Samenvatting Gerechtelijk Privaatrecht | Bedrijfsmanagement Rechtspraktijk | Hogeschool Gent | 2025/26

BACH 1: SEM 2: GERECHTELIJK PRIVAATRECHT
BEGRIP & BELANG
o Gerechtelijk (privaat)recht = regels die bepalen hoe
 Geschillen (betwistingen) tussen rechtssubjecten
 Over de toepassing/naleving van het materieel (privaat)recht
 Worden beslecht (beëindigd door een bindende beslissing te nemen)
 Door een rechter
o Materieel recht vs. gerechtelijk recht

MATERIEEL RECHT GERECHTELIJK RECHT
(OF FORMEEL RECHT/
PROCESRECHT)
= regels die inhoudelijk rechten & = regels die de naleving
plichten toekennen aan (handhaving) van het materieel
rechtssubjecten recht helpen verzekeren

“GELIJK HEBBEN” “GELIJK KRIJGEN”

o Voorbeeld van een (privaat) rechtsgeschil:
 Materiaal recht (consumentenrecht): verleent aan Alex, als consument,
bepaalde rechten op zijn aankoop
 Wettelijke garantie (2 jaar)
 Recht op gratis herstel, vervanging of terugbetaling
 Tenzij defect te wijten aan eigen fout consument
 Alex gaat naar Mediamarkt en vraagt gratis herstelling/
vervanging
 1e mogelijke reactie Mediamarkt: Mediamarkt herstelt/ vernieuwt
toestel
 Alex gaat akkoord
= Minnelijke regeling/ oplossing
 2e mogelijke reactie Mediamarkt: Mediamarkt weigert herstelling/
vervanging
o Het toestel heeft een kleine barst
o Mediamarkt beweert dat de barst het gevolg is van een foutief/
nonchalant gebruik door Alex
o En dat dit de oorzaak is van het defect
 Alex gaat niet akkoord
= (Rechts)geschil over de toepassing van het materieel
(consumenten)recht
 (Rechts)geschil = meningsverschil tussen rechtssubjecten over de
toepassing van het materieel (privaat)recht
 Mag Alex het recht in eigen handen nemen?
 Verbod op eigenrichting = eigenmachtig handhaven door een
persoon van zijn rechten
 Geschillenbeslechting = taak van de rechterlijke macht
 Gelijk hebben = Welke materiële rechten heeft Alex o.b.v. de regels van
wettelijke garantie?

1

,  Gelijk krijgen = Hoe moet Alex te werk gaan als hij wil dat Mediamarkt
de materiële rechten die hij meent te hebben o.b.v. de regels van
wettelijke garantie, respecteert?

SITUERING
BELANGRIJKE WOORDEN:
o Eiser vs. verweerder
o Getuige
o Hoger beroep
o Gerechtskosten
o Gerechtelijk
deskundigenonderzoek
o Parket (Openbaar
Ministerie)

INLEIDING
o Start & verloop van de burgerlijke procedure
 Hoe start je een proces?
 Hoe verloopt een proces?
 Welke formaliteiten (spelregels) moeten worden nageleefd en wat is de
sanctie als dit niet gebeurt?
 Wat na de uitspraak van de rechter?
 Schematisch verloop van een burgerlijke procedure:
conclusiekalender =
kader met deadlines
voor advocaten
Pleitzitting = pleidooi
van conclusies
Beraad = debatten
gesloten (max. 1 maand)
Korte debatten = geen schriftelijke argumenten, geen conclusies, rechter
neemt op de eerste zitting de zaak al in beraad
Rechtsmiddel = bv. verzet, cassatie, derdenverzet, hoger beroep
Dagvaarding = verplichte termijn van 8 dagen vooraleer verwerende
partij voor rechter MOET komen
o Beginselen van behoorlijk procesvoering
 Fundamentele vereisten waaraan de procedure moet voldoen
 Bv. onpartijdigheid van de rechter, recht van verdediging,
partijautonomie (beschikkingsbeginselen)




