Stem: therapie
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
HERHALING – STEM: DIAGNOSTIEK
Stem = het geluid dat ontstaat wanneer de uitademingslucht (1 =
aandrijfkracht) de SP in het strottenhoofd in trilling brengt.
Door de luchtstroom worden de SP uit elkaar geduwd en door het
Bernoulli-effect en hun elasticiteit weer naar elkaar toe gebracht
periodiek trillen (2 = trillingsbron)
De trillingen brengen de lucht in trilling en dit geluid wordt versterkt
en gekleurd in de resonantieruimten (3 = keel-, mond- en neusholte)
Omdat deze klankkast bij
iedereen anders is, heeft
iedereen een unieke stem
SP bestaan uit weefsel (3 lagen) met slijmvlies
EEN STEMSTOORNIS …
Wanneer iemand zijn stem niet kan gebruiken zoals hij wil, of wanneer er pijn of klachten zijn, is er sprake van
een stemprobleem. Bij stemonderzoek is het belangrijk te kijken wat iemand met zijn stem moet doen in het
dagelijks leven, volgens het ICF-model.
Voorbeeld klas: “de NKO-arts stelde vast dat de SP structureel in orde waren en keek vooral naar body
functions and structures. Dit benadrukt het belang om bij SP alle ICF-componenten in rekening te brengen.”
ETIOLOGIE
Meestal interactie van:
Sociale factoren
Medische factoren
Psychische factoren
omgevingsfactoren
Stemabuses
Inzicht in het probleem is cruciaal. Kijken naar verschillende factoren bij casus.
LABELING EN CLASSIFICATIE
Label = ziektebeeld benoemen, om te weten wat er aan de hand is (communicatie over het ziektebeeld) en om
te weten wat je eraan moet doen. Bij voorkeur kort, maar is dan wel ‘te kort’
Psychogene dysfonie (stemproblemen (hees, schor, zwak,… met psychische of emotionele oorzaak)
Stemplooinoduli (kleine goedaardige verdikkingen op SP – door overbelasting, verkeerd stemgebruik
– zorgen voor heesheid, vermoeiende stem, stemverlies,…)
Stemplooiverlamming (geen goede beweging van een of beide SP)
Classificatie: symptomatisch vs etiologisch. Klinische realiteit = complex!
Pagina 1
,Stem: therapie
DIAGNOSTIEK
Anamnese
o Info over activiteiten en participatie
o Info over persoonlijke en omgevingsfactoren
Perceptuele evaluatie
o Info over laryngeale functies (stemkwaliteit, luidheid, toonhoogte, adem,…)
o O.a. GRBAS
Specifieke stemmetingen
o Info over laryngeale functies (intensiteit, frequentie, kwaliteit,
luchtverbruik,…)
o O.a. DSI, AVQI, HNR, F0,…
Cliëntoordeel
o Info over activiteiten en participatie
o O.a. VHI
Laryngoscopie met stroboscopie
o Info over laryngeale structuren en functies
o Larynx = strottenhoofd
TERMINOLOGIE
STEMTHERAPIE VS STEMTRAINING
Stemtherapie
o Uitgevoerd door logopedist (op voorschrift van arts)
o Gericht op het behandelen van stemstoornissen
o Herstel naar normaalfunctie
o Voorkomen/elimineren van foutieve compensaties
o Multidisciplinair
NKO-arts, kine, leerkrachten, osteopaat,…
Stemtraining
o Uitgevoerd door vocalcoach, stemtrainer,…
o Gericht op het optimaliseren van stemmogelijkheden/gezonde stem
o Verhogen van stembelastbaarheid
o Bij leerkrachten, beroepssprekers, zangers,…
Belangrijk om te weten of je met ziek systeem (stemtherapie) of gezond systeem bezig (stemtraining) bent
Methode: combinatie van strategieën
Techniek: een specifiek strategie om iets aan te pakken/verminderen
Pagina 2
,Stem: therapie
WANNEER HEEFT (STEM)THERAPIE KANS OP SLAGEN?
