (verzoek)
● ≥ 180 dagen: akte moet verplicht worden opgesteld, keuze om
voornaam en naam te geven
■ vermeldingen: verplichte / voornamen (indien verzocht door ouders) / naam
(indien >180 dagen en verzocht door ouders)
○ levenloos kind = GEEN rechtspersoonlijkheid en dus GEEN rechtsgevolgen bv geen
beroep op erfrechten!
■ waarom geen rechtspersoonlijkheid? → veel vragen omtrent akte: als men
het juridisch bestaan van een doodgeboren kind erkent door een akte op te
stellen, wilt dat dan ook zeggen dat abortus illegaal is?
■ → voor verwarring te voorkomen, beslist dat doodgeboren kind geen
rechtspersoonlijkheid heeft (art 58-59 OBW)
§2 NOG GEEN GEBOORTE
we kunnen niet ontkennen dat er voor geboorte ‘niets’ zou bestaan, namelijk een vwp, maar kunnen
we dat wel zomaar als elk ander vwp beschouwen? → dus kind bestaat al voor geboorte, maar heeft
nog geen rechtspersoonlijkheid
casus: stel vrouw is zwanger en bevindt zich tussen de 180-300 dagen (6-10 maanden) van haar
zwangerschap, neemt men aan dat kind al bestaat (levensvatbaar vanaf 6 maanden), maar het kind
heeft geen rechtspersoonlijkheid en daarbij dus geen rechten zoals bv erfrechten!
→ stel dat man sterft voor geboorte of tijdens bevalling dan zou het kind bijgevolg geen
erfgenaam zijn? = daarom infans-conceptus regel!
3
, ● Infans Conceptus Regel = retroactieve toekenning van rechtspersoonlijkheid aan verwerkte
kind → “verwerkt kind wordt als geboren beschouwd telkens als het in zijn belang is”
○ = fictie-regel: kind is nog niet geboren, maar we doen alsof om rechtsgevolgen te
creëren en dus verwekt kind is geen natuurlijk persoon maar wordt als zodanig
beschouwd
○ → pas na levende en levensvatbare geboorte: dan 180 tot 300 dagen terugkijken in
de tijd en zich afvragen of er zich relevante gebeurtenissen hebben voorgedaan bv
erfenis
○ sprake van “opschortende voorwaarde” tot de levende en levensvatbare geboorte =
rechtsgevolgen treden pas na levende en levensvatbare geboorte in werking
■ stel geen levensvatbare geboorte? = geen rechtsgevolgen want kind bestaat
niet
○ terugwerkende kracht tot aan tijdstip van “verwekking”
■ verwekking = foetale bestaan na innesteling in baarmoeder van een
menselijk embryo of menselijke eicel met inherente vermogen om zich tot
mens te ontwikkelen
○ wettelijke toepassingen
■ (art 3.13 , 4.4, 4.137 BW en art 328 OBW)
■ (1) erfgenaam, (2) zakelijke rechten en (3) erkenning door ouder
○ 'prenatal-injury’ of 'wrongful-life’ vorderingen? = in naam en voor rekening van kind
w vordering tot schadevergoeding ingesteld tegen degene die aansprakelijk is voor
fout waardoor kind (met handicap) ter wereld is gekomen → HvC verwerpt
vordering! = toestand van bestaan van persoon met handicap en het niet bestaan van
persoon, kan niet leiden tot vergoedbare schade (wrongful-life)
■ MAAR wat als fout ook handicap heeft veroorzaakt? (prenatal-injury) = tegen
dit soort vordering vele ethische en juridische bezwaren!
● bv eugenetisch bezwaar: leven met handicap als minderwaardig
beschouwd
● bv afweging belangen zwangere persoon en ongeboren kind →
zwangere kan zich beroepen op phr (leven leiden dat zij verkiest)
■ → HvC: geen ARB = gevolgen van rechtspersoonlijkheid enkel terugwerken
tot tijdstip verwekking kind als het in zijn belang is (art 226 OBW)
● conclusie = fictie-infans-conceptus-regel is eigenlijk nutteloos tijdens geboorte
§3 FOCUS 3: HET MENSELIJKE LEVEN VOOR DE GEBOORTE
IC-regel: kind verkrijgt onder opschortende voorwaarden rechten zolang dit telkens in zijn belang is
en als het levend en levensvatbaar geboren wordt; dit heeft als gevolg dat wij dat ongeboren kind
niet kunnen beschermen, dit leidde tot maatschappelijke onrust: “men moet toch maatregelen
kunnen nemen ter bescherming van het (niet-)verwekte, ongeboren kind?”
