Hoorcolleges verbintenissenrecht
Hoorcollege 1
Voorbeelden van verbintenissen die doorheen dit HC gebruikt worden:
1) je gaat skiën met je vrienden en je komt ten val op de skipiste. Er moet een reddingsteam komen
om je te redden. Kunnen ze dan achteraf een factuur sturen om te zeggen kijk we hebben u gered,
dat heeft ons iets gekost en nu ga jij dat terugbetalen.
2) speelzand dat mogelijk asbest bevat. Het wordt verkocht in speelgoedwinkels, dit is daar weg
gehaald moeten worden. Er ontstaan verbintenissen omdat mensen een vergoeding kunnen vragen
van de producent die het speelzand op de markt heeft gebracht
3) bier van Avarage Rob. Rob had een afspraak gemaakt met een distributeur en op een gegeven
moment heeft Rob dat contract stopgezet met een opzeggingstermijn van 3 maanden. De
distributeur beweerde dat hij contractbreuk had gepleegd en is daarmee naar de rechtbank gegaan
maar Avarage Rob heeft de zaak gewonnen.
4) meisje dat vermist is in Peru toen ze een wereldreis ging maken. Haar ouders hebben een prijs
uitgeroofd aan wie een tip zou kunnen geven over haar verdwijning. 3 vissers hebben haar lichaam
gevonden maar konden ze aanspraak maken op de som geld?
▪ Begripsbepaling verbintenis (art. 5.1 BW) rechtsband tussen SE en SA
o Art 5.1 BW: definitie van een verbintenis: “Een verbintenis is een
rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een schuldenaar, en
die nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen”
▪ Het gaat om een rechtsband tussen een SE en SA. Er is bij een
verbintenis altijd een actiefzijde (SE= schuldeiser)→
schuldvordering en een passiefzijde (SA= schuldenaar) → schuld
• De SE heeft een ‘schuldvordering’ op de SA. De SA heeft een
‘schuld’ ten opzichte van de SE.
▪ Schuldvordering en schuld zijn GEEN synoniemen
voorbeelden:
- reddingsactie op de skipiste: de SE zijn de redders en skiër is de SA
- asbest in speelzand: de SE zijn degene die het zand hebben aangekocht en SA zijn de
fabrikanten
- bier van Avarge Rob die het contract stopzet → distributeur zegt dat er een contractbreuk
heeft plaatsgevonden: de SE is de distributeur en SA is Avarge Rob
- Vermist meisje in Peru: SE zijn de vissers en de ouders van het meisje zijn de SA
o 1 persoon kan niet tegelijkertijd SE en SA zijn van dezelfde verbintenis
→ als dat wel het geval is spreek je van schuldvermenging, waardoor de
verbintenis uitdooft
o Voorbeeld: je wilt een auto aankopen maar hebt de middelen er nog niet voor
en je mama leent je een som geld maar ze sterft wat betekent dat jij
erfgenaam bent en tot de nalatenschap komt van je mama waarin ook de
schuldvordering zit t.a.v. jou wat ervoor zorgt dat je nu niet alleen SA bent
, maar ook tegelijkertijd SE dit kan dus NIET. Er zal een schuldvermenging
optreden en de verbintenis zal uitdoven.
▪ Rechtsband tussen SE en SA pluraliteit van rechtssubjecten
Pluraliteit van rechtssubjecten= wanneer aan 1 van beide zijden meerdere
personen staan
o Over en weerverbintenissen kunnen wel worden aangegaan waardoor
elke contractspartij zowel SE als SA is maar telkens wel van een andere
verbintenis. Dit is het geval bij een wederkerig contract
▪ Voorbeeld: je koopt een schilderij. Er ontstaan 2 verbintenissen: de koper
(SA) gaat moeten betalen voor het schilderij en de verkoper is van die
verbintenis de SE maar de verkoper gaat de eigendom van het schilderij ook
moeten overdragen aan de koper. Hierbij is de verkoper SA en de koper SE.
