Milieusociologie
Inhoudsopgave
H1: Inleiding tot de milieusociologie .............................................................................................. 1
Les 1 ...............................................................................................................................................1
Milieusociologie: de achtergrond ......................................................................................................1
The New Environmental Paradigm.................................................................................................2
Wat is milieusociologie? ...................................................................................................................3
‘Sociology of environmental issues’ of ‘Environmental sociology’ (1970s)? ......................................4
Realisme-constructivisme debat (1990s) ......................................................................................4
Verzoening? ................................................................................................................................6
Macro-verklaringen voor ecologische crisis: het Dunlap-Buttel debat .................................................7
Concurerrende milieufuncties van Cotton & Dunlap ......................................................................7
Politieke economie van Buttel ......................................................................................................8
Les 2 ...............................................................................................................................................9
Crisis, moderniteit en ecologische vooruitgang ................................................................................ 10
Risicosamenleving & reflexieve modernisatie .............................................................................. 10
Risicosamenleving..................................................................................................................... 10
Ecologische modernisatie .......................................................................................................... 14
Een niet-Westerse blik op milieusociologie (capita selecta) .............................................................. 18
Milieu als globale bezorgdheid? .................................................................................................. 18
Milieusociologie in Japan ........................................................................................................... 19
Milieusociologie in Brazilië ......................................................................................................... 20
Postkoloniale theorie ................................................................................................................. 21
H2: Duurzame consumptie ...........................................................................................................22
Les 3 ............................................................................................................................................. 22
Wat is duurzame consumptie? ........................................................................................................ 22
Verklaringen voor duurzame consumptie ......................................................................................... 25
Een actie-cognitie probleem? ..................................................................................................... 25
Economische en psychologische benaderingen .......................................................................... 26
De ‘theory of reasoned action (TRA)/planned behavior’ (TPB) ........................................................ 26
De ABC-theorie ......................................................................................................................... 27
Sociologische benaderingen ...................................................................................................... 30
Culturele perspectieven ................................................................................................................. 31
Sociale praktijken .......................................................................................................................... 34
Sociale beïnvloeding ...................................................................................................................... 37
Interpersoonlijke communicatie ................................................................................................. 37
Conformiteit .............................................................................................................................. 39
Gastles 1: Duurzaam Burgerschap: Een cultuur-sociologische benadering .....................................40
Les 4 ............................................................................................................................................. 40
DEEL 1: Theorie ............................................................................................................................. 40
Burgerschap als formele status .................................................................................................. 40
Burgerschap als sociale constructie ........................................................................................... 40
, Breuklijn 1: Normatief versus Relationeel .................................................................................... 41
Breuklijn 2: Rechten versus verantwoordelijkheden ..................................................................... 42
Duurzaam burgerschap vanuit een cultureel–sociologisch perspectief ......................................... 43
DEEL 2: Duurzaam burgerschap door de ogen van… ........................................................................ 44
De bakfiets burgers: mensen die zichzelf identificeren als eco-engaged ........................................ 44
De Havenarbeider...................................................................................................................... 46
De CEO (corporate elite) ............................................................................................................ 48
H3: Lokale transitie-initiatieven en sociale bewegingen .................................................................50
Les 5 ............................................................................................................................................. 50
De milieubeweging als nieuwe sociale beweging ............................................................................. 50
Lokale transitie-initiatieven ............................................................................................................. 55
Illustratie: de transitiebeweging .................................................................................................. 55
De voordelen van lokale transitie-initiatieven............................................................................... 60
De uitdagingen van lokale transitie-initiatieven ............................................................................ 60
‘Environmentalism of the poor’ ....................................................................................................... 61
H4: Maatschappelijk verantwoord en duurzaam ondernemen ........................................................65
Les 6 ............................................................................................................................................. 65
Ecologische modernisatie .......................................................................................................... 65
MVO: What’s in a name? ............................................................................................................ 66
Literatuur review 1 ..................................................................................................................... 69
Literatuur review 2: Interne & externe drijvers .............................................................................. 72
Literatuur review 3: orde in de chaos ........................................................................................... 74
Gastcollege 2: Een sociologische kijk op huishoudelijk water(gebruik) ...........................................78
Les 7 ............................................................................................................................................. 78
Basisbehoeft/Mensenrechten ........................................................................................................ 78
Schaarse natuurlijke hulpbron ........................................................................................................ 79
Product & Publieke dienst .............................................................................................................. 80
Onzichtbare infrastructuur ............................................................................................................. 81
Drie empirische cases.................................................................................................................... 81
Prijs(perceptie) van kraanwater .................................................................................................. 81
