Grote samenvatting geschiedenis sem 2
RECHTSE REVOLUTIE – vervolg
Ein Volk, ein Reich, ein Fürer
Binnenlandse politiek
Autoritair regime > Hitler alleen aan de macht
Totalitair regime > op elk vlak
Propaganda: indoctrinatie > controle denken en handelen (zie ook intermezzo: bron 2, 3)
- Heel vaak en overal dezelfde boodschap herhalen link met 1984
Terreur: gehoorzaamheid en vervolging
- Intimidatie, chantage, moord ‘ongewenste’ personen (joden, roma, homoseksuelen, democraten…)
Buitenlandse politiek
Agressief imperialisme (uitbreiding) > WO II (zie verder)
- Drang naar Oosten, eigen mogelijkheden vergrootten (grondstoffen en werkkrachten)
- Geloven dat zij de sterksten zijn, mogen nemen/ heersen/ beïnvloeden… wie ze willen
Intimidatie, misleiding (zie verder)
- Westerse landen reageren te weinig, onderschatten Hitler
Notitie: veel autoritaire regimes rond die tijd, dit komt nu terug (zie intermezzo: actua)
Sociaal- economisch
Planeconomie NAAST privé- initiatief: bedrijven profiteren mee van regime
4-jarenplannen > herbewapening (heropbouw leger, herzien Verdrag van Versailles) en streven naar
autarkie (= zelfvoorziening) → hiervoor heb je corruptie en geweld nodig (oorlog)
- Gigantische werkgelegenheidsprojecten (autobahn aanleggen, wapenfabrieken…) > miserabele,
1 werklozen een toekomst bieden. Dit puntje is zo goed voor het volk, dat zij Hitler toch ‘goed’ vinden
- Stimulatie landbouw
➔ Economisch succes, economie terug op rails, MAAR ook dankzij inzet dwangarbeid (! zowel betaald
als onbetaald)
➔ Het leidt Duitsland richting oorlog. Hitler zet in op wapens creëren. Oorlog in achterhoofd van Hitler.
Hij bouwt niets op, op lange termijn
➔ De sterkste en grootste willen zijn
Corporatisme ipv vakbonden: WG en WN zitten samen, maken afspraken… Deutsche Arbeidsfront (oa
Reichsarbeidsdienst (werk verschaffen aan werklozen, vaak dwangarbeid)) en Kraft durch Freude
(ontspanning voor werknemers bv. goedkope vakanties (enkel voor ‘goede’ Duitsers)).
Te weinig mannen voor oorlog > massaal kinderen nodig, evt geforceerd/ met andere vrouwen dan
echtgenote
➔ Steunprogramma voor Moeder en Kind (sociale zekerheid)
BESLUIT: sociaaleconomisch succes, efficiënt maar schulden wel hoog
, Cultuur
Propagandakunst: waarheidsgetrouw, duidelijke boodschap, ideale Duitsland. Bv gezin met veel kinderen
(Hervormde) traditie (inspiratie romantische/ mythologische verleden)
Georkestreerd door Reichskulturkammer lijsten van ‘unabkömmliche Kulturschaffende’ (‘onmisbare
cultuurscheppers’)
=> boekverbrandingen (zie ook bron 5, 6), zuiveringen musea, schaamtentoonstellingen ‘Entartete Kunst’
(kunst van zwarten (jazz), joden… die je lelijk moest vinden)
→ vlucht kunstenaars en intellectuelen
Verspreiding via radio, film, pers en onderwijs en opvoeding (indoctrinatie)
- Goedkope radio’s (nieuw) aangeboden, opdat iedereen, altijd naar Hitler kan luisteren
- In cinema’s propagandafilms. In huis nog geen Tv’s. Oorlog, successen…
- Hoge censuur in pers, afvoering van journalisten naar kampen
- Jeugdbeweging, geven en verzamelen aan armen, kindergedichtjes
- Nazivlag
2
3 soorten mensen
- Cultuurscheppers (goede, witte mensen die creëren)
- Cultuurdragers (begrijpen, genieten van cultuur)
- Cultuurvernietigers (waarderen/ creëren ‘verkeerde’ kunst)
, Intermezzo: actua/ bronnen/ teksten
Actua 1 en 2
Trump als traditionele, totaliaire, invloedrijke koning. Alles afhankelijk van
hem. Democratische leiders aan de leiband. Achteraan de autoritaire
leiders die kunnen profiteren van de situatie.
