Samenvatting Personen- en Familierecht | BACH 1 | Bedrijfsmanagement Rechtspraktijk |Hogeschool Gent | 2025/26

PERSONEN - EN FAMILIERECHT BACH 1
INLEIDING
HOOFDSTUK I: SITUERING VAN HET PERSONEN EN
FAMILIERECHT
Het personenrecht regelt het statuut van de persoon en zijn rechtspositie in de
maatschappij.
Het familierecht regelt de privaatrechtelijke verhouding tussen partners, ouders
en kinderen en hun verwanten.




HOOFDSTUK II: ONTWIKKELINGEN EN ACTUELE
TENDENSEN
AFDELING I: FAMILIE- EN RELATIEVERMOGENSRECHT ALS SPIEGEL VAN
MAATSCHAPPELIJKE WAARDEN
o In het verleden werd het familierecht vooral ingezet om het traditionele
huwelijk tussen man en vrouw als norm te stellen
 Onderscheid: kinderen binnen het huwelijk  kinderen buiten het huwelijk
 Kinderen binnen huwelijk meer rechten
AFDELING II: ONTWIKKELINGEN
§1. Ancien Régime
o Het huwelijk was in deze tijd de grondslag van de familie
o Echtscheiding was verboden (tenzij het huwelijk niet was geconsumeerd)
o Duidelijk overwicht van de man in de familie

§2. Negentiende eeuw tot eerste helft twintigste eeuw
o De code civil van 1804 vatte het huwelijk op als een burgerlijke instelling
o Huwelijk was niet wettelijk verplicht
 Wel de facto = op grond van maatschappelijke druk
 Familierecht: erkende buitenhuwelijkse relaties niet of behandelde ze zeer
negatief + kinderen buiten het huwelijk waren onwettige kinderen &
nauwelijks rechten
o Echtscheiding alleen mogelijk onder zeer beperkende voorwaarden
o Relaties tussen personen van hetzelfde geslacht werden niet erkend
o Patriarchale opvatting van gezin bleef behouden
 Echtgenoot = hoofd van gezin
 Door huwelijk werd vrouw handelingsonbekwaam
 Huwelijksvermogensrecht = mannelijke aangelegenheid

§3. Ontwikkelingen vanaf tweede helft twintigste eeuw
A. Inleiding



1

,o WOII: samenleving ondergaat zeer ingrijpende veranderingen op vlak van
maatschappelijke waarden en praktijken  wetgeving volgt deze evoluties



B. Het huwelijk tussen man en vrouw: hoeksteen van het gezin?
o 1970: daling van aantal huwelijken + stijging aantal echtscheidingen +
stijging aantal ongehuwd samenwonenden
o 1975: homoseksualiteit niet langer strafbaar
o 1987: kinderen krijgen gelijke rechten, ongeacht of ze binnen of buiten het
huwelijk zijn geboren
o De echtscheidingsmogelijkheden worden verruimd en de
echtscheidingsprocedure wordt versoepeld
o 1998: invoering wettelijke samenwoning ( feitelijke samenwoning)
o Stigmatisering van kinderen geboren buiten het huwelijk verdwijnt geleidelijk
o 2003: (Holebi’s eisen gelijke rechten) huwelijk wordt opengesteld voor
personen van hetzelfde geslacht
o 2006: adoptie door personen van hetzelfde geslacht is mogelijk
o 2014: het meemoederschap krijgt een regeling analoog aan die van het
vaderschap
 Meemoeder = (lesbische) partner van juridische moeder
C. Emancipatie van vrouwen en veranderende rolpatronen in gezin
o Arbeidsdeelname van vrouwen neemt toe = minder economisch afhankelijk
o Tweede helft 20ste eeuw: gelijke behandeling van man en vrouw in het fam.R.
(1976)  principe van openbare orde
 Een huwelijkscontract dat dit principe van gelijkheid zou schenden, is
nietig
o Vaderlijke macht werd omgezet in ouderlijk gezag = uitgeoefend door beide
ouders
o 1995: gezamenlijke uitoefening van het ouderlijk gezag, ook als de ouders
niet samenleven
o Familienaam van vader = laatste overblijfsel van vroeger

