SPIJSVERTERING:
MAAG-DARMSTELSEL
JAN TACK
Inhoudsopgave
H1.1. AANDOENINGEN SLOKDARM...................................................................3
SYMPTOMEN........................................................................................................................ 3
TECHNISCHE ONDERZOEKEN................................................................................................... 4
GERD............................................................................................................................... 5
drukken........................................................................................................................ 5
Pathofysiologie............................................................................................................. 5
Kliniek.......................................................................................................................... 5
Diagnostiek.................................................................................................................. 5
Classificatie.................................................................................................................. 6
Complicaties................................................................................................................. 6
Behandeling................................................................................................................. 6
MOTORISCHE STOORNISSEN.................................................................................................... 7
NIET-MOTORISCHE STOORNISSEN.............................................................................................7
INFECTIEUZE AANDOENINGEN..................................................................................................8
TUMOREN VAN DE SLOKDARM.................................................................................................. 8
FUNCTIONELE DYSFAGIE......................................................................................................... 8
BELANGRIJK......................................................................................................................... 8
H1.2. ZIEKTEN MAAG EN DUODENUM.............................................................10
H-PYLORI INFECTIE............................................................................................................. 10
MAAG-EN DUODENUMULCUS.................................................................................................. 11
terminologie............................................................................................................... 11
kenmerken peptische ulcus........................................................................................ 11
symptomen peptische ulcera.....................................................................................12
Diagnose peptische ulcera......................................................................................... 12
behandeling peptische ulcera....................................................................................12
Verwikkelingen peptische ulcus.................................................................................13
SYNDROOM VAN ZOLLINGER-ELLISON.....................................................................................14
GASTRITIS......................................................................................................................... 14
H2: ZIEKTEN DUNNE DARM EN COLON...........................................................15
MALABSORPTIESYNDROOM.................................................................................................... 15
LACTOSE-INTOLERANTIE....................................................................................................... 15
COELIAKIE......................................................................................................................... 16
, NON-COELIAKIE-GLUTENSENSITIVITEIT (NCGS).........................................................................17
ZIEKTE VAN WHIPPLE.......................................................................................................... 17
BACTERIËLE OVERGROEI (SIBO)............................................................................................ 17
FUNCTIONELE GI-AANDOENINGEN.......................................................................................... 18
Terminologie.............................................................................................................. 18
Functionele dyspepsie (FD)........................................................................................18
Irritable Bowel Syndrome (IBS)...................................................................................19
Chronische constipatie............................................................................................... 20
ALGEMENE PRINCIPES BIJ FUNCTIONELE GI-AANDOENINGEN.....................................21
SHORT BOWEL SYNDROME................................................................................................... 21
DUNNE DARMOBSTRUCTIE EN ILEUS........................................................................................ 22
obstructie................................................................................................................... 22
ileus........................................................................................................................... 22
PERITONITIS...................................................................................................................... 22
APPENDICITIS..................................................................................................................... 23
INVAGINATIE...................................................................................................................... 23
VOLVULUS........................................................................................................................ 24
MICROSCOPISCHE COLITIS.................................................................................................... 24
DIVERTICULOSE EN DIVERTICULITIS......................................................................................... 25
DIVERTICULAIRE BLOEDING................................................................................................... 25
OVERIGE AANDOENINGEN..................................................................................................... 26
CASUSSEN......................................................................................................................... 26
FUNCTIONELE GASTRO-INTESTINALE AANDOENINGEN (FGID)..........................27
BASISCONCEPTEN............................................................................................................... 27
FUNCTIONELE DYSPEPSIE (FD).......................................................................................27
Diagnostiek................................................................................................................ 30
Therapie..................................................................................................................... 30
Behandelingsalgoritme (vereenvoudigd)....................................................................31
lange termijn prognose.............................................................................................. 33
IRRITABLE BOWEL SYNDROME (IBS)..............................................................................33
IBS – Behandeling....................................................................................................... 36
CHRONISCHE CONSTIPATIE................................................................................................... 39
,H1.1. AANDOENINGEN SLOKDARM
SYMPTOMEN
Primair
Symptoom Uitleg / kenmerken Belangrijk
onderscheid
Dysfagie = Moeilijk slikken of gevoel dat voedsel Altijd een
blijft steken tussen farynx en maag. alarmsymptoom →
endoscopie vereist.
Oesofageale Gevoel dat voedsel blijft steken in de - Organisch =
dysfagie borststreek. structureel.
- Organisch: vernauwing (tumor, - Functioneel =
strictuur) motiliteitsstoornis.
→ eerst vast, dan vloeibaar.
- Functioneel/motorisch: stoornis in
contractie of relaxatie (achalase,
spasmen)
→ vast én vloeibaar vanaf begin.
