SAMENVATTING
Inleiding sociaal werk
1e bachelor – sociaal werk – Layla De Moor
,SOCIAAL WERK DEFINIËREN
Inleiding
1. Diversiteit vh werkveld
• Sociaal werk komt voor in vele sectoren: jeugdwerk, cultuur, welzijn, psychiatrie,
gevangenissen, zorginstellingen, overheidsdiensten, bedrijven en ziekenhuizen
• Binnen deze sectoren nemen sociaal werkers uiteenlopende rollen op: hulpverlener,
trajectbegeleider, publiekswerker, animator, vormingscoördinator, vrijwilligerscoach,
bemiddelaar, straathoekwerker, enz
2. Opleidingen & beroepsprofielen
• Veel sociaal werkers hebben een diploma sociaal werk: professionele bachelor of
academische master
• Er bestaan verschillende afstudeerrichtingen binnen de Vlaamse bacheloropleidingen
• Ook andere disciplines zijn actief in het sociaal werk, zoals psychologie, orthopedagogie
of gezinswetenschappen
• Bovendien spelen vrijwilligers een belangrijke rol binnen vele domeinen vh sociaal werk
3. De uitdaging om sociaal werk te definiëren
• Door de brede diversiteit in praktijk, functies en opleidingen is sociaal werk moeilijk
eenduidig te omschrijven
• Sociale professionals noemen zz zelden “sociaal werker”, maar identificeren zich via:
o organisatie (“ik werk bij het OCMW”)
o doelgroep (“ik werk met vluchtelingen”)
o functie (“ik ben vormingswerker”)
• De generieke term w vaak als te vaag of te breed ervaren
• In tegenstelling tot andere beroepen (zoals arts), is algemene titel minder ingeburgerd
4. Sociaal werk is een wereldwijd beroep
• Sociaal werk bestaat wereldwijd, wat de diversiteit aan praktijken nog vergroot
• Hierdoor is een universele definitie noodzakelijk als gemeenschappelijk vertrekpunt
5. Vertrekpunt: de globale definitie van IFSW/IASSW
• Om een gedeeld kader te creëren, vertrekt het handboek vanuit de internationale
definitie van sociaal werk.
• Dit is belangrijk omdat veel sociale problemen grensoverschrijdend zijn: migratie,
radicalisering, ecologische kwesties, mensenhandel…
6. Opbouw vh hoofdstuk
• Introductie vh beeld vd sociaalwerkboom (wortels, stam, takken)
• Plaatsing vd internationale definitie in historisch perspectief
• Bespreking vd huidige globale definitie
• Afsluiting met kritieken en de vaststelling dat sociaal werk voortdurend evolueert
1. Een eerste beeld: de sociaalwerkboom
Metafoor vd sociaalwerkboom -> ontwikkeld door Verzelen (2005)
à geeft een eerste beeld van hoe sociaal werk is opgebouwd & evolueert
, ¨ DE WORTELS – historische basis vh sociaal werk
o Ontstaan uit burgerinitiatieven en caritas
o Invloed van pioniers zoals Jane Addams en ontwikkeling van social work theory
o Institutionalisering, o.a. oprichting van het OCMW
o Toont waar sociaal werk vandaan komt en hoe het gegroeid is doorheen de GE
¨ DE STAM – de gedeelde kern vh sociaal werk
o Gemeenschappelijke vaardigheden, kennis en attitudes die elke sociaal werker
ontwikkelt
o Deze w vertaald in methodieken, theorieën en normatieve kaders
o Wanneer takken (specialismen) evolueren, verandert ook de stam mee
¨ DE TAKKEN – specialisaties binnen sociaal werk
De keuzetrajecten (Howest / Hogent / Vlaanderen):
o TC – Toegepaste Criminologie
o MW – Maatschappelijk Werk
o SJA – Sociaal-Juridische Advisering
o SCW – Sociaal-Cultureel Werk
à Elk met hun verschillende invulling en focus, toch leiden ze allen tot diploma
sociaal werk en vertrekken za allen vanuit de definitie vh sociaal werk
Kenmerken van de takken:
- Specialisaties worden steeds complexer en raken verstrengeld
- Sommige opleidingen delen deels wortels met sociaal werk maar zijn ondertussen
afgesplitst: bv. TGW, HR (hertekening van het opleidingslandschap)
- Nieuwe takken ontstaan als antwoord op veranderingen in het werkveld: bv. meer
aandacht voor kunst- en cultuurbemiddeling, nieuwe rollen in gezondheids- of
welzijnscontext
Belang van samenwerking:
- Door de toenemende complexiteit is interdisciplinaire samenwerking cruciaal
- Verschillende takken beïnvloeden elkaar en versterken het geheel vh sociaal werk
, SW heel breed beroep en staan eigenlijk midden in die samenleving
- Net zoals een boom blootstaat aan storm, regen en wind, staat sociaal werk bloot aan
voortdurend veranderende maatschappelijke uitdagingen zoals: migratie, COVID,
dakloosheid, verslavingen, kindermishandeling, energiecrisis en digitalisering
- Sociaal werkers staan in de frontlinie: zij zien nieuwe vormen van kwetsbaarheid vaak
als eersten
- Drm w jeugdwelzijnswerkers soms “de kanaries van de samenleving” genoemd:
zoals kanaries vroeger in de mijnen als eersten gevaar voelden, signaleren sociaal
werkers snel wnr er iets misloopt in de maatschappij
2. De huidig globale definitie van sociaal werk uitgelicht
Ontstaan van de globale definitie (2014)
Goedgekeurd in 2014 door:
- IFSW – International Federation of Social Work
- IASSW – International Association of Schools of Social Work
De vroegere internationale definitie is nu de globale definitie geworden
Kern van de globale definitie (Nederlands)
Sociaal werk is een op de praktijk gebaseerd beroep en een academische discipline
die sociale verandering en ontwikkeling, sociale cohesie en empowerment en
bevrijding van mensen bevordert.
De principes die centraal staan in het sociaal werk:
¤ sociale rechtvaardigheid
¤ mensenrechten
¤ collectieve verantwoordelijkheid
¤ het respect voor diversiteit
Onderbouwd door theorieën van sociaal werk, sociale wetenschappen,
menswetenschappen, en door de inheemse en lokale kennis van de groepen waarmee
je werkt, engageert het sociaal werk mensen en structuren om levensuitdagingen en
problemen aan te pakken en welzijn te bevorderen.
Nieuw ten opzichte van vorige definitie: sterkere theoretische onderbouwing, meer van
individueel nr collectief en eigen mandaat sociaal werk sterker in verf.
in plaats van internationale def.: globale def. geworden
Inleiding sociaal werk
1e bachelor – sociaal werk – Layla De Moor
,SOCIAAL WERK DEFINIËREN
Inleiding
1. Diversiteit vh werkveld
• Sociaal werk komt voor in vele sectoren: jeugdwerk, cultuur, welzijn, psychiatrie,
gevangenissen, zorginstellingen, overheidsdiensten, bedrijven en ziekenhuizen
• Binnen deze sectoren nemen sociaal werkers uiteenlopende rollen op: hulpverlener,
trajectbegeleider, publiekswerker, animator, vormingscoördinator, vrijwilligerscoach,
bemiddelaar, straathoekwerker, enz
2. Opleidingen & beroepsprofielen
• Veel sociaal werkers hebben een diploma sociaal werk: professionele bachelor of
academische master
• Er bestaan verschillende afstudeerrichtingen binnen de Vlaamse bacheloropleidingen
• Ook andere disciplines zijn actief in het sociaal werk, zoals psychologie, orthopedagogie
of gezinswetenschappen
• Bovendien spelen vrijwilligers een belangrijke rol binnen vele domeinen vh sociaal werk
3. De uitdaging om sociaal werk te definiëren
• Door de brede diversiteit in praktijk, functies en opleidingen is sociaal werk moeilijk
eenduidig te omschrijven
• Sociale professionals noemen zz zelden “sociaal werker”, maar identificeren zich via:
o organisatie (“ik werk bij het OCMW”)
o doelgroep (“ik werk met vluchtelingen”)
o functie (“ik ben vormingswerker”)
• De generieke term w vaak als te vaag of te breed ervaren
• In tegenstelling tot andere beroepen (zoals arts), is algemene titel minder ingeburgerd
4. Sociaal werk is een wereldwijd beroep
• Sociaal werk bestaat wereldwijd, wat de diversiteit aan praktijken nog vergroot
• Hierdoor is een universele definitie noodzakelijk als gemeenschappelijk vertrekpunt
5. Vertrekpunt: de globale definitie van IFSW/IASSW
• Om een gedeeld kader te creëren, vertrekt het handboek vanuit de internationale
definitie van sociaal werk.
