Artikelen werken in een agogisch
leefklimaat
Bruininks – Het alledaagse integreren
Klimaat: moet je creëren. De ruimte: letterlijk en figuurlijk; wat heb je om
je heen. Wat er in de ruimte aanwezig is, hoe deze is ingericht en hoe ze
worden gebruikt. Richten we in naar interesse en mogelijkheden.
Basisregels: basisregels afspreken met elkaar die opgevolgd moeten
worden om met elkaar door een deur te gaan. Ritme: een dag heeft een
ritme in het gewone leven, dus ook in een leefgroep. Materiaal: bed,
kleding enz. Voor een helpend leefklimaat moet er bijvoorbeeld
aantrekkelijk materiaal zijn.
De situatie: Vrije tijd: wat doen we met de lege ruimtes in tijd. Bijzondere
situaties: iemand laten logeren bijvoorbeeld. Spelen: erg belangrijk,
speeltoestellen op het terrein enz. Eten. Werk. Gesprekken. Lichamelijk
contact: mag het wel of niet? Hoe?
De relatie: Jezelf blijven. Acceptatie: kun jij door het gekke gedrag heen
kijken en ermee dealen? Kun je het mens achter dit gedrag zien? Directief
en non-directief optreden: non is risico’s nemen. Zorg. Stellen van
grenzen. Consequent handelen. Positief reageren op contactinitiatieven:
kun je mogelijkheden zien tot contact? Kun je zien dat mensen behoefte
hebben aan contact?
Onze houding beïnvloedt ons handelen; ons handelen bepaalt (heeft
invloed op) onze houding.
Basisaanpak: geven de hulpverleners vorm door op een bepaalde wijze
een situaties te hanteren en door zich op een bepaalde wijze te
presenteren in relaties.
Ondersteunende aanpak: basisaanpak zal soms extra moeten worden
ondersteund naast de algemene afspraken met andere disciplines tijdelijk
specifieke afspraken moeten worden gemaakt of dat andere disciplines
moeten worden aangetrokken om de basisaanpak mogelijk te maken en te
houden.
Knorth en van den Berg - De pedagogisch
medewerker in de leefgroep
Gaat dieper in op het relationele aspect.
Jeugdigen waarderen de pedagogisch medewerker in de leefgroep vooral
vanwege de volgende eigenschappen: hij of zij heeft een positieve
houding; luistert naar je; neemt je serieus en probeert je te begrijpen;
besteedt aandacht en tijd aan je; is open en eerlijk; heeft gezag; is actief
dat wil zeggen doet ‘gewone dingen’ met jou en de groep; biedt
praktische hulp; en is te vertrouwen.
Resultaat 1: Geheel in tegenstelling tot de verwachting is er wat betreft
interactiepatronen tussen groepsleider en kind veel meer overeenkomst
dan verschil tussen beide typen behandeling.
, Resultaat 2: Interpersoonlijk gedrag van groepsopvoeders die binnen
eenzelfde type behandelingsaanpak werkzaam zijn (STR of EAS), verschilt
net zoveel van elkaar als interpersoonlijk gedrag van groepsopvoeders die
in verschillende typen groepsbenadering werken.
Deze twee resultaten betekenen dat medewerkers meer handelen en
reageren op basis van een eigen, persoonlijke stijl dan op basis van de
werkwijze die kenmerkend zou moeten voor het type leefgroep - STR of
EAS - waarin zij als pedagoog werkzaam zijn. In de praktijk wordt dus een
streep gezet door het methodisch handelen à la Kok.