D. Kinderen als kern van het gezin
o Kinderen zijn geen voorwerp meer van ouderlijke macht  IVRK =
Internationaal Verdrag betreffende de Rechten van het Kind
§4. Ontwikkelingen in de toekomst
o Ontwikkelingen in kader van genderidentiteit
 Mogelijk om van geslacht te veranderen zonder een geslachtsoperatie te
ondergaan
 GwH: discriminerend dat er enkel vrouw & man is, geen 3 de geslacht? =
geen politieke consensus
o Juridische meerouderschap
 Voorstel 3 juridische ouders  nog niet mogelijk, maar wordt onderzocht
 Bv. vrouw & homokoppel = beste vrienden  tweede man staat in de
kou !
o Donoranonimiteit
 Spermadonoren zijn nog steeds anoniem

2

,  In strijd met belang van kind?  kind heeft nood aan en recht op
afstammingsinfo
o Internationale adoptie
o Draagmoederschap (niet verboden in België, maar niet geregeld)




HOOFDSTUK III: WAAR WORDT HET PERS.- EN
FAM.RECHT GEREGELD?
AFDELING I: NATIONALE NORMEN
o (Oud) Burgerlijk Wetboek
 Oud BW: Boek I: personen & Boek III titel Vbis: wettelijke samenwoning
 BW: Boek II: Personen, familie en relatievermogensrecht & Boek IV:
nalatenschappen, schenkingen en testamenten (titel I: nalatenschappen
en wettelijke erfopvolging)
o Fam.R. is nog steeds in de eerste plaats nationaal recht en is sterk verbonden
met de cultuur en tradities van een land

AFDELING II: INTERNATIONALE NORMEN
o Nationale wetgeving
 Federaal
 Gemeenschappen en gewesten
 GW
o Internationaal
 EVRM: Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
 Art. 8, 12 en 14 EVRM !!!
 IVRK: Internationaal Verdrag betreffende de Rechten van het Kind
 Reflecteert het gewijzigde kindbeeld
 Art. 3 IVRK !!!  art. 22bis GW = omzetting in Belgisch recht
 Internationale verdragen
 EU?
 Er is niets geregeld op Europees niveau  er past niets bij alle landen
te samen
o Rechtspraak
o Rechtsleer

!!! EXTRA: HOE LOS IK EEN JURIDISCHE CASUS OP?
1. Selecteren van de feiten
2. Juridisch kwalificeren van de feiten
3. Selecteren van de rechtsregels
4. Analyseren en interpreteren van de rechtsregels (voorwaarden, gevolgen…)
5. De rechtsregels toepassen op de feiten




3

, PERSONENRECHT (NATUURLIJKE PERSONEN)
HOOFDSTUK I: STAAT EN BURGERLIJKE STAND
AFDELING I: STAAT
o Staat = verschillende hoedanigheden die de rechtstoestand bepalen van een
persoon
(art. 6, §2 oud BW)
 Staat wordt gepubliceerd in de burgerlijke stand (~ juridische
persoonlijkheid)
 Bv. hoedanigheden: meerderjarig, vrouw, Belg, dochter = bepalen
rechtstoestand = vormen samen de staat als persoon
 Geen elementen van ‘staat’ = ras, godsdienst, beroep
 Doelen:
 Bepaalt of een persoon bepaalde rechten heeft, welke die heeft en of
die de rechten kan uitoefenen (handelingsbekwaamheid)
o Bv. niet – Belg heeft sommige politieke rechten niet
o Bv. 17 – jarige kan geen huis kopen, want minderjarig
(handelingsonbekwaam)
 Staat onderscheid een persoon van andere personen
o Bv. nationaliteit
o Bv. samenlevingsvormen
o Hoe verkrijgt men de staat?
 Rechtsfeiten
 = feit / gebeurtenis / handeling waaraan het recht rechtsgevolgen
koppelt
o Wijzigen, doen ontstaan, doen verdwijnen, overdragen van
(subjectieve) rechten
 Bv. overlijden van partner, geboorte/ dood, meerderjarig worden

 Rechtshandelingen
 = handeling die wordt gesteld met als doel rechtsgevolgen te creëren
 Bv. huwelijk, verklaring wettelijke samenwoning, veranderen van
woonplaats, naamverandering, geslachtsverandering, erkenning van
een kind
o Erkenning: moeder is steeds juridische moeder want bevallen 
vader/ meemoeder: kijken of kind geboren is binnen of buiten
huwelijk
 Binnen huwelijk: vermoeden van vaderschap (= juridisch
vermoeden)

4