▪ Afdwingbaarheid
o een (juridische) verbintenis is afdwingbaar
o Betekenis:
▪ SA moet verbintenis nakomen
▪ Bij niet-nakoming, kan de SE die nakoming afdwingen, als nodig in
rechte
o Stappen
1) (Buiten)gerechtelijke sancties
2) Uitvoerbare titel
3) Dwangmiddelen
▪ Onderscheid tussen juridische en louter morele verbintenissen
o Ook niet-juridische verbintenissen (d.i. niet-afdwingbaar in rechte)
bestaan:
1) Louter morele verbintenissen (sociale afspraken, herenakkoord of
gentlemen’s agreement, …) → niemand heeft de bedoeling om zich
juridisch te binden
▪ Voorbeeld: je gaat met je vrienden naar cinema en je koopt tickets op
voorhand maar 1 van de vrienden komt niet opdagen → je gaat je moreel
verplicht voelen om het ticket terug te betalen
▪ Voorbeeld: verjaardagfeestje waar er een skipiste wordt afgehuurd maar 1
van de kindjes kan niet meer en dan sturen de ouders een factuur naar de
ouders
▪ Voorbeeld: herenakkoord of gentlemen’s agreement: vb je bent
afgestudeerd en wilt nog iets gaan doen in het buitenland en een
, advocatenkantoor wilt je sponseren maar willen dan wel dat je later terug
komt om daar te gaan werken
2) Natuurlijke verbintenissen (art. 5.2 BW)
▪ De uitvoering van de prestatie kan niet worden afgedwongen →
niet-juridisch afdwingbare verbintenissen (art. 5.2, lid 1 BW)
o De uitvoering door de SA kan enkel vrijwillig gebeuren
▪ De SE heeft geen aanspraak op de SA
▪ Restitutie (teruggave) is niet mogelijk (art. 5.2, lid 2 BW)
o Als iemand een natuurlijke verbintenis nakomt kan hij
achteraf niet zeggen dat hij terugbetaald moet worden
▪ als de SA zonder vergissing of dwang de natuurlijke verbintenis
erkent, dan verandert deze in een afdwingbare verbintenis (art. 5.2,
lid 3 BW)
▪ Voorbeeld: onderhoudsverplichtingen: er zijn bepaalde relaties waarbij
personen onderhouden zijn om een wettelijke alimentatie te betalen bv als
ouders scheiden → juridisch afdwingbaar: GEEN NATUURLIJKE
VERBINTENIS
Tussen grootouders en kleinkinderen geldt er geen onderhoudsverplichting
→ niet-juridisch afdwingbaar: NATUURLIJKE VERBINTENIS
▪ Voorbeeld: betaling van een verjaarde verbintenis: stel de 10 jaar zijn voorbij
waardoor verjaring is ingetreden dan kan je niet naar de rechtsbank stappen
en eisen dat de verbintenis wordt nagekomen maar als de SA toch vrijwillig
nog de verbintenis gaat nakomen dan is er een natuurlijke verbbintenis en
kan er niks meer worden terug gevorderd worden
3) illegale afspraken
▪ Verbintenissen met een ongeoorloofde prestatie of een
ongeoorloofde oorzaak
o Voorbeeld: De SE van de verbintenis om een huurmoord te plegen
kan niet aan de rechter vragen dat de niet niet-nakomende SA
gedwongen moet worden tot moorden
▪ Rechtsband tussen rechtssubjecten (personen) → persoonlijke rechten worden
onderscheden van zakelijke rechten
o Persoonlijke rechten: verbintenissen
▪ Intern: een rechtsband tussen rechtssubjecten
▪ Extern: geldt enkel tussen de partijen van de verbintenis kan niet
worden afgedwongen worden aan een derde persoon (aan een
persoon die buiten de verbintenis staat) maar dat moeten we
relativeren want een verbintenis is relatief (geldt enkel tussen A en
B) maar er is toch een vorm van tegenwerpelijkheid van de
verbintenis t.o.v. derden
o Zakelijke rechten
▪ Intern: rechtsband tussen een rechtssubject en een rechtsobject:
verhouding tussen persoon en een zaak. Je krijgt bv zeggenschap
over een auto
▪ Extern: iedereen moet je zakelijk recht eerbiedigen. Ze gelden erga
omnes
(Extern: betekent dat derden met het bestaan ervan rekening moeten houden)
, ▪ Soorten verbintenissen
o Eerste onderscheid op basis van het voorwerp van de prestatie (art. 5.46,
lid 1 BW) → tot wat verbindt de SA zich? Waarop kan de SE aanspraak
maken? => voorwerp van de verbintenis
De prestatie kan uit 4 dingen bestaan (art. 5.46, lid 2 BW):
▪ Doen → om een bepaalde handeling te stellen
bv aannemingscontract: aannemers hebben de verplichting om het
overeengekomen werk te leveren bijvoorbeeld de bouw van een woning
▪ Niet-doen → om een bepaalde handeling niet te stellen, iemand
kan zich onthouden van een bepaalde handeling
bv een niet-concurrentie beding (=SA verbindt zich ertoe om een
gelijkaardige economische activiteit voor een bepaalde tijd niet in een
bepaalde straal van de concurrent uit te oefenen)
bv geheimhoudingsverbintenissen (= SA mag over bepaalde zaken niet
spreken)
▪ Geven → om een bepaald recht over te dragen of een zakelijk recht
te vestigen
bv koopcontracten → Verkopers hebben in koopcontract de verplichting om
de eigendom van het verkochte goed over te dragen aan de koper
• Consensualisme (art. 5.28. BW)= De rechtshandeling tot
overdracht of vestiging van een zakelijk recht vindt plaats
door de loutere wilsovereenstemming tussen de
contractspartijen. De verbintenis tot geven wordt dan ook
meteen uitgevoerd op dat ogenblik, met uitzondering van
soortgoederen
Hoorcollege 1
Voorbeelden van verbintenissen die doorheen dit HC gebruikt worden:
1) je gaat skiën met je vrienden en je komt ten val op de skipiste. Er moet een reddingsteam komen
om je te redden. Kunnen ze dan achteraf een factuur sturen om te zeggen kijk we hebben u gered,
dat heeft ons iets gekost en nu ga jij dat terugbetalen.
2) speelzand dat mogelijk asbest bevat. Het wordt verkocht in speelgoedwinkels, dit is daar weg
gehaald moeten worden. Er ontstaan verbintenissen omdat mensen een vergoeding kunnen vragen
van de producent die het speelzand op de markt heeft gebracht
3) bier van Avarage Rob. Rob had een afspraak gemaakt met een distributeur en op een gegeven
moment heeft Rob dat contract stopgezet met een opzeggingstermijn van 3 maanden. De
distributeur beweerde dat hij contractbreuk had gepleegd en is daarmee naar de rechtbank gegaan
maar Avarage Rob heeft de zaak gewonnen.
4) meisje dat vermist is in Peru toen ze een wereldreis ging maken. Haar ouders hebben een prijs
uitgeroofd aan wie een tip zou kunnen geven over haar verdwijning. 3 vissers hebben haar lichaam
gevonden maar konden ze aanspraak maken op de som geld?
▪ Begripsbepaling verbintenis (art. 5.1 BW) rechtsband tussen SE en SA
o Art 5.1 BW: definitie van een verbintenis: “Een verbintenis is een
rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een schuldenaar, en
die nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen”
▪ Het gaat om een rechtsband tussen een SE en SA. Er is bij een
verbintenis altijd een actiefzijde (SE= schuldeiser)→
schuldvordering en een passiefzijde (SA= schuldenaar) → schuld
• De SE heeft een ‘schuldvordering’ op de SA. De SA heeft een
‘schuld’ ten opzichte van de SE.