Actua 3
"Het worden de belangrijkste verkiezingen voor iedereen die in de vrije wereld wil leven. […] Trump heeft al
aangekondigd dat als hij aan de macht komt, hij ambtenaren wil ontslaan en vervolgen. Dat is heel zorgelijk.
Bovendien wil hij misschien uit de NAVO stappen en de steun aan Oekraïne opzeggen. Dat kan grote
consequenties hebben, voor zowel de democratie als de veiligheid van Europa “
John Morijn, hoogleraar recht en politiek in internationale betrekkingen aan de Universiteit van Groningen.
➔ CONCLUSIE actua 1, 2, 3: Nu terug meer en meer autoritaire landen/ landen die autoritaire trekken
3 Actua 4
beginnen te vertonen (VS)
U woont in Kyiv, maar reist ook veel. Ziet u een mentale kloof tussen de mensen op dit continent?
'Zeker. Mensen buiten Oekraïne begrijpen niet wat bezetting inhoudt. Ze denken: oorlog is zo afschuwelijk,
bezetting is waarschijnlijk beter. Maar bezetting is ook afschuwelijk, het is dezelfde oorlog maar in een
andere vorm. Ik weet waarover ik spreek, want ik leg al tien jaar oorlogsmisdaden vast. Mensen die onder
bezetting leven, leven in een grijze zone. Ze hebben geen middelen om hun rechten te verdedigen, hun
vrijheid, hun kinderen, hun bezit. Russische bezetting is meer dan het veranderen van een vlag. Het betekent
gedwongen verdwijningen, martelingen, verkrachtingen, het ontkennen van je identiteit, gedwongen adoptie
van je eigen kinderen.
'U spreekt over een as van autoritaire landen?’
'We zien de opkomst van een autoritair blok. Mijn stad wordt constant onder vuur genomen door Russische
raketten en Iraanse drones. China helpt Rusland sancties te omzeilen en cruciale oorlogstechnologie te
importeren. Noord-Korea stuurde een miljoen artilleriegranaten en nu militairen. Deze regimes hebben één
ding gemeen: hun idee over wat een mens is. Mensen hebben geen rechten en vrijheden, maar zijn objecten
die je kunt controleren. Deze machthebbers zien de vrije wereld als bedreiging. Daarom valt er niet met ze te
onderhandelen, ze zullen altijd elkaar helpen.' Autocratieën worden niet langer geleid door één
opperslechterik die alle touwtjes in handen heeft, waarschuwde Applebaum, maar door 'geavanceerde
netwerken die bestaan uit kleptocratische financiële structuren, veiligheidsdiensten (leger, politie,
paramilitaire groepen, surveillance) en professionele propagandisten (Red. hybride oorlogsvoering). Leden
van deze netwerken zijn niet alleen binnen landen met elkaar verbonden, maar over vele landen. De
corrupte, door de staat gecontroleerde bedrijven in het ene land doen zaken met de corrupte, door de staat
gecontroleerde bedrijven in het andere.'
Arnout Brouwers, Oleksandra Matviichuk: 'Alstublieft, red Oekraïne. U leeft in de illusie dat mensenrechten
en vrijheid er voor altijd zijn’ in; De Volkskrant, 5 december 2024, p. 18
, ➔ CONCLUSIE actua 4: Nu terug meer en meer autoritaire landen. Link met nazi-Duitsland:
ontmenselijking, ontkenning fundamentele rechten, bezetting, geweld, propaganda. Autoritarisme
leidt tot systematisch geweld, onderdrukking en mensenrechtenschendingen
Actua 5
"Deze landen zijn geen geografisch afgebakend blok zoals tijdens de Koude Oorlog, maar werken samen bij
gemeenschappelijke interesses zoals het witwassen van hun geld, het bespioneren van hun bevolking en het
ontwikkelen van mogelijkheden om het internet te kunnen controleren. En ze bewapenen elkaar, denk aan
de raketten uit Iran voor Poetin."
