Samenvatting onderzoeksvaardigheden I

Onderzoeksvaardigheden:
1. Kritisch denken
Waarom kritisch denken?
= heel belangrijk in ons leven
Vereist een bepaalde houding en bepaalde vaardigheden:
Vaardigheden:

 betrouwbare informatie zoeken
 bronnen interpreteren en analyseren
 redeneren en reflecteren voordat je een standpunt inneemt of voor
je beslist hoe te handelen
 verklaren waarop je standpunt of handeling gebaseerd is
 onderscheid maken tussen waarschijnlijke en minder waarschijnlijke
beweringen
 drogredenen herkennen en vermijden

Bepaalde houding:

 een open geest hebben
 nieuwsgierig en onderzoekend zijn
 de juiste vragen stellen
 jezelf in vraag stellen en twijfelen
 verschillende alternatieven afwegen
 voorzichtig zijn bij het trekken van conclusies
 bereid zijn om je standpunt aan te passen
 eerlijk en open zijn

= niet eenvoudig, maar we kunnen dit trainen



Bedreigingen voor ons kritisch denkvermogen
Hoe denkt ons brein?
= soms een bedreiging voor ons kritisch
denkvermogen 2 soorten denken:
- Snel denken: bv. Naar een foto kijken (onbewust, emotioneel, associatief,
moeiteloos en automatisch)
- Traag denken: bv. Een rekensom (bewust, rationeel, reflectie, moeizaam, snel op)
 we moeten het snel denken tegenhouden en het traag denken
proberen een kans te geven

, Hoe worden we onbewust misleid door ons brein?

Selectieve waarneming
Essentialisme: bv. Soep wordt geroerd met een nieuwe wc-borstel, maar toch
vinden we het niet kunnen
Onbewuste vooroordelen
Confirmation bias / tunnelvisie: we hebben alleen oog voor zaken die onze keuze
steunen
Groepsdruk
Cognitieve dissonantie: gedrag stemt niet overeen met opvattingen. bv. Je eet een
derde ijsje en zegt ik heb toch al 2 appels op
Aandachtsblindheid: we focussen zo hard op 1 iets dat we de rest
niet opmerken

- Hoe worden we misleid door anderen?
- Reclame (côte d’or nr rechts) - Politiek

- Media (framing) - Wetenschap (tandpasta: witter dan wit)
Hoe kan je zelf kritisch leren denken?
- Kritisch omgaan met bronnen: CRAAP-test
Currency
(actualiteit)
Relevance
(relevantie)
Authority
(autoriteit)
Accuracy
(volledigheid)
Purpose
(bedoeling)
Actualiteit
 Hoe recent is de informatie?
 Wanneer is de website voor het laatst geüpdatet?
 Is dat actueel genoeg voor je onderwerp?
Relevantie
 Wie is het doelpubliek ?
 Biedt de informatie antwoord op je vragen ?

,  Heb je meerdere bronnen geraadpleegd vooraleer je besliste dat deze
bron geschikt is voor jou?
Autoriteit
 Wie is de auteur?
 Wie financieert de website?
 Staat er duidelijk vermeld wie de uitgever is?
Volledigheid
 Waar komt de informatie vandaan?
 Wordt de informatie ondersteund door bewijsmateriaal?
 Is de informatie nagelezen of wordt ernaar verwezen door anderen?
Doel/ bedoeling?
 Wat is de bedoeling van de website: informeren, opleiden,..?

 Worden er feiten of meningen meegedeeld?
 Probeert de auteur je iets te verkopen?



Verschillende soorten bronnen:
categorieën:

1) Populaire literatuur: kranten, tijdschriften, Facebook,…
2) Vakliteratuur: websites, vaktijdschriften,…
3) Wetenschappelijke literatuur: nagelezen door collega-wetenschappers
4) Beeldmateriaal & voorwerpen
Primaire bronnen: maker was rechtstreeks betrokken bv. Ooggetuige
Secundaire bronnen: interpretatie van primaire bronnen, niet rechtstreeks betrokken
partij
Feiten en meningen onderscheiden
Het is niet altijd gemakkelijk om feiten en meningen te onderscheiden:

 als we onvoldoende kennis hebben om te bepalen of het om een feit of een
mening gaat.
 als anderen doen alsof ze spreken over een algemeen bekend feit,
terwijl het eigenlijk een persoonlijke mening is.


Feiten en meningen kunnen we nog verder onderverdelen van zwak naar sterk:


 Persoonlijke mening van een individu
 Persoonlijke mening van een groep
 Mening van een expert
 Mening van een groep experten

We zijn meestal afhankelijk van een expert, maar toch moeten we rekening houden
met:

 De expert moet objectief zijn

,  De expert moet competent zijn in het vakgebied waarover hij uitspraken doet
 De bewering van de expert moet correct geïnterpreteerd worden
 De expert moet zijn bewering voldoende onderbouwen of

beargumenteren



Omgaan met tegenstrijdige verklaringen:

Kan verschillende oorzaken hebben:

 Het zou kunnen dat één van de bronnen gewoon verkeerd is en
bijvoorbeeld onbewezen of verouderde informatie bevat.
 Het gaat om een thema waarover verschillende meningen bestaan (ethische
kwesties).
 De ene bron is objectief (feitelijk), de andere subjectief (mening).
 De context van het onderzoek of het onderzoeksontwerp (zie deel 2
van deze cursus) verschilt.
 In vele onderzoeksdomeinen is er nog heel wat onzekerheid of onvoldoende
kennis.
...

--> je moet motiveren waarom een bron betrouwbaarder is dan een
andere

Om gegevens te ordenen en systematisch te zetten bestaan verschillende

hulpmiddelen: mindmap,… Oef. 1:

Currency: ok
Relevance: ok
Authority: niet ok: website is eigendom van
Becel Accuracy: niet ok: 1-zijdig verhaal
(producent)
Purpose: niet ok: bedoeling is om te verkopen neen, dit is geen goede bron
Oef.2:
Currency: niet ok:
verouderde bron Relevance:
ok
Authority: niet ok: auteur heeft slechts 1 artikel geplaatst
Accuracy: ok Purpose: ok Neen, dit is geen goede bron


Hoe kan je werken aan een kritische houding? (zeker 3 voorbeelden)

Houding van een kritische denker ten aanzien van onderwerpen in het algemeen:

• nieuwsgierig ten aanzien van een breed scala aan onderwerpen;
• behoefte om in het algemeen goed geïnformeerd te zijn en te blijven;