Orofaryngeal Moeilijk starten met slikken, verslikken, Vaak neurologisch of bij
e dysfagie hoesten, nasale reflux. Zenker-divertikel.
Odynofagie Pijn bij slikken door passage van Infectieus, caustisch of
voedselbolus. erosief letsel.
Pyrosis = Brandend gevoel retrosternaal, Typisch voor refluxziekte
opstijgend achter borstbeen. (GERD).
Regurgitatie Terugvloei van zuur of bitter vocht tot in
de mond, vooral bij neerliggen of
vooroverbuigen.
Thoracale pijn Retrosternale pijn door oesofageale DD: angor pectoris.
spasmen of reflux.
Globusgevoel Gevoel van een “prop in de keel” zonder Functioneel, geen echte
slikstoornis. obstructie.
Secundair
Vermagering
, Hoest of keelpijn door reflux
Bloedarmoede bij chronische bloeding
TECHNISCHE ONDERZOEKEN
KO gaat niet! (enkel pt iets laten drinken en slikken)
Onderzoek Indicatie / Doel Opmerkingen
Esofagogastroduodenos Eerste keus bij Altijd uitvoeren bij
copie (EGD) dysfagie of alarmsymptomen.
odynofagie.
Directe visualisatie +
biopsie.
Behandeling mogelijk
(dilatatie, bloeding,
voedselbolus
verwijderen).
Echo-endoscopie Verdachte maligne Combineert endoscopie en
letsels of evaluatie van echografie.
wandinvasie.
pH-meting (24u) Objectiveren van zuur Kan gecombineerd worden
reflux. Sonde met sensor met impedantiemeting
boven gastro-oesofageale (detectie niet-zuur reflux).
overgang.
Hoe? Over 24u via sonde
in de neus
Manometrie Meting van druk en Nodig voor diagnose
(HRM = High Resolution contractie in slokdarm achalase, spasmen,
Manometry) (faryngo-oesofageale jackhammer.
sfincter,
slokdarmlichaam, LES).
Radiologische slikstudie Evaluatie van stenose, - Video-RX: slikact.
(RX slokdarm met barium) divertikel of motoriek. - “Bird beak” bij achalase.
- “Kurkentrekkerslokdarm”
bij spasmen.
CT-thorax / transmurale Detectie van maligne Vooral bij tumoren.
beeldvorming letsels, fistels of
extrinsieke
compressie.
MAAG-DARMSTELSEL
JAN TACK
Inhoudsopgave
H1.1. AANDOENINGEN SLOKDARM...................................................................3
SYMPTOMEN........................................................................................................................ 3
TECHNISCHE ONDERZOEKEN................................................................................................... 4
GERD............................................................................................................................... 5
drukken........................................................................................................................ 5
Pathofysiologie............................................................................................................. 5
Kliniek.......................................................................................................................... 5
Diagnostiek.................................................................................................................. 5
Classificatie.................................................................................................................. 6
Complicaties................................................................................................................. 6
Behandeling................................................................................................................. 6
MOTORISCHE STOORNISSEN.................................................................................................... 7
NIET-MOTORISCHE STOORNISSEN.............................................................................................7
INFECTIEUZE AANDOENINGEN..................................................................................................8
TUMOREN VAN DE SLOKDARM.................................................................................................. 8
FUNCTIONELE DYSFAGIE......................................................................................................... 8
BELANGRIJK......................................................................................................................... 8
H1.2. ZIEKTEN MAAG EN DUODENUM.............................................................10
H-PYLORI INFECTIE............................................................................................................. 10
MAAG-EN DUODENUMULCUS.................................................................................................. 11
terminologie............................................................................................................... 11
kenmerken peptische ulcus........................................................................................ 11
symptomen peptische ulcera.....................................................................................12
Diagnose peptische ulcera......................................................................................... 12
behandeling peptische ulcera....................................................................................12
Verwikkelingen peptische ulcus.................................................................................13
SYNDROOM VAN ZOLLINGER-ELLISON.....................................................................................14
GASTRITIS......................................................................................................................... 14
H2: ZIEKTEN DUNNE DARM EN COLON...........................................................15
MALABSORPTIESYNDROOM.................................................................................................... 15
LACTOSE-INTOLERANTIE....................................................................................................... 15
COELIAKIE......................................................................................................................... 16
, NON-COELIAKIE-GLUTENSENSITIVITEIT (NCGS).........................................................................17
ZIEKTE VAN WHIPPLE.......................................................................................................... 17