Actua 6
Applebaum beschrijft in haar boek niet alleen hoe autocratische leiders elkaar helpen, maar ook hun nauwe
banden met westerse democratieën. Want daar stellen Poetin, Xi en de oligarchen die hen omringen hun
geld veilig - en profiteren daarbij van de regels van de rechtsstaat. Ze kopen vastgoed in Europese
hoofdsteden, laten hun kinderen studeren aan westerse topuniversiteiten en winden techgiganten in Silicon
Valley om hun vinger om censuur af te dwingen op hun platforms. Kortom, Autocratie bv profiteert van de
democratische wereld waarvan het zo'n afkeer heeft.
Actua 7
"Rond de Duitse verkiezingen van 2017 heb ik hier samen met anderen onderzoek naar gedaan en bewijzen
gevonden dat de AfD destijds al door Rusland werd beïnvloed. […] Overigens duurde het ook in de VS lang
voordat buitenlandse desinformatiecampagnes serieus werden genomen.
"Nu is het bewustzijn er wel, maar het witwassen van informatie gebeurt op zo'n grote schaal dat het moeilijk
te bestrijden is. Ik denk dat meer voorlichting de eerste stap is. Mensen moeten weten dat Rusland websites
maakt die er neutraal en onafhankelijk uitzien om hun boodschap te verspreiden, zoals The Voice of Europe.“
4 Lindhout, Sterre, Anne Applebaum ziet al twintig jaar hoe Rusland, China en andere autocratische regimes
een front vormen - 'Ik zei lang geleden al: pas op met Poetin. Men luisterde niet’
Bron 1: niet alleen van boven af, ook leerlingen deden zelf mee
RECHTSE REVOLUTIE – vervolg
Ein Volk, ein Reich, ein Fürer
Binnenlandse politiek
Autoritair regime > Hitler alleen aan de macht
Totalitair regime > op elk vlak
Propaganda: indoctrinatie > controle denken en handelen (zie ook intermezzo: bron 2, 3)
- Heel vaak en overal dezelfde boodschap herhalen link met 1984
Terreur: gehoorzaamheid en vervolging
- Intimidatie, chantage, moord ‘ongewenste’ personen (joden, roma, homoseksuelen, democraten…)
Buitenlandse politiek
Agressief imperialisme (uitbreiding) > WO II (zie verder)
- Drang naar Oosten, eigen mogelijkheden vergrootten (grondstoffen en werkkrachten)
- Geloven dat zij de sterksten zijn, mogen nemen/ heersen/ beïnvloeden… wie ze willen
Intimidatie, misleiding (zie verder)
- Westerse landen reageren te weinig, onderschatten Hitler
Notitie: veel autoritaire regimes rond die tijd, dit komt nu terug (zie intermezzo: actua)
Sociaal- economisch
Planeconomie NAAST privé- initiatief: bedrijven profiteren mee van regime
4-jarenplannen > herbewapening (heropbouw leger, herzien Verdrag van Versailles) en streven naar
autarkie (= zelfvoorziening) → hiervoor heb je corruptie en geweld nodig (oorlog)
- Gigantische werkgelegenheidsprojecten (autobahn aanleggen, wapenfabrieken…) > miserabele,
1 werklozen een toekomst bieden. Dit puntje is zo goed voor het volk, dat zij Hitler toch ‘goed’ vinden
- Stimulatie landbouw
➔ Economisch succes, economie terug op rails, MAAR ook dankzij inzet dwangarbeid (! zowel betaald
als onbetaald)
➔ Het leidt Duitsland richting oorlog. Hitler zet in op wapens creëren. Oorlog in achterhoofd van Hitler.