▪ Schuldvordering en schuld zijn GEEN synoniemen
voorbeelden:
- reddingsactie op de skipiste: de SE zijn de redders en skiër is de SA
- asbest in speelzand: de SE zijn degene die het zand hebben aangekocht en SA zijn de
fabrikanten
- bier van Avarge Rob die het contract stopzet → distributeur zegt dat er een contractbreuk
heeft plaatsgevonden: de SE is de distributeur en SA is Avarge Rob
- Vermist meisje in Peru: SE zijn de vissers en de ouders van het meisje zijn de SA
o 1 persoon kan niet tegelijkertijd SE en SA zijn van dezelfde verbintenis
→ als dat wel het geval is spreek je van schuldvermenging, waardoor de
verbintenis uitdooft
o Voorbeeld: je wilt een auto aankopen maar hebt de middelen er nog niet voor
en je mama leent je een som geld maar ze sterft wat betekent dat jij
erfgenaam bent en tot de nalatenschap komt van je mama waarin ook de
schuldvordering zit t.a.v. jou wat ervoor zorgt dat je nu niet alleen SA bent
, maar ook tegelijkertijd SE dit kan dus NIET. Er zal een schuldvermenging
optreden en de verbintenis zal uitdoven.
▪ Rechtsband tussen SE en SA pluraliteit van rechtssubjecten
Pluraliteit van rechtssubjecten= wanneer aan 1 van beide zijden meerdere
personen staan
o Over en weerverbintenissen kunnen wel worden aangegaan waardoor
elke contractspartij zowel SE als SA is maar telkens wel van een andere
verbintenis. Dit is het geval bij een wederkerig contract
▪ Voorbeeld: je koopt een schilderij. Er ontstaan 2 verbintenissen: de koper
(SA) gaat moeten betalen voor het schilderij en de verkoper is van die
verbintenis de SE maar de verkoper gaat de eigendom van het schilderij ook
moeten overdragen aan de koper. Hierbij is de verkoper SA en de koper SE.
▪ Afdwingbaarheid
o een (juridische) verbintenis is afdwingbaar
o Betekenis:
▪ SA moet verbintenis nakomen
▪ Bij niet-nakoming, kan de SE die nakoming afdwingen, als nodig in
rechte
o Stappen
1) (Buiten)gerechtelijke sancties
2) Uitvoerbare titel
3) Dwangmiddelen
▪ Onderscheid tussen juridische en louter morele verbintenissen
o Ook niet-juridische verbintenissen (d.i. niet-afdwingbaar in rechte)
bestaan:
1) Louter morele verbintenissen (sociale afspraken, herenakkoord of
gentlemen’s agreement, …) → niemand heeft de bedoeling om zich
juridisch te binden
▪ Voorbeeld: je gaat met je vrienden naar cinema en je koopt tickets op
voorhand maar 1 van de vrienden komt niet opdagen → je gaat je moreel
verplicht voelen om het ticket terug te betalen
▪ Voorbeeld: verjaardagfeestje waar er een skipiste wordt afgehuurd maar 1
van de kindjes kan niet meer en dan sturen de ouders een factuur naar de
ouders
▪ Voorbeeld: herenakkoord of gentlemen’s agreement: vb je bent
afgestudeerd en wilt nog iets gaan doen in het buitenland en een
, advocatenkantoor wilt je sponseren maar willen dan wel dat je later terug
komt om daar te gaan werken
2) Natuurlijke verbintenissen (art. 5.2 BW)
▪ De uitvoering van de prestatie kan niet worden afgedwongen →
niet-juridisch afdwingbare verbintenissen (art. 5.2, lid 1 BW)
o De uitvoering door de SA kan enkel vrijwillig gebeuren
▪ De SE heeft geen aanspraak op de SA
▪ Restitutie (teruggave) is niet mogelijk (art. 5.2, lid 2 BW)
o Als iemand een natuurlijke verbintenis nakomt kan hij
achteraf niet zeggen dat hij terugbetaald moet worden
