Samenvatting nier & urinewegen – theoretische colleges urologie 1ste master geneeskunde
Samenvatting urologie (Frank Van der Aa & W.
Everaerts) – theoretische colleges
Inhoud:
1. Les 1: Introductie in de urologie + LUTS (deel 1)
2. Les 2 : LUTS (deel 2)
3. Les 3 : Infecties, urolithiasis en problemen van de hogere urinewegen
4. Les 4: Urologisch trauma, erectiele en ejaculatoire dysfunctie, kinderurologie
5. Les 5: Penoscrotale afwijkingen
6. Les 6: Blaas- en nierkanker (hematurie)
7. Les 7: Prostaatkanker
1 HC : Introductie in de urologie + LUTS (deel 1)
1 INTRODUCTIE
PRAKTISCHE INFO:
➔ Theoretische & klinische colleges
➔ Examen: schriftelijk MKV met giscorrectie
➔ 7 theoretische HC’s: slides bevatten alle essentiële informatie!
1) Wat we in de les zien moeten we kennen, de cursus is transcriptie van wat in de
lessen gezegd wordt!
➔ Cursus urologie (Medica)
➔ 4 klinieken met toepassingen + klinisch redeneren. Hier wordt geen nieuwe leerstof gezien
(wel kliniek!)
1) Ze dienen om de leerstof te oefenen!
➔ Achtergrondinformatie: Oxford handbook of Urology
➔ Laatste theoretisch hoorcollege(s): tijd voor vragen van studenten
➔ Niveau: basisarts
WAT IS UROLOGIE?:
➔ Specialisatie die zich bezighoudt met aandoeningen van de nieren – urinewegen en
mannelijke geslachtsorganen
➔ Man & vrouw
➔ ‘Snijdend’ beroep (nier-, blaas-, prostaatkanker, BPH, incontinentie, hydrocoele,…)
➔ ‘Medisch’ beroep (diagnostiek – medische behandeling van prostaatkanker, BPH, overactieve
blaas, urolithiasis)
➔ ‘Endoscopisch’ beroep (diagnostiek – lasering van TCC (transitioneel cel carcinoom)
letsels/prostaat/urolithiasis…)
,Samenvatting nier & urinewegen – theoretische colleges urologie 1ste master geneeskunde
ENDOSCOPIE:
➔ Poliklinisch:
1) Flexibele (video)cystoscopie (vs. rigide)
2) +/- kleine procedures (coagulatie/botox injectie/extractie stent of steen/…)
OVERLAP EN RAAKVLAKKEN:
➔ Chirurgisch met gynaecologie (prolaps, incontinentie), met heelkunde (liesbreuk, derivaties)
➔ Medisch met endocrinologie (seksuele dysfunctie bij de man), oncologie (hormonale
therapie prostaatkanker, ‘targeted’ therapie prostaat- en nierkanker)
➔ Pediatrie/pediatrische heelkunde (congenitale afwijkingen zoals hypospadie, vesicoureterale
reflux, enuresis nocturna…)
➔ Nefrologie (metabole steenkliniek of niervervangende therapie na uitgebreide
nierchirurgie/postrenaal falen zz.)
➔ Radiologie
RX-CONTRAST ONDERZOEKEN (ZIE LES RADIOLOGIE):
➔ Antegrade of retrograde contrast onderzoeken van de urinewegen
≠ intraveneus contrast
N.B.: zelfs bij mensen met allergie kan je contrast geven bij onderzoek van de urinewegen
(urinewegen zijn nl. niet metabool actief!)
➔ Klinische vraagstelling! Overleg met radioloog/samen onderzoek uitvoeren
1) Strictuur? Reflux? Afloop? Ruptuur?...
➔ RX-nefrostomogram, retrograde urethrocystografie met permictionele opnames, RX-
cystografie, RX-urethrografie,…
1) Via radiologie, in operatiezaal, op functiemetingen
URLOGISCHE INTERVENTIES – DRAINAGE LAGE URINEWEGEN: BLAASSONDE:
➔ Juiste techniek, juiste sondekeuze
1) Intermittent vs. verblijfssonde
2) Transurethraal versus suprapubisch
➔ Verblijfssonde = belangrijke oorzaak van nosocomiale infecties (CAUTI*)
1) Goede indicatie (> 3d? → siliconen ipv latex (allergie))
2) Tijdig verwijderen (complicaties!)
,Samenvatting nier & urinewegen – theoretische colleges urologie 1ste master geneeskunde
3) Leidt altijd tot kolonisatie van de blaas (≠ infectie)
- Binnen 24-48u
- Je spreekt pas van een infectie wanneer de bacterie de barrière van de blaas
doorbreekt
- Urinecultuur van een pt. met een blaassonde gaat altijd positief zijn:
correleren met kliniek en dan evt. behandelen (is het kolonisatie of infectie)?