Hij bouwt niets op, op lange termijn
➔ De sterkste en grootste willen zijn
Corporatisme ipv vakbonden: WG en WN zitten samen, maken afspraken… Deutsche Arbeidsfront (oa
Reichsarbeidsdienst (werk verschaffen aan werklozen, vaak dwangarbeid)) en Kraft durch Freude
(ontspanning voor werknemers bv. goedkope vakanties (enkel voor ‘goede’ Duitsers)).
Te weinig mannen voor oorlog > massaal kinderen nodig, evt geforceerd/ met andere vrouwen dan
echtgenote
➔ Steunprogramma voor Moeder en Kind (sociale zekerheid)
BESLUIT: sociaaleconomisch succes, efficiënt maar schulden wel hoog
, Cultuur
Propagandakunst: waarheidsgetrouw, duidelijke boodschap, ideale Duitsland. Bv gezin met veel kinderen
(Hervormde) traditie (inspiratie romantische/ mythologische verleden)
Georkestreerd door Reichskulturkammer lijsten van ‘unabkömmliche Kulturschaffende’ (‘onmisbare
cultuurscheppers’)
=> boekverbrandingen (zie ook bron 5, 6), zuiveringen musea, schaamtentoonstellingen ‘Entartete Kunst’
(kunst van zwarten (jazz), joden… die je lelijk moest vinden)
→ vlucht kunstenaars en intellectuelen
Verspreiding via radio, film, pers en onderwijs en opvoeding (indoctrinatie)
- Goedkope radio’s (nieuw) aangeboden, opdat iedereen, altijd naar Hitler kan luisteren
- In cinema’s propagandafilms. In huis nog geen Tv’s. Oorlog, successen…
- Hoge censuur in pers, afvoering van journalisten naar kampen
- Jeugdbeweging, geven en verzamelen aan armen, kindergedichtjes
- Nazivlag
2
3 soorten mensen
- Cultuurscheppers (goede, witte mensen die creëren)
- Cultuurdragers (begrijpen, genieten van cultuur)
- Cultuurvernietigers (waarderen/ creëren ‘verkeerde’ kunst)
, Intermezzo: actua/ bronnen/ teksten
Actua 1 en 2
Trump als traditionele, totaliaire, invloedrijke koning. Alles afhankelijk van
hem. Democratische leiders aan de leiband. Achteraan de autoritaire
leiders die kunnen profiteren van de situatie.
Actua 3
"Het worden de belangrijkste verkiezingen voor iedereen die in de vrije wereld wil leven. […] Trump heeft al
aangekondigd dat als hij aan de macht komt, hij ambtenaren wil ontslaan en vervolgen. Dat is heel zorgelijk.
Bovendien wil hij misschien uit de NAVO stappen en de steun aan Oekraïne opzeggen. Dat kan grote
consequenties hebben, voor zowel de democratie als de veiligheid van Europa “
John Morijn, hoogleraar recht en politiek in internationale betrekkingen aan de Universiteit van Groningen.
➔ CONCLUSIE actua 1, 2, 3: Nu terug meer en meer autoritaire landen/ landen die autoritaire trekken
3 Actua 4
beginnen te vertonen (VS)
U woont in Kyiv, maar reist ook veel. Ziet u een mentale kloof tussen de mensen op dit continent?
'Zeker. Mensen buiten Oekraïne begrijpen niet wat bezetting inhoudt. Ze denken: oorlog is zo afschuwelijk,
bezetting is waarschijnlijk beter. Maar bezetting is ook afschuwelijk, het is dezelfde oorlog maar in een
andere vorm. Ik weet waarover ik spreek, want ik leg al tien jaar oorlogsmisdaden vast. Mensen die onder
bezetting leven, leven in een grijze zone. Ze hebben geen middelen om hun rechten te verdedigen, hun
vrijheid, hun kinderen, hun bezit. Russische bezetting is meer dan het veranderen van een vlag. Het betekent
gedwongen verdwijningen, martelingen, verkrachtingen, het ontkennen van je identiteit, gedwongen adoptie
van je eigen kinderen.