▪ als de SA zonder vergissing of dwang de natuurlijke verbintenis
erkent, dan verandert deze in een afdwingbare verbintenis (art. 5.2,
lid 3 BW)
▪ Voorbeeld: onderhoudsverplichtingen: er zijn bepaalde relaties waarbij
personen onderhouden zijn om een wettelijke alimentatie te betalen bv als
ouders scheiden → juridisch afdwingbaar: GEEN NATUURLIJKE
VERBINTENIS
Tussen grootouders en kleinkinderen geldt er geen onderhoudsverplichting
→ niet-juridisch afdwingbaar: NATUURLIJKE VERBINTENIS
▪ Voorbeeld: betaling van een verjaarde verbintenis: stel de 10 jaar zijn voorbij
waardoor verjaring is ingetreden dan kan je niet naar de rechtsbank stappen
en eisen dat de verbintenis wordt nagekomen maar als de SA toch vrijwillig
nog de verbintenis gaat nakomen dan is er een natuurlijke verbbintenis en
kan er niks meer worden terug gevorderd worden
3) illegale afspraken
▪ Verbintenissen met een ongeoorloofde prestatie of een
ongeoorloofde oorzaak
o Voorbeeld: De SE van de verbintenis om een huurmoord te plegen
kan niet aan de rechter vragen dat de niet niet-nakomende SA
gedwongen moet worden tot moorden
▪ Rechtsband tussen rechtssubjecten (personen) → persoonlijke rechten worden
onderscheden van zakelijke rechten
o Persoonlijke rechten: verbintenissen
▪ Intern: een rechtsband tussen rechtssubjecten
▪ Extern: geldt enkel tussen de partijen van de verbintenis kan niet
worden afgedwongen worden aan een derde persoon (aan een
persoon die buiten de verbintenis staat) maar dat moeten we
relativeren want een verbintenis is relatief (geldt enkel tussen A en
B) maar er is toch een vorm van tegenwerpelijkheid van de
verbintenis t.o.v. derden
o Zakelijke rechten
▪ Intern: rechtsband tussen een rechtssubject en een rechtsobject:
verhouding tussen persoon en een zaak. Je krijgt bv zeggenschap
over een auto
▪ Extern: iedereen moet je zakelijk recht eerbiedigen. Ze gelden erga
omnes
(Extern: betekent dat derden met het bestaan ervan rekening moeten houden)
, ▪ Soorten verbintenissen
o Eerste onderscheid op basis van het voorwerp van de prestatie (art. 5.46,
lid 1 BW) → tot wat verbindt de SA zich? Waarop kan de SE aanspraak
maken? => voorwerp van de verbintenis
De prestatie kan uit 4 dingen bestaan (art. 5.46, lid 2 BW):
▪ Doen → om een bepaalde handeling te stellen
bv aannemingscontract: aannemers hebben de verplichting om het
overeengekomen werk te leveren bijvoorbeeld de bouw van een woning
▪ Niet-doen → om een bepaalde handeling niet te stellen, iemand
kan zich onthouden van een bepaalde handeling
bv een niet-concurrentie beding (=SA verbindt zich ertoe om een
gelijkaardige economische activiteit voor een bepaalde tijd niet in een
bepaalde straal van de concurrent uit te oefenen)
bv geheimhoudingsverbintenissen (= SA mag over bepaalde zaken niet
spreken)
▪ Geven → om een bepaald recht over te dragen of een zakelijk recht
te vestigen
bv koopcontracten → Verkopers hebben in koopcontract de verplichting om
de eigendom van het verkochte goed over te dragen aan de koper
• Consensualisme (art. 5.28. BW)= De rechtshandeling tot
overdracht of vestiging van een zakelijk recht vindt plaats
door de loutere wilsovereenstemming tussen de
contractspartijen. De verbintenis tot geven wordt dan ook
meteen uitgevoerd op dat ogenblik, met uitzondering van
soortgoederen