4) Kan leiden tot bloeding, verstopping, opstijgende infectie
*CAUTI= ‘catheter associated urinary tract infection’
… vandaar dus liever intermittente zelfsondage… (minder complicaties dan verblijfssonde)
UROLOGISCHE INTERVENTIES: DRAINAGE HOGE URINEWEGEN:
➔ Belangrijke urologische interventie
➔ Kan levensreddend/verlengend zijn
1) Drainage van pyonefrose (cf. les 4)
- Is complicatie van ernstige nierinfectie (pyelonefritis) waarbij pus zich ophoopt
in het nieropvangsysteem (vaak door obstructie zoals lithasis).
- Hierdoor kan urosepsis ontstaan!
2) Drainage van chronisch gestuwde nier met post-renaal nierfalen (CAVE DNR-beleid)
➔ DJ-stent (dubbele J) vs. nefrostomie
1) DJ-stent: stent in ureter(s) plaatsen om afloop van nier naar blaas te verzekeren! Dit
gebeurt onder algemene anesthesie.
2) Nefrostomie: katheter wordt rechtstreeks in de nierkelken gebracht (onder
echografische/CT-geleiding) en de urine wordt percutaan gedraineerd. Dit gebeurt
onder lokale verdoving.
, Samenvatting nier & urinewegen – theoretische colleges urologie 1ste master geneeskunde
2 LUTS (DEEL 1) – LOWER URINARY TRACT SYMPTOMEN
➔ Klachten van de lage urinewegen bij man & vrouw
Doelstellingen les
➔ Symptoom gerichte benadering van LUTS kennen
➔ Via grondige anamnese en KO tot differentieel diagnose kunnen komen
➔ Enkele bijkomende onderzoeken kunnen interpreteren
➔ Behandeling van verschillende soorten LUTS kennen
➔ Complicaties (h)erkennen
➔ Prolaps wordt behandeld in de lessen gynaecologie (prof. Deprest)
LUT symptomen
➔ Symptoom gerichte benadering
1) Eerste lijn
- Na grondige anamnese en KO werkdiagnosen stellen, vaak zonder
onderzoeken
2) Behandeling+ herevaluatie (klachten beter?)
3) Niet bij alarmtekens/(hoge kans op) complicaties
- Dan wel bijkomende onderzoeken
➔ Diagnosegerichte benadering
1) Specialist/uroloog
2) Bijkomende onderzoeken
- Bv. cystoscopie, beeldvorming om een diagnose te stellen
➢ Onderste urinewegen: blaas & alles
eronder
o V: blaas, urethra
o M: blaas, prostaat, urethra
➢ Bovenste urinewegen: ureters en alles
erboven
Samenvatting urologie (Frank Van der Aa & W.
Everaerts) – theoretische colleges
Inhoud:
1. Les 1: Introductie in de urologie + LUTS (deel 1)
2. Les 2 : LUTS (deel 2)
3. Les 3 : Infecties, urolithiasis en problemen van de hogere urinewegen
4. Les 4: Urologisch trauma, erectiele en ejaculatoire dysfunctie, kinderurologie
5. Les 5: Penoscrotale afwijkingen
6. Les 6: Blaas- en nierkanker (hematurie)
7. Les 7: Prostaatkanker
1 HC : Introductie in de urologie + LUTS (deel 1)
1 INTRODUCTIE
PRAKTISCHE INFO:
➔ Theoretische & klinische colleges
➔ Examen: schriftelijk MKV met giscorrectie
➔ 7 theoretische HC’s: slides bevatten alle essentiële informatie!
1) Wat we in de les zien moeten we kennen, de cursus is transcriptie van wat in de
lessen gezegd wordt!
➔ Cursus urologie (Medica)
➔ 4 klinieken met toepassingen + klinisch redeneren. Hier wordt geen nieuwe leerstof gezien
(wel kliniek!)
1) Ze dienen om de leerstof te oefenen!
➔ Achtergrondinformatie: Oxford handbook of Urology
➔ Laatste theoretisch hoorcollege(s): tijd voor vragen van studenten
➔ Niveau: basisarts
WAT IS UROLOGIE?:
➔ Specialisatie die zich bezighoudt met aandoeningen van de nieren – urinewegen en
mannelijke geslachtsorganen
➔ Man & vrouw
➔ ‘Snijdend’ beroep (nier-, blaas-, prostaatkanker, BPH, incontinentie, hydrocoele,…)
➔ ‘Medisch’ beroep (diagnostiek – medische behandeling van prostaatkanker, BPH, overactieve
blaas, urolithiasis)
➔ ‘Endoscopisch’ beroep (diagnostiek – lasering van TCC (transitioneel cel carcinoom)
letsels/prostaat/urolithiasis…)
,Samenvatting nier & urinewegen – theoretische colleges urologie 1ste master geneeskunde
ENDOSCOPIE:
➔ Poliklinisch:
1) Flexibele (video)cystoscopie (vs. rigide)
2) +/- kleine procedures (coagulatie/botox injectie/extractie stent of steen/…)
OVERLAP EN RAAKVLAKKEN:
➔ Chirurgisch met gynaecologie (prolaps, incontinentie), met heelkunde (liesbreuk, derivaties)
➔ Medisch met endocrinologie (seksuele dysfunctie bij de man), oncologie (hormonale
therapie prostaatkanker, ‘targeted’ therapie prostaat- en nierkanker)
➔ Pediatrie/pediatrische heelkunde (congenitale afwijkingen zoals hypospadie, vesicoureterale
reflux, enuresis nocturna…)
➔ Nefrologie (metabole steenkliniek of niervervangende therapie na uitgebreide
nierchirurgie/postrenaal falen zz.)