'U spreekt over een as van autoritaire landen?’
'We zien de opkomst van een autoritair blok. Mijn stad wordt constant onder vuur genomen door Russische
raketten en Iraanse drones. China helpt Rusland sancties te omzeilen en cruciale oorlogstechnologie te
importeren. Noord-Korea stuurde een miljoen artilleriegranaten en nu militairen. Deze regimes hebben één
ding gemeen: hun idee over wat een mens is. Mensen hebben geen rechten en vrijheden, maar zijn objecten
die je kunt controleren. Deze machthebbers zien de vrije wereld als bedreiging. Daarom valt er niet met ze te
onderhandelen, ze zullen altijd elkaar helpen.' Autocratieën worden niet langer geleid door één
opperslechterik die alle touwtjes in handen heeft, waarschuwde Applebaum, maar door 'geavanceerde
netwerken die bestaan uit kleptocratische financiële structuren, veiligheidsdiensten (leger, politie,
paramilitaire groepen, surveillance) en professionele propagandisten (Red. hybride oorlogsvoering). Leden
van deze netwerken zijn niet alleen binnen landen met elkaar verbonden, maar over vele landen. De
corrupte, door de staat gecontroleerde bedrijven in het ene land doen zaken met de corrupte, door de staat
gecontroleerde bedrijven in het andere.'
Arnout Brouwers, Oleksandra Matviichuk: 'Alstublieft, red Oekraïne. U leeft in de illusie dat mensenrechten
en vrijheid er voor altijd zijn’ in; De Volkskrant, 5 december 2024, p. 18
, ➔ CONCLUSIE actua 4: Nu terug meer en meer autoritaire landen. Link met nazi-Duitsland:
ontmenselijking, ontkenning fundamentele rechten, bezetting, geweld, propaganda. Autoritarisme
leidt tot systematisch geweld, onderdrukking en mensenrechtenschendingen
Actua 5
"Deze landen zijn geen geografisch afgebakend blok zoals tijdens de Koude Oorlog, maar werken samen bij
gemeenschappelijke interesses zoals het witwassen van hun geld, het bespioneren van hun bevolking en het
ontwikkelen van mogelijkheden om het internet te kunnen controleren. En ze bewapenen elkaar, denk aan
de raketten uit Iran voor Poetin."
Actua 6
Applebaum beschrijft in haar boek niet alleen hoe autocratische leiders elkaar helpen, maar ook hun nauwe
banden met westerse democratieën. Want daar stellen Poetin, Xi en de oligarchen die hen omringen hun
geld veilig - en profiteren daarbij van de regels van de rechtsstaat. Ze kopen vastgoed in Europese
hoofdsteden, laten hun kinderen studeren aan westerse topuniversiteiten en winden techgiganten in Silicon
Valley om hun vinger om censuur af te dwingen op hun platforms. Kortom, Autocratie bv profiteert van de
democratische wereld waarvan het zo'n afkeer heeft.
Actua 7
"Rond de Duitse verkiezingen van 2017 heb ik hier samen met anderen onderzoek naar gedaan en bewijzen
gevonden dat de AfD destijds al door Rusland werd beïnvloed. […] Overigens duurde het ook in de VS lang
voordat buitenlandse desinformatiecampagnes serieus werden genomen.
"Nu is het bewustzijn er wel, maar het witwassen van informatie gebeurt op zo'n grote schaal dat het moeilijk
te bestrijden is. Ik denk dat meer voorlichting de eerste stap is. Mensen moeten weten dat Rusland websites
maakt die er neutraal en onafhankelijk uitzien om hun boodschap te verspreiden, zoals The Voice of Europe.“
4 Lindhout, Sterre, Anne Applebaum ziet al twintig jaar hoe Rusland, China en andere autocratische regimes
een front vormen - 'Ik zei lang geleden al: pas op met Poetin. Men luisterde niet’
Bron 1: niet alleen van boven af, ook leerlingen deden zelf mee