2

,  Mag rechter feiten opzoeken?  Alle argumenten waarop rechter zich
steunt moeten vatbaar zijn voor tegenspraak !
o Gerechtelijke organisatie & bevoegdheidsregels
 Structuur & organisatie van de rechtscolleges
 Materiële en territoriale bevoegdheid van de verschillende rechtscolleges
 Rol verschillende actoren van justitie: rechters, griffiers,
gerechtspersoneel, advocaten, gerechtsdeurwaarders, openbaar
ministerie…
 Schema organisatie (structuur) rechtscolleges rechterlijke macht:




 HIËRARCHIE !!! (NOOIT TWEE KEER IN HOGER BEROEP GAAN)
 Rechtszaal:




o Bewijs(voering)
 Hoe kan een partij zijn vorderingen en aanspraken bewijzen?
 Welke onderzoeksmaatregelen kan de rechter bevelen?

1. SITUERING VAN HET GERECHTELIJK PRIVAATRECHT
o Waar wordt dit geregeld?
 Internationaal recht, Gw., Ger. W., specifieke wetgeving, algemene
rechtsbeginselen, gebruiken, rechtspraak en rechtsleer
o Wat kenmerkt het gerechtelijk privaatrecht?
 Materieel recht: de inhoudelijke rechten en plichten van (rechts)personen
  Formeel recht (procesrecht)
 Verbod van eigenrichting in rechtsstaat  rechter vereist !!!
 Hoe eis/ vordering realiseren?  gerechtelijk privaatrecht = dienende
functie
 Proces + procedure, rechtsvorderingen, rechterlijke organisatie, de
bevoegdheid van de hoven en rechtbanken


3

,  Autonome (+ afzonderlijke) rechtstak
 Dynamisch + nationaal karakter
 Openbare orde & dwingend recht & aanvullend recht
 Burgerlijk proces is accusatoir van aard = initiatief ligt bij de partijen

o Waarop is het gerechtelijk privaatrecht van toepassing?
 Ratione personae – Op wie is het Ger. Priv. van toepassing?
 = persoonlijk toepassingsgebied van het gerechtelijk privaatrecht
 Voor elk rechtsbekwaam rechtssubject
o Iemand die rechten kan genieten (! Rechtspersoonlijkheid)
 Quasi iedere natuurlijke/rechtspersoon

 Ratione materiae – Op welke situaties is het Ger. Priv. van
toepassing?
  Enkel van toepassing op burgerlijke geschillen
o Subjectief contentieux = geschillen over subjectieve rechten
o Objectief contentieux = geschillen over het objectief recht
(beslissing van overheid)
 Bv. Coronamaatregelen te verregaand?  beslissing van
overheid aangeklaagd
 Maar art. 2 Ger.W.: alle rechtsplegingen (gemeen recht)
o Tenzij: niet uitdrukkelijk opgeheven wetsbepaling ervan afwijkt
o Bv. Art. 870 Ger.W. = bewijs leveren van de feiten die men
aanvoert  strafrecht = beklaagde wordt vermoed onschuldig te
zijn tot zijn schuld is bewezen = niet bewijzen
 Bijzondere regel heeft altijd voorrang op de algemene (lex
specialis derogat generalibus)
 Ratione temporis – Vanaf wanneer is het Ger. Priv. van
toepassing?
 Het principe van de onmiddellijke toepassing van nieuwe
wetgeving
o Art. 3 Ger.W.: wetten op rechterlijke organisatie / bevoegdheid /
rechtspleging
o Principe: Regels van procesrecht zijn onmiddellijk van toepassing
op ‘hangende rechtsgedingen’
 Zonder invloed op geldig gestelde proceshandelingen
o Tenzij: overgangsbepaling voorzien in de wet
 Wat is een hangend rechtsgeding? (Aanhangig)
o Rechtsgeding = procedure die voor de rechtbank wordt gevoerd
en waarover de rechter nog een uitspraak moet doen
o  Hangend rechtsgeding = wanneer een gedinginleidend exploot
(= dagvaarding) is betekend aan de verweerder (= tegenpartij)
 Geding blijft hangend zolang de rechter geen eindvonnis heeft
uitgesproken




4