6 duidelijke patronen in de opvoeder-kind-interacties: 1. Pedagogisch
medewerkers zijn vooral gericht op de kinderen, terwijl de kinderen vooral
op zichzelf gericht zijn. 2. Het gedrag dat de groepspedagogen laten zien,
kan voor circa 90% geclassificeerd worden in de volgende vijf categorieën:
zorg hebben voor en beschermen, bevestigen en begrip tonen,
controleren, vrijlaten en je eigen gang gaan. 3. De tegenpool van
vriendelijk gedrag, in het model vijandig gedrag genoemd, komt aan de
kant van de groepsleiding maar héél weinig voor: in ongeveer 2% van alle
gedragingen. Het gaat dan om zaken zoals afwijzen, veroordelen,
bestraffen of negeren van gedrag. 4. Uit het onderzoek blijkt geen steun
voor de nogal eens gehoorde uitspraak dat groepsleiders niet veel anders
zijn dan handhavers van de orde. De gezagsfunctie wordt zeker wel
uitgeoefend, maar het verlenen van autonomie aan kinderen en het
'nemen van autonomie' door kinderen is veel duidelijker in de gegevens
teruggevonden. 5. De onderzoeksgegevens bieden verder steun voor het
principe van complementariteit. Dit principe komt erop neer dat sociale
interactiepatronen tussen personen zich vaak ontwikkelen op een wijze
waarbij het gedrag van de ene persoon complementair gedrag van de
ander oproept. 6. Het omgekeerde van het complementariteitsprincipe,
het principe van de antithese, wel wat méér zou mogen worden toegepast.
Wat betekent dit principe? Neem bijvoorbeeld sterk claimend gedrag van
een kind. Kijkend naar de afhankelijkheidsdimensie zit het kind aan de
kant van de pool 'controle'. Een complementaire reactie zou nu zijn dat de
groepsleider tegemoet komt aan het appèl om aandacht. Maar dan wordt
het claimend gedrag wel versterkt. Juist je eigen gang gaan.
Resumerend komt een beeld naar voren van een pedagogisch medewerker
- die minder sterk volgens een methodisch model (zoals dat van Kok) werkt
dan verwacht
- die meer volgens een persoonlijke stijl zijn of haar handelen vorm geeft
- die duidelijk gericht is op de kinderen en jongeren in de groep
- die erin slaagt een positief, zorgzaam en begripvol klimaat in de
leefgroep te bewerkstelligen
- die niet op de eerste plaats gezien kan worden als handhaver van de
orde (ook al is dat aspect soms wel degelijk aan de orde)
- die vaak complementair reageert op kinderen, iets waardoor een
essentiële bijdrage wordt geleverd aan een gevoel van veiligheid en
voorspelbaarheid bij de jeugdigen.
Richtlijn Residentiële jeugdhulp
leefklimaat
Bruininks – Het alledaagse integreren
Klimaat: moet je creëren. De ruimte: letterlijk en figuurlijk; wat heb je om
je heen. Wat er in de ruimte aanwezig is, hoe deze is ingericht en hoe ze
worden gebruikt. Richten we in naar interesse en mogelijkheden.
Basisregels: basisregels afspreken met elkaar die opgevolgd moeten
worden om met elkaar door een deur te gaan. Ritme: een dag heeft een
ritme in het gewone leven, dus ook in een leefgroep. Materiaal: bed,
kleding enz. Voor een helpend leefklimaat moet er bijvoorbeeld
aantrekkelijk materiaal zijn.
De situatie: Vrije tijd: wat doen we met de lege ruimtes in tijd. Bijzondere
situaties: iemand laten logeren bijvoorbeeld. Spelen: erg belangrijk,
speeltoestellen op het terrein enz. Eten. Werk. Gesprekken. Lichamelijk
contact: mag het wel of niet? Hoe?
De relatie: Jezelf blijven. Acceptatie: kun jij door het gekke gedrag heen
kijken en ermee dealen? Kun je het mens achter dit gedrag zien? Directief
en non-directief optreden: non is risico’s nemen. Zorg. Stellen van
grenzen. Consequent handelen. Positief reageren op contactinitiatieven:
kun je mogelijkheden zien tot contact? Kun je zien dat mensen behoefte
hebben aan contact?
Onze houding beïnvloedt ons handelen; ons handelen bepaalt (heeft
invloed op) onze houding.
Basisaanpak: geven de hulpverleners vorm door op een bepaalde wijze
een situaties te hanteren en door zich op een bepaalde wijze te
presenteren in relaties.
Ondersteunende aanpak: basisaanpak zal soms extra moeten worden
ondersteund naast de algemene afspraken met andere disciplines tijdelijk
specifieke afspraken moeten worden gemaakt of dat andere disciplines
moeten worden aangetrokken om de basisaanpak mogelijk te maken en te
houden.
Knorth en van den Berg - De pedagogisch
medewerker in de leefgroep
Gaat dieper in op het relationele aspect.
Jeugdigen waarderen de pedagogisch medewerker in de leefgroep vooral
vanwege de volgende eigenschappen: hij of zij heeft een positieve
houding; luistert naar je; neemt je serieus en probeert je te begrijpen;
besteedt aandacht en tijd aan je; is open en eerlijk; heeft gezag; is actief
dat wil zeggen doet ‘gewone dingen’ met jou en de groep; biedt
praktische hulp; en is te vertrouwen.
Resultaat 1: Geheel in tegenstelling tot de verwachting is er wat betreft
interactiepatronen tussen groepsleider en kind veel meer overeenkomst
dan verschil tussen beide typen behandeling.
, Resultaat 2: Interpersoonlijk gedrag van groepsopvoeders die binnen
eenzelfde type behandelingsaanpak werkzaam zijn (STR of EAS), verschilt
net zoveel van elkaar als interpersoonlijk gedrag van groepsopvoeders die
in verschillende typen groepsbenadering werken.
Deze twee resultaten betekenen dat medewerkers meer handelen en
reageren op basis van een eigen, persoonlijke stijl dan op basis van de
werkwijze die kenmerkend zou moeten voor het type leefgroep - STR of
EAS - waarin zij als pedagoog werkzaam zijn. In de praktijk wordt dus een
streep gezet door het methodisch handelen à la Kok.
6 duidelijke patronen in de opvoeder-kind-interacties: 1. Pedagogisch
medewerkers zijn vooral gericht op de kinderen, terwijl de kinderen vooral
op zichzelf gericht zijn. 2. Het gedrag dat de groepspedagogen laten zien,
kan voor circa 90% geclassificeerd worden in de volgende vijf categorieën:
zorg hebben voor en beschermen, bevestigen en begrip tonen,
controleren, vrijlaten en je eigen gang gaan. 3. De tegenpool van
vriendelijk gedrag, in het model vijandig gedrag genoemd, komt aan de
kant van de groepsleiding maar héél weinig voor: in ongeveer 2% van alle
gedragingen. Het gaat dan om zaken zoals afwijzen, veroordelen,
bestraffen of negeren van gedrag. 4. Uit het onderzoek blijkt geen steun
voor de nogal eens gehoorde uitspraak dat groepsleiders niet veel anders
zijn dan handhavers van de orde. De gezagsfunctie wordt zeker wel
uitgeoefend, maar het verlenen van autonomie aan kinderen en het
'nemen van autonomie' door kinderen is veel duidelijker in de gegevens
teruggevonden. 5. De onderzoeksgegevens bieden verder steun voor het
principe van complementariteit. Dit principe komt erop neer dat sociale
interactiepatronen tussen personen zich vaak ontwikkelen op een wijze
waarbij het gedrag van de ene persoon complementair gedrag van de
ander oproept. 6. Het omgekeerde van het complementariteitsprincipe,
het principe van de antithese, wel wat méér zou mogen worden toegepast.
Wat betekent dit principe? Neem bijvoorbeeld sterk claimend gedrag van
een kind. Kijkend naar de afhankelijkheidsdimensie zit het kind aan de
kant van de pool 'controle'. Een complementaire reactie zou nu zijn dat de
groepsleider tegemoet komt aan het appèl om aandacht. Maar dan wordt
het claimend gedrag wel versterkt. Juist je eigen gang gaan.
Resumerend komt een beeld naar voren van een pedagogisch medewerker
- die minder sterk volgens een methodisch model (zoals dat van Kok) werkt
dan verwacht
- die meer volgens een persoonlijke stijl zijn of haar handelen vorm geeft
- die duidelijk gericht is op de kinderen en jongeren in de groep
- die erin slaagt een positief, zorgzaam en begripvol klimaat in de
leefgroep te bewerkstelligen
- die niet op de eerste plaats gezien kan worden als handhaver van de
orde (ook al is dat aspect soms wel degelijk aan de orde)
- die vaak complementair reageert op kinderen, iets waardoor een
essentiële bijdrage wordt geleverd aan een gevoel van veiligheid en
voorspelbaarheid bij de jeugdigen.
Richtlijn Residentiële jeugdhulp