➔ Radiologie
RX-CONTRAST ONDERZOEKEN (ZIE LES RADIOLOGIE):
➔ Antegrade of retrograde contrast onderzoeken van de urinewegen
≠ intraveneus contrast
N.B.: zelfs bij mensen met allergie kan je contrast geven bij onderzoek van de urinewegen
(urinewegen zijn nl. niet metabool actief!)
➔ Klinische vraagstelling! Overleg met radioloog/samen onderzoek uitvoeren
1) Strictuur? Reflux? Afloop? Ruptuur?...
➔ RX-nefrostomogram, retrograde urethrocystografie met permictionele opnames, RX-
cystografie, RX-urethrografie,…
1) Via radiologie, in operatiezaal, op functiemetingen
URLOGISCHE INTERVENTIES – DRAINAGE LAGE URINEWEGEN: BLAASSONDE:
➔ Juiste techniek, juiste sondekeuze
1) Intermittent vs. verblijfssonde
2) Transurethraal versus suprapubisch
➔ Verblijfssonde = belangrijke oorzaak van nosocomiale infecties (CAUTI*)
1) Goede indicatie (> 3d? → siliconen ipv latex (allergie))
2) Tijdig verwijderen (complicaties!)
,Samenvatting nier & urinewegen – theoretische colleges urologie 1ste master geneeskunde
3) Leidt altijd tot kolonisatie van de blaas (≠ infectie)
- Binnen 24-48u
- Je spreekt pas van een infectie wanneer de bacterie de barrière van de blaas
doorbreekt
- Urinecultuur van een pt. met een blaassonde gaat altijd positief zijn:
correleren met kliniek en dan evt. behandelen (is het kolonisatie of infectie)?
4) Kan leiden tot bloeding, verstopping, opstijgende infectie
*CAUTI= ‘catheter associated urinary tract infection’
… vandaar dus liever intermittente zelfsondage… (minder complicaties dan verblijfssonde)
UROLOGISCHE INTERVENTIES: DRAINAGE HOGE URINEWEGEN:
➔ Belangrijke urologische interventie
➔ Kan levensreddend/verlengend zijn
1) Drainage van pyonefrose (cf. les 4)
- Is complicatie van ernstige nierinfectie (pyelonefritis) waarbij pus zich ophoopt
in het nieropvangsysteem (vaak door obstructie zoals lithasis).
- Hierdoor kan urosepsis ontstaan!
2) Drainage van chronisch gestuwde nier met post-renaal nierfalen (CAVE DNR-beleid)
➔ DJ-stent (dubbele J) vs. nefrostomie
1) DJ-stent: stent in ureter(s) plaatsen om afloop van nier naar blaas te verzekeren! Dit
gebeurt onder algemene anesthesie.
2) Nefrostomie: katheter wordt rechtstreeks in de nierkelken gebracht (onder
echografische/CT-geleiding) en de urine wordt percutaan gedraineerd. Dit gebeurt
onder lokale verdoving.
, Samenvatting nier & urinewegen – theoretische colleges urologie 1ste master geneeskunde
2 LUTS (DEEL 1) – LOWER URINARY TRACT SYMPTOMEN
➔ Klachten van de lage urinewegen bij man & vrouw
Doelstellingen les
➔ Symptoom gerichte benadering van LUTS kennen
➔ Via grondige anamnese en KO tot differentieel diagnose kunnen komen
➔ Enkele bijkomende onderzoeken kunnen interpreteren
➔ Behandeling van verschillende soorten LUTS kennen
➔ Complicaties (h)erkennen
➔ Prolaps wordt behandeld in de lessen gynaecologie (prof. Deprest)
LUT symptomen
➔ Symptoom gerichte benadering
1) Eerste lijn
- Na grondige anamnese en KO werkdiagnosen stellen, vaak zonder
onderzoeken
2) Behandeling+ herevaluatie (klachten beter?)
3) Niet bij alarmtekens/(hoge kans op) complicaties
- Dan wel bijkomende onderzoeken
➔ Diagnosegerichte benadering
1) Specialist/uroloog
2) Bijkomende onderzoeken
- Bv. cystoscopie, beeldvorming om een diagnose te stellen
➢ Onderste urinewegen: blaas & alles
eronder
o V: blaas, urethra
o M: blaas, prostaat, urethra
➢ Bovenste urinewegen: ureters en alles
erboven