• Dit is belangrijk omdat veel sociale problemen grensoverschrijdend zijn: migratie,
radicalisering, ecologische kwesties, mensenhandel…
6. Opbouw vh hoofdstuk
• Introductie vh beeld vd sociaalwerkboom (wortels, stam, takken)
• Plaatsing vd internationale definitie in historisch perspectief
• Bespreking vd huidige globale definitie
• Afsluiting met kritieken en de vaststelling dat sociaal werk voortdurend evolueert
1. Een eerste beeld: de sociaalwerkboom
Metafoor vd sociaalwerkboom -> ontwikkeld door Verzelen (2005)
à geeft een eerste beeld van hoe sociaal werk is opgebouwd & evolueert
, ¨ DE WORTELS – historische basis vh sociaal werk
o Ontstaan uit burgerinitiatieven en caritas
o Invloed van pioniers zoals Jane Addams en ontwikkeling van social work theory
o Institutionalisering, o.a. oprichting van het OCMW
o Toont waar sociaal werk vandaan komt en hoe het gegroeid is doorheen de GE
¨ DE STAM – de gedeelde kern vh sociaal werk
o Gemeenschappelijke vaardigheden, kennis en attitudes die elke sociaal werker
ontwikkelt
o Deze w vertaald in methodieken, theorieën en normatieve kaders
o Wanneer takken (specialismen) evolueren, verandert ook de stam mee
¨ DE TAKKEN – specialisaties binnen sociaal werk
De keuzetrajecten (Howest / Hogent / Vlaanderen):
o TC – Toegepaste Criminologie
o MW – Maatschappelijk Werk
o SJA – Sociaal-Juridische Advisering
o SCW – Sociaal-Cultureel Werk
à Elk met hun verschillende invulling en focus, toch leiden ze allen tot diploma
sociaal werk en vertrekken za allen vanuit de definitie vh sociaal werk
Kenmerken van de takken:
- Specialisaties worden steeds complexer en raken verstrengeld
- Sommige opleidingen delen deels wortels met sociaal werk maar zijn ondertussen
afgesplitst: bv. TGW, HR (hertekening van het opleidingslandschap)
- Nieuwe takken ontstaan als antwoord op veranderingen in het werkveld: bv. meer
aandacht voor kunst- en cultuurbemiddeling, nieuwe rollen in gezondheids- of
welzijnscontext
Belang van samenwerking:
- Door de toenemende complexiteit is interdisciplinaire samenwerking cruciaal
- Verschillende takken beïnvloeden elkaar en versterken het geheel vh sociaal werk
, SW heel breed beroep en staan eigenlijk midden in die samenleving
- Net zoals een boom blootstaat aan storm, regen en wind, staat sociaal werk bloot aan
voortdurend veranderende maatschappelijke uitdagingen zoals: migratie, COVID,
dakloosheid, verslavingen, kindermishandeling, energiecrisis en digitalisering
- Sociaal werkers staan in de frontlinie: zij zien nieuwe vormen van kwetsbaarheid vaak
als eersten
- Drm w jeugdwelzijnswerkers soms “de kanaries van de samenleving” genoemd:
zoals kanaries vroeger in de mijnen als eersten gevaar voelden, signaleren sociaal
werkers snel wnr er iets misloopt in de maatschappij
2. De huidig globale definitie van sociaal werk uitgelicht
Ontstaan van de globale definitie (2014)
Goedgekeurd in 2014 door:
- IFSW – International Federation of Social Work
- IASSW – International Association of Schools of Social Work
De vroegere internationale definitie is nu de globale definitie geworden
Kern van de globale definitie (Nederlands)
Sociaal werk is een op de praktijk gebaseerd beroep en een academische discipline
die sociale verandering en ontwikkeling, sociale cohesie en empowerment en
bevrijding van mensen bevordert.
De principes die centraal staan in het sociaal werk:
¤ sociale rechtvaardigheid
¤ mensenrechten
¤ collectieve verantwoordelijkheid
¤ het respect voor diversiteit
Onderbouwd door theorieën van sociaal werk, sociale wetenschappen,
menswetenschappen, en door de inheemse en lokale kennis van de groepen waarmee
je werkt, engageert het sociaal werk mensen en structuren om levensuitdagingen en
problemen aan te pakken en welzijn te bevorderen.
Nieuw ten opzichte van vorige definitie: sterkere theoretische onderbouwing, meer van
individueel nr collectief en eigen mandaat sociaal werk sterker in verf.
in plaats van internationale def.: globale def. geworden
