RECHT EN
SAMENLEVING
,Inhoudsopgave
1
, Inleiding
Recht en samenleving
- Link tussen recht en samenleving
o Kijken naar de impact van het recht op de maatschappij (recht →
samenleving)
Oa vanuit andere disciplines kijken naar het recht (vb sociologie)
o Kijken hoe de samenleving het recht beïnvloedt (samenleving → recht)
Hoe wordt recht vormgegeven/genegeerd/andere normen toegepast..
- Recht en samenleving staan in