● rechtspersoonlijkheid van natuurlijke persoon vangt aan bij levende en levensvatbare
geboorte van een mens, uitzonderlijk al vanaf verwekking
○ evolutie: eerst gameet (voortplantingscellen) dan zygoot (versmelting gameten) dan
embryo (eerste stadium na bevruchting) en foetus (ontwikkeld embryo)
● dadelijke bescherming van verwekte leven: menswaardigheid
4
SMV P&F
DEZE SAMENVATTING OMVAT ALLE TE KENNEN LEERSTOF VAN HET BOEK + EXTRA NOTITIES VAN
TIJDENS DE LESSEN
DEEL 1: PERSONENRECHT
H2: PERSONEN
WAAROVER GAAT HET?
● persoon = gehele rol die toneelspeler op zich neemt (art 6 OBW)
○ dient erom te bepalen welke entiteiten zich, in welke rollen, als spelers op toneel van
de rechtsgemeenschap mogen begeven
○ staat van persoon bepaalt welke rol en met welke bundel een persoon juridisch
gezien op ‘toneel’ mag verschijnen
● antropocentrisch recht = mens is middelpunt van recht: het is gemaakt door mensen en voor
mensen = 2 soorten entiteiten
○ de mensen
○ de rechtspersonen = entiteiten die door mensen (NP) worden gecreëerd
● natuurlijke persoon = personen waarbij, achter hun juridische masker, een menselijk persoon
van vlees en bloed schuilgaat
○ mens van vlees en bloed = gematerialiseerd
○ mens als juridische entiteit is gematerialiseerd om de juridische rol te bepalen
● rechtspersoon = persoon in zijn geheel
○ ruime betekenis: synoniem van rechtsbegrip ‘persoon’
○ beperkte betekenis: elke andere entiteit dan een natuurlijke persoon
NATUURLIJKE PERSONEN
WIE
Welke entiteit is een mens (cf. ‘monstres’; cyborgs)?
ten tijde van FR veel aandacht gegaan naar juridische gelijkheid mens: op gelijke wijze zijn alle
mensen personen (art 4 EVRM, art 10 en 18 GW) en dus ook mensen met een beperking! MAAR uit
een mens kan enkel een menselijk kind geboren worden (bij wet), het is namelijk verboden om
menselijke embryo’s in te planten bij dieren om bv chimaeren/hybriden te creëren (art 5 Embryowet)
→ MAAR: indien in de loop van van iemands leven, technische ingrepen gebeuren (bv zoals bij
cyborgs) zoals een nieuwe knie of heup tot wanneer spreekt men dan nog van een ‘natuurlijk
persoon’? …
→ volgens BW is natuurlijke persoon als ‘bestaan’ (art 3.13 BW)
elke entiteit is een mens = sprake van gelijke toekenning van rechtspersoonlijkheid aan mensen, die
uit een mens is geboren, obv menselijke gameten (geslachtscellen)
VANAF WANNEER
Uitgangspunt: levende en levensvatbare geboorte (art 3.13, 4.4, 4.137 BW + art 44, 331bis OBW)
,“persoon moet levend en levensvatbaar geboren worden om bv als legaat een schenking te krijgen”
→ casus: man en vrouw waren een koppel maar niet getrouwd of samenwondend; vrouw raakt
zwanger en tijdens de zwangerschap verongelukt haar partner, maar vrouw is geen erfgenaam van
die man en dus het kind, dat nog niet geboren is, is de wettelijke erfgenaam van de verongelukte
man; op echo blijkt het ongeboren kind anemcefaal (hersenloos) en 24u na de geboorte leeft het kind
niet meer (niet zozeer ‘sterft’ zeggen aangezien je eerst geleefd moet hebben om te kunnen sterven
→ echter heeft het kind toch nog geërd van die man!
● Levensvatbaar = als de mens bij geboorte de noodzakelijke menselijke eigenschappen bezit
om minstens enige tijd zelfstandig in leven te blijven
○ medische vooruitgang: vanaf 22 weken kan men een kind in leven houden
(prematuur); als het niet lukt en het kind overlijdt, dan is het kind niet levensvatbaar
geweest en brengt het geen gevolgen teweeg voor de erfenis.
○ → niet altijd makkelijk om te bepalen of een kind levensvatbaar is geweest (art
331bis OBW)
○ oplossing: abstracte regel van de wetgever = weerlegbaar wettelijk vermoeden: kind
is levensvatbaar indien het geboren is meer dan 180 dagen (6 maanden) na de
verwekking = wettelijke levensvatbaarheidsgrens (art 58 en 326 OBW)
○ → bij gebrek aan levensvatbaarheid kan geen akte van geboorte worden opgesteld!
● Levend (akte van geboorte) (art 42 & 58 OBW)
○ vroedvrouw en gynaecoloog zijn bij bevalling aanwezig en stellen medisch attest op +
bezorgen dit aan burgerlijke stand → ouders hebben dan 15 dagen (art 43 OBW) de
tijd om geboorte aan te geven → ambtenaar burgerlijke stand stelt akte op met info:
dag, uur, plaats, naam, geslacht (art 44 & 48 OBW) → vanaf dat moment heeft het
kind rechtspersoonlijkheid
○ speciale regel voor vondelingen (art 45-47 OBW)
○ → akte wordt opgesteld indien kind levend geboren is en levensvatbaar is!
● Akte van geboorte en van overlijden
○ akte van overlijden als kind overlijdt = kind had rechtspersoonlijkheid verworven met
alle gevolgen vandien
○ = kind overlijdt na vastlegging van geboorte, maar voor aangifte ervan OF kind
overlijdt na opstelling geboorteakte
§1 DOODGEBOORTE = NIET VOLDAAN AAN LEVEND + LEVENSVATBARE GEBOORTE
● doodgeboorte was lange tijd niet juridisch relevant aangezien er geen kind ontstond omdat
het ‘kind’ niet levend of levensvatbaar was en dus werd er in het recht niets voorzien door
wetgever (1807) → sinds 1999 werd er meer aandacht besteed aan rouwverwerking.
● wetgever in 1806: verplicht om een kind dat na 180 dagen dood geboren werd, aan te geven
bij de gemeente (burgerlijke stand); bijgevolg moesten deze kinderen ook begraven of
gecremeerd worden
○ = vanaf levensvatbaarheidsgrens (180 dagen/6 maand in zwangerschap) moet men
doodgeboorte aangeven bij gemeente + begraven/crematie
○ = voor 180 dagen kunnen ouders een verzoek indienen voor begrafenis of crematie
● akte van een levenloos kind (art 58-59 OBW)
2
, ○ waarom? = regeling inzake doodgeboorte werd door ‘ouders’ (juridisch gezien geen
ouders want er is geen ‘kind’ geboren) als onvoldoende beschouwd; voor hen was dit
emotionele gebeurtenis en dus vraag om ‘akte’
○ = opgesteld door ambtenaar burgerlijke stand op moment van bevalling, vastgesteld
door arts
■ verschil met akte van overlijden/geboorte, aangezien er geen sprake is van
overlijden of geboorte want ‘persoon’ heeft nooit bestaan, daarom “akte van
levenloos kind”
■ rechtsgevolgen in wet vermeld en woorden zeer zorgvuldig gekozen omdat
wetgever wilde vermijden dat levenloze geboorte leidt tot natuurlijke
persoon
○ Vlaams decreet inzake begraafplaatsen en lijkzorgen: Vlaamse overheid kan
erkenning geven aan het feit dat er een levenloos kind is ‘geboren’
■ boven de 180 dagen = begrafenis of crematie
■ onder 180 dagen = ‘ouders’ hebben keuze om doodgeborene te laten
begraven/cremeren of te verwerken bij anatomisch afval in ziekenhuis
■ erkenning dat entiteit heeft bestaan dat belang kan hebben voor anderen
○ wanneer akte van levenloos kind?
■ zwangerschap < 140 d / ≥ 140 en < 180 dagen / ≥ 180 dagen
● zwangerschap < 140 d: geen akte van levenloos kind
● ≥ 140 en < 180 dagen: ouders krijgen keuze of men akte opstelt,
keuze om voornaam te geven (verzoek)
● ≥ 180 dagen: akte moet verplicht worden opgesteld, keuze om
voornaam en naam te geven
■ vermeldingen: verplichte / voornamen (indien verzocht door ouders) / naam
(indien >180 dagen en verzocht door ouders)
○ levenloos kind = GEEN rechtspersoonlijkheid en dus GEEN rechtsgevolgen bv geen
beroep op erfrechten!
■ waarom geen rechtspersoonlijkheid? → veel vragen omtrent akte: als men
het juridisch bestaan van een doodgeboren kind erkent door een akte op te
stellen, wilt dat dan ook zeggen dat abortus illegaal is?
■ → voor verwarring te voorkomen, beslist dat doodgeboren kind geen
rechtspersoonlijkheid heeft (art 58-59 OBW)
§2 NOG GEEN GEBOORTE
we kunnen niet ontkennen dat er voor geboorte ‘niets’ zou bestaan, namelijk een vwp, maar kunnen
we dat wel zomaar als elk ander vwp beschouwen? → dus kind bestaat al voor geboorte, maar heeft
nog geen rechtspersoonlijkheid
casus: stel vrouw is zwanger en bevindt zich tussen de 180-300 dagen (6-10 maanden) van haar
zwangerschap, neemt men aan dat kind al bestaat (levensvatbaar vanaf 6 maanden), maar het kind
heeft geen rechtspersoonlijkheid en daarbij dus geen rechten zoals bv erfrechten!
→ stel dat man sterft voor geboorte of tijdens bevalling dan zou het kind bijgevolg geen
erfgenaam zijn? = daarom infans-conceptus regel!
3
, ● Infans Conceptus Regel = retroactieve toekenning van rechtspersoonlijkheid aan verwerkte
kind → “verwerkt kind wordt als geboren beschouwd telkens als het in zijn belang is”
○ = fictie-regel: kind is nog niet geboren, maar we doen alsof om rechtsgevolgen te
creëren en dus verwekt kind is geen natuurlijk persoon maar wordt als zodanig
beschouwd
○ → pas na levende en levensvatbare geboorte: dan 180 tot 300 dagen terugkijken in
de tijd en zich afvragen of er zich relevante gebeurtenissen hebben voorgedaan bv
erfenis
○ sprake van “opschortende voorwaarde” tot de levende en levensvatbare geboorte =
rechtsgevolgen treden pas na levende en levensvatbare geboorte in werking
■ stel geen levensvatbare geboorte? = geen rechtsgevolgen want kind bestaat
niet
○ terugwerkende kracht tot aan tijdstip van “verwekking”
■ verwekking = foetale bestaan na innesteling in baarmoeder van een
menselijk embryo of menselijke eicel met inherente vermogen om zich tot
mens te ontwikkelen
○ wettelijke toepassingen
■ (art 3.13 , 4.4, 4.137 BW en art 328 OBW)
■ (1) erfgenaam, (2) zakelijke rechten en (3) erkenning door ouder
○ 'prenatal-injury’ of 'wrongful-life’ vorderingen? = in naam en voor rekening van kind
w vordering tot schadevergoeding ingesteld tegen degene die aansprakelijk is voor
fout waardoor kind (met handicap) ter wereld is gekomen → HvC verwerpt
vordering! = toestand van bestaan van persoon met handicap en het niet bestaan van
persoon, kan niet leiden tot vergoedbare schade (wrongful-life)
■ MAAR wat als fout ook handicap heeft veroorzaakt? (prenatal-injury) = tegen
dit soort vordering vele ethische en juridische bezwaren!
● bv eugenetisch bezwaar: leven met handicap als minderwaardig
beschouwd
● bv afweging belangen zwangere persoon en ongeboren kind →
zwangere kan zich beroepen op phr (leven leiden dat zij verkiest)
■ → HvC: geen ARB = gevolgen van rechtspersoonlijkheid enkel terugwerken
tot tijdstip verwekking kind als het in zijn belang is (art 226 OBW)
● conclusie = fictie-infans-conceptus-regel is eigenlijk nutteloos tijdens geboorte
§3 FOCUS 3: HET MENSELIJKE LEVEN VOOR DE GEBOORTE
IC-regel: kind verkrijgt onder opschortende voorwaarden rechten zolang dit telkens in zijn belang is
en als het levend en levensvatbaar geboren wordt; dit heeft als gevolg dat wij dat ongeboren kind
niet kunnen beschermen, dit leidde tot maatschappelijke onrust: “men moet toch maatregelen
kunnen nemen ter bescherming van het (niet-)verwekte, ongeboren kind?”
● rechtspersoonlijkheid van natuurlijke persoon vangt aan bij levende en levensvatbare
geboorte van een mens, uitzonderlijk al vanaf verwekking
○ evolutie: eerst gameet (voortplantingscellen) dan zygoot (versmelting gameten) dan
embryo (eerste stadium na bevruchting) en foetus (ontwikkeld embryo)
● dadelijke bescherming van verwekte leven: menswaardigheid
4