Watergebruik en -besparing ........................................................................................................ 84
Waarde(n) van water .................................................................................................................. 87
Conclusie...................................................................................................................................... 89
H5: Duurzame ontwikkeling en transacties ...................................................................................90
Les 8 ............................................................................................................................................. 90
De historische context van duurzame ontwikkeling .......................................................................... 90
Socio-technische transities en het multi-level perspectief ................................................................ 96
Duurzaamheid, transities & samenleving .................................................................................... 96
Socio-technische transities ........................................................................................................ 98
Transities vanuit academische bril: “The Dutch School” (multi-level perspectief) .......................... 99
Transition pathways ................................................................................................................. 105
Les 9 ........................................................................................................................................... 109
Transitie governance en governmentality ....................................................................................... 109
Transitie-management (TM) ...................................................................................................... 112
, Nudging: Econs vs. Humans ..................................................................................................... 115
Post-politieke consensus & climate backlash ................................................................................ 119
Climate backlash .................................................................................................................... 119
Een post-politieke klimaatconsensus ....................................................................................... 121
H6: Just transition & milieurechtvaardigheid ............................................................................... 124
Les 10 ......................................................................................................................................... 124
‘Just transition’ ............................................................................................................................. 124
Milieurechtvaardigheid ................................................................................................................. 130
Naar een capabilities approach? .............................................................................................. 134
H7: De rol van toekomstbeelden................................................................................................. 137
Les 11 ......................................................................................................................................... 137
Enkele dominante visies t.a.v. beslissingen, actie ...................................................................... 137
Alternatieve visie: Toekomstbeelden als “fictie” ......................................................................... 138
Historisch perspectief.............................................................................................................. 141
New susteinability paradigm .................................................................................................... 143
Examen info .............................................................................................................................. 144
, H1: Inleiding tot de milieusociologie
Les 1
Milieusociologie: de achtergrond
- Bepaalde zaken hebben geleid dat milieu hoog op agenda staat
- Onderzoekspublicaties zoals limits to growth -> meer grondstofgebruik, meer
mensen, industrialisatie, vervuiling, … en dit allemaal op een planeet die eindig is
-> boek waarschuwd voor die groei want er is limiet
- Silent spring ging over DDT, pesticide die zeer schaddelijk was
- 2 belangrijke boeken voor de publieke opinie
- Vele soc bewegingen die ontstaan zijn
- Eart day bestaat nog steeds -> actie rond milieuproblemen
- EPA iets later opgericht, staat nu steeds meer onder druk
1
Inhoudsopgave
H1: Inleiding tot de milieusociologie .............................................................................................. 1
Les 1 ...............................................................................................................................................1
Milieusociologie: de achtergrond ......................................................................................................1
The New Environmental Paradigm.................................................................................................2
Wat is milieusociologie? ...................................................................................................................3
‘Sociology of environmental issues’ of ‘Environmental sociology’ (1970s)? ......................................4
Realisme-constructivisme debat (1990s) ......................................................................................4
Verzoening? ................................................................................................................................6
Macro-verklaringen voor ecologische crisis: het Dunlap-Buttel debat .................................................7
Concurerrende milieufuncties van Cotton & Dunlap ......................................................................7
Politieke economie van Buttel ......................................................................................................8
Les 2 ...............................................................................................................................................9
Crisis, moderniteit en ecologische vooruitgang ................................................................................ 10
Risicosamenleving & reflexieve modernisatie .............................................................................. 10
Risicosamenleving..................................................................................................................... 10
Ecologische modernisatie .......................................................................................................... 14
Een niet-Westerse blik op milieusociologie (capita selecta) .............................................................. 18
Milieu als globale bezorgdheid? .................................................................................................. 18
Milieusociologie in Japan ........................................................................................................... 19
Milieusociologie in Brazilië ......................................................................................................... 20
Postkoloniale theorie ................................................................................................................. 21
H2: Duurzame consumptie ...........................................................................................................22
Les 3 ............................................................................................................................................. 22
Wat is duurzame consumptie? ........................................................................................................ 22
Verklaringen voor duurzame consumptie ......................................................................................... 25
Een actie-cognitie probleem? ..................................................................................................... 25
Economische en psychologische benaderingen .......................................................................... 26
De ‘theory of reasoned action (TRA)/planned behavior’ (TPB) ........................................................ 26
De ABC-theorie ......................................................................................................................... 27
Sociologische benaderingen ...................................................................................................... 30
Culturele perspectieven ................................................................................................................. 31
Sociale praktijken .......................................................................................................................... 34
Sociale beïnvloeding ...................................................................................................................... 37
Interpersoonlijke communicatie ................................................................................................. 37
Conformiteit .............................................................................................................................. 39