BACTERIËLE OVERGROEI (SIBO)............................................................................................ 17
FUNCTIONELE GI-AANDOENINGEN.......................................................................................... 18
Terminologie.............................................................................................................. 18
Functionele dyspepsie (FD)........................................................................................18
Irritable Bowel Syndrome (IBS)...................................................................................19
Chronische constipatie............................................................................................... 20
ALGEMENE PRINCIPES BIJ FUNCTIONELE GI-AANDOENINGEN.....................................21
SHORT BOWEL SYNDROME................................................................................................... 21
DUNNE DARMOBSTRUCTIE EN ILEUS........................................................................................ 22
obstructie................................................................................................................... 22
ileus........................................................................................................................... 22
PERITONITIS...................................................................................................................... 22
APPENDICITIS..................................................................................................................... 23
INVAGINATIE...................................................................................................................... 23
VOLVULUS........................................................................................................................ 24
MICROSCOPISCHE COLITIS.................................................................................................... 24
DIVERTICULOSE EN DIVERTICULITIS......................................................................................... 25
DIVERTICULAIRE BLOEDING................................................................................................... 25
OVERIGE AANDOENINGEN..................................................................................................... 26
CASUSSEN......................................................................................................................... 26
FUNCTIONELE GASTRO-INTESTINALE AANDOENINGEN (FGID)..........................27
BASISCONCEPTEN............................................................................................................... 27
FUNCTIONELE DYSPEPSIE (FD).......................................................................................27
Diagnostiek................................................................................................................ 30
Therapie..................................................................................................................... 30
Behandelingsalgoritme (vereenvoudigd)....................................................................31
lange termijn prognose.............................................................................................. 33
IRRITABLE BOWEL SYNDROME (IBS)..............................................................................33
IBS – Behandeling....................................................................................................... 36
CHRONISCHE CONSTIPATIE................................................................................................... 39
,H1.1. AANDOENINGEN SLOKDARM
SYMPTOMEN
Primair
Symptoom Uitleg / kenmerken Belangrijk
onderscheid
Dysfagie = Moeilijk slikken of gevoel dat voedsel Altijd een
blijft steken tussen farynx en maag. alarmsymptoom →
endoscopie vereist.
Oesofageale Gevoel dat voedsel blijft steken in de - Organisch =
dysfagie borststreek. structureel.
- Organisch: vernauwing (tumor, - Functioneel =
strictuur) motiliteitsstoornis.
→ eerst vast, dan vloeibaar.
- Functioneel/motorisch: stoornis in
contractie of relaxatie (achalase,
spasmen)
→ vast én vloeibaar vanaf begin.
Orofaryngeal Moeilijk starten met slikken, verslikken, Vaak neurologisch of bij
e dysfagie hoesten, nasale reflux. Zenker-divertikel.
Odynofagie Pijn bij slikken door passage van Infectieus, caustisch of
voedselbolus. erosief letsel.
Pyrosis = Brandend gevoel retrosternaal, Typisch voor refluxziekte
opstijgend achter borstbeen. (GERD).
Regurgitatie Terugvloei van zuur of bitter vocht tot in
de mond, vooral bij neerliggen of
vooroverbuigen.
Thoracale pijn Retrosternale pijn door oesofageale DD: angor pectoris.
spasmen of reflux.
Globusgevoel Gevoel van een “prop in de keel” zonder Functioneel, geen echte
slikstoornis. obstructie.
Secundair
Vermagering
, Hoest of keelpijn door reflux
Bloedarmoede bij chronische bloeding
TECHNISCHE ONDERZOEKEN
KO gaat niet! (enkel pt iets laten drinken en slikken)
Onderzoek Indicatie / Doel Opmerkingen
Esofagogastroduodenos Eerste keus bij Altijd uitvoeren bij
copie (EGD) dysfagie of alarmsymptomen.
odynofagie.
Directe visualisatie +
biopsie.
Behandeling mogelijk
(dilatatie, bloeding,
voedselbolus
verwijderen).
Echo-endoscopie Verdachte maligne Combineert endoscopie en
letsels of evaluatie van echografie.
wandinvasie.
pH-meting (24u) Objectiveren van zuur Kan gecombineerd worden
reflux. Sonde met sensor met impedantiemeting
boven gastro-oesofageale (detectie niet-zuur reflux).
overgang.
Hoe? Over 24u via sonde
in de neus
Manometrie Meting van druk en Nodig voor diagnose
(HRM = High Resolution contractie in slokdarm achalase, spasmen,
Manometry) (faryngo-oesofageale jackhammer.
sfincter,
slokdarmlichaam, LES).
Radiologische slikstudie Evaluatie van stenose, - Video-RX: slikact.
(RX slokdarm met barium) divertikel of motoriek. - “Bird beak” bij achalase.
- “Kurkentrekkerslokdarm”
bij spasmen.
CT-thorax / transmurale Detectie van maligne Vooral bij tumoren.
beeldvorming letsels, fistels of
extrinsieke
compressie.