Slaagkans therapie Slaagkans therapie
Goed ZI (probleem onder ogen zien, fonotrauma & Slecht ZI (probleem & mogelijke risico’s niet inzien)
fonochirurgie willen vermijden)
Merkbare klachten (sensorisch of auditief) ➛ hoge Weinig tot geen klachten ➛ lage VHI-score
VHI-score*
Goede therapietrouw Slechte therapietrouw
Bereid tot oefenen en tot gedragsaanpassing Niet bereid tot regelmatig oefenen en tot
gedragsverandering
Gekwalificeerde therapeut Andere problemen (medisch, psychosociaal, gehoor,
…)
Geen verantwoordelijkheid opnemen
*VHI ➛ hoe hoger de score, hoe slechter ➛ zorgt voor meer slaagkans voor therapie, persoon gaat veel last
hebben dus meer motivatie hebben om er iets aan te doen
DUUR, FREQUENTIE EN INTENSITEIT
Hoeveel therapiesessies worden internationaal gemiddeld gegeven bij een stemprobleem? Gemiddeld 9,25
weken = 10,85 sessies = 8,17 uur therapie (obv literatuur)
Hoeveel sessies worden vanuit het RIZIV vergoed in België? In België wordt 40 uur terugbetaald, dit wordt
niet allemaal opgenomen, maar onderzoek heeft uitgewezen dat men in België opvallend meer sessies geeft
dan in landen waar dit minder verzekerd wordt.
Beter kort-krachtig, of beter lang-minder intensief? Grootste winst in eerste 6 weken
Pagina 3
, Stem: therapie
HOOFDSTUK 2: STEMTHERAPIE: HOE BEGIN JE ERAAN?
CLIËNTGERICHT TE WERK GAAN
Cliëntgerichte doelbepaling = een proces van overleg en onderhandeling waarin de cliënt en de hulpverlener
de prioriteiten vastleggen voor de behandeling van de cliënt, en waarin ze het eens worden over het
prestatieniveau dat de cliënt voor welbepaalde activiteiten moet bereiken en binnen welke periode dit moet
gebeuren.
Succesvolle behandeling = cliënt centraal
Therapie is een dynamisch proces
o Doelen en behandelplan evolueren tijdens de behandeling
o Nieuwe inzichten of noden kunnen leiden tot het bijstellen of toevoegen van doelen,
afhankelijk van de cliënt en de context
Doelen worden samen bepaald en kunnen doorheen de therapie veranderen
ICF ALS BASIS
International Classification of Functioning, Disability and Health
Basis voor een evenwichtige benadering van alle aspecten die impact hebben op een stemprobleem
Helpt om te komen tot een behandelplan dat rekening houdt met alle aspecten van het menselijk
functioneren
Aan de hand van bovenstaande vragen gaat therapeut klinisch redeneren en wordt bepaald welke
componenten opgenomen zullen worden in het behandelplan die componenten bepalen ruime structuur
van de behandeling
Volgorde van doelen wordt bepaald door de probleemsamenhang
Pagina 4
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
HERHALING – STEM: DIAGNOSTIEK
Stem = het geluid dat ontstaat wanneer de uitademingslucht (1 =
aandrijfkracht) de SP in het strottenhoofd in trilling brengt.
Door de luchtstroom worden de SP uit elkaar geduwd en door het
Bernoulli-effect en hun elasticiteit weer naar elkaar toe gebracht
periodiek trillen (2 = trillingsbron)
De trillingen brengen de lucht in trilling en dit geluid wordt versterkt
en gekleurd in de resonantieruimten (3 = keel-, mond- en neusholte)
Omdat deze klankkast bij
iedereen anders is, heeft
iedereen een unieke stem
SP bestaan uit weefsel (3 lagen) met slijmvlies
EEN STEMSTOORNIS …
Wanneer iemand zijn stem niet kan gebruiken zoals hij wil, of wanneer er pijn of klachten zijn, is er sprake van
een stemprobleem. Bij stemonderzoek is het belangrijk te kijken wat iemand met zijn stem moet doen in het
dagelijks leven, volgens het ICF-model.
Voorbeeld klas: “de NKO-arts stelde vast dat de SP structureel in orde waren en keek vooral naar body
functions and structures. Dit benadrukt het belang om bij SP alle ICF-componenten in rekening te brengen.”
ETIOLOGIE
Meestal interactie van:
Sociale factoren
Medische factoren
Psychische factoren
omgevingsfactoren
Stemabuses
Inzicht in het probleem is cruciaal. Kijken naar verschillende factoren bij casus.
LABELING EN CLASSIFICATIE
Label = ziektebeeld benoemen, om te weten wat er aan de hand is (communicatie over het ziektebeeld) en om
te weten wat je eraan moet doen. Bij voorkeur kort, maar is dan wel ‘te kort’
Psychogene dysfonie (stemproblemen (hees, schor, zwak,… met psychische of emotionele oorzaak)
Stemplooinoduli (kleine goedaardige verdikkingen op SP – door overbelasting, verkeerd stemgebruik
– zorgen voor heesheid, vermoeiende stem, stemverlies,…)
Stemplooiverlamming (geen goede beweging van een of beide SP)
Classificatie: symptomatisch vs etiologisch. Klinische realiteit = complex!
Pagina 1
,Stem: therapie
DIAGNOSTIEK
Anamnese
o Info over activiteiten en participatie
o Info over persoonlijke en omgevingsfactoren
Perceptuele evaluatie
o Info over laryngeale functies (stemkwaliteit, luidheid, toonhoogte, adem,…)
o O.a. GRBAS
Specifieke stemmetingen
o Info over laryngeale functies (intensiteit, frequentie, kwaliteit,
luchtverbruik,…)
o O.a. DSI, AVQI, HNR, F0,…
Cliëntoordeel
o Info over activiteiten en participatie
o O.a. VHI
Laryngoscopie met stroboscopie
o Info over laryngeale structuren en functies
o Larynx = strottenhoofd
TERMINOLOGIE
STEMTHERAPIE VS STEMTRAINING
Stemtherapie
o Uitgevoerd door logopedist (op voorschrift van arts)
o Gericht op het behandelen van stemstoornissen
o Herstel naar normaalfunctie
o Voorkomen/elimineren van foutieve compensaties
o Multidisciplinair
NKO-arts, kine, leerkrachten, osteopaat,…
Stemtraining
o Uitgevoerd door vocalcoach, stemtrainer,…
o Gericht op het optimaliseren van stemmogelijkheden/gezonde stem
o Verhogen van stembelastbaarheid
o Bij leerkrachten, beroepssprekers, zangers,…
Belangrijk om te weten of je met ziek systeem (stemtherapie) of gezond systeem bezig (stemtraining) bent
Methode: combinatie van strategieën
Techniek: een specifiek strategie om iets aan te pakken/verminderen
Pagina 2
,Stem: therapie
WANNEER HEEFT (STEM)THERAPIE KANS OP SLAGEN?
Slaagkans therapie Slaagkans therapie
Goed ZI (probleem onder ogen zien, fonotrauma & Slecht ZI (probleem & mogelijke risico’s niet inzien)
fonochirurgie willen vermijden)
Merkbare klachten (sensorisch of auditief) ➛ hoge Weinig tot geen klachten ➛ lage VHI-score
VHI-score*
Goede therapietrouw Slechte therapietrouw
Bereid tot oefenen en tot gedragsaanpassing Niet bereid tot regelmatig oefenen en tot
gedragsverandering
Gekwalificeerde therapeut Andere problemen (medisch, psychosociaal, gehoor,
…)
Geen verantwoordelijkheid opnemen
*VHI ➛ hoe hoger de score, hoe slechter ➛ zorgt voor meer slaagkans voor therapie, persoon gaat veel last
hebben dus meer motivatie hebben om er iets aan te doen
DUUR, FREQUENTIE EN INTENSITEIT
Hoeveel therapiesessies worden internationaal gemiddeld gegeven bij een stemprobleem? Gemiddeld 9,25
weken = 10,85 sessies = 8,17 uur therapie (obv literatuur)
Hoeveel sessies worden vanuit het RIZIV vergoed in België? In België wordt 40 uur terugbetaald, dit wordt
niet allemaal opgenomen, maar onderzoek heeft uitgewezen dat men in België opvallend meer sessies geeft
dan in landen waar dit minder verzekerd wordt.
Beter kort-krachtig, of beter lang-minder intensief? Grootste winst in eerste 6 weken
Pagina 3
, Stem: therapie
HOOFDSTUK 2: STEMTHERAPIE: HOE BEGIN JE ERAAN?
CLIËNTGERICHT TE WERK GAAN
Cliëntgerichte doelbepaling = een proces van overleg en onderhandeling waarin de cliënt en de hulpverlener
de prioriteiten vastleggen voor de behandeling van de cliënt, en waarin ze het eens worden over het
prestatieniveau dat de cliënt voor welbepaalde activiteiten moet bereiken en binnen welke periode dit moet
gebeuren.
Succesvolle behandeling = cliënt centraal
Therapie is een dynamisch proces
o Doelen en behandelplan evolueren tijdens de behandeling
o Nieuwe inzichten of noden kunnen leiden tot het bijstellen of toevoegen van doelen,
afhankelijk van de cliënt en de context
Doelen worden samen bepaald en kunnen doorheen de therapie veranderen
ICF ALS BASIS
International Classification of Functioning, Disability and Health
Basis voor een evenwichtige benadering van alle aspecten die impact hebben op een stemprobleem
Helpt om te komen tot een behandelplan dat rekening houdt met alle aspecten van het menselijk
functioneren
Aan de hand van bovenstaande vragen gaat therapeut klinisch redeneren en wordt bepaald welke
componenten opgenomen zullen worden in het behandelplan die componenten bepalen ruime structuur
van de behandeling
Volgorde van doelen wordt bepaald door de probleemsamenhang
Pagina 4