Gastles 1: Duurzaam Burgerschap: Een cultuur-sociologische benadering .....................................40
Les 4 ............................................................................................................................................. 40
DEEL 1: Theorie ............................................................................................................................. 40
Burgerschap als formele status .................................................................................................. 40
Burgerschap als sociale constructie ........................................................................................... 40
, Breuklijn 1: Normatief versus Relationeel .................................................................................... 41
Breuklijn 2: Rechten versus verantwoordelijkheden ..................................................................... 42
Duurzaam burgerschap vanuit een cultureel–sociologisch perspectief ......................................... 43
DEEL 2: Duurzaam burgerschap door de ogen van… ........................................................................ 44
De bakfiets burgers: mensen die zichzelf identificeren als eco-engaged ........................................ 44
De Havenarbeider...................................................................................................................... 46
De CEO (corporate elite) ............................................................................................................ 48
H3: Lokale transitie-initiatieven en sociale bewegingen .................................................................50
Les 5 ............................................................................................................................................. 50
De milieubeweging als nieuwe sociale beweging ............................................................................. 50
Lokale transitie-initiatieven ............................................................................................................. 55
Illustratie: de transitiebeweging .................................................................................................. 55
De voordelen van lokale transitie-initiatieven............................................................................... 60
De uitdagingen van lokale transitie-initiatieven ............................................................................ 60
‘Environmentalism of the poor’ ....................................................................................................... 61
H4: Maatschappelijk verantwoord en duurzaam ondernemen ........................................................65
Les 6 ............................................................................................................................................. 65
Ecologische modernisatie .......................................................................................................... 65
MVO: What’s in a name? ............................................................................................................ 66
Literatuur review 1 ..................................................................................................................... 69
Literatuur review 2: Interne & externe drijvers .............................................................................. 72
Literatuur review 3: orde in de chaos ........................................................................................... 74
Gastcollege 2: Een sociologische kijk op huishoudelijk water(gebruik) ...........................................78
Les 7 ............................................................................................................................................. 78
Basisbehoeft/Mensenrechten ........................................................................................................ 78
Schaarse natuurlijke hulpbron ........................................................................................................ 79
Product & Publieke dienst .............................................................................................................. 80
Onzichtbare infrastructuur ............................................................................................................. 81
Drie empirische cases.................................................................................................................... 81
Prijs(perceptie) van kraanwater .................................................................................................. 81
Watergebruik en -besparing ........................................................................................................ 84
Waarde(n) van water .................................................................................................................. 87
Conclusie...................................................................................................................................... 89
H5: Duurzame ontwikkeling en transacties ...................................................................................90
Les 8 ............................................................................................................................................. 90
De historische context van duurzame ontwikkeling .......................................................................... 90
Socio-technische transities en het multi-level perspectief ................................................................ 96
Duurzaamheid, transities & samenleving .................................................................................... 96
Socio-technische transities ........................................................................................................ 98
Transities vanuit academische bril: “The Dutch School” (multi-level perspectief) .......................... 99
Transition pathways ................................................................................................................. 105
Les 9 ........................................................................................................................................... 109
Transitie governance en governmentality ....................................................................................... 109
Transitie-management (TM) ...................................................................................................... 112
, Nudging: Econs vs. Humans ..................................................................................................... 115
Post-politieke consensus & climate backlash ................................................................................ 119
Climate backlash .................................................................................................................... 119
Een post-politieke klimaatconsensus ....................................................................................... 121
H6: Just transition & milieurechtvaardigheid ............................................................................... 124
Les 10 ......................................................................................................................................... 124
‘Just transition’ ............................................................................................................................. 124
Milieurechtvaardigheid ................................................................................................................. 130
Naar een capabilities approach? .............................................................................................. 134
H7: De rol van toekomstbeelden................................................................................................. 137
Les 11 ......................................................................................................................................... 137
Enkele dominante visies t.a.v. beslissingen, actie ...................................................................... 137
Alternatieve visie: Toekomstbeelden als “fictie” ......................................................................... 138
Historisch perspectief.............................................................................................................. 141
New susteinability paradigm .................................................................................................... 143
Examen info .............................................................................................................................. 144
, H1: Inleiding tot de milieusociologie
Les 1
Milieusociologie: de achtergrond
- Bepaalde zaken hebben geleid dat milieu hoog op agenda staat
- Onderzoekspublicaties zoals limits to growth -> meer grondstofgebruik, meer
mensen, industrialisatie, vervuiling, … en dit allemaal op een planeet die eindig is
-> boek waarschuwd voor die groei want er is limiet
- Silent spring ging over DDT, pesticide die zeer schaddelijk was
- 2 belangrijke boeken voor de publieke opinie
- Vele soc bewegingen die ontstaan zijn
- Eart day bestaat nog steeds -> actie rond milieuproblemen
- EPA iets later opgericht, staat nu steeds meer onder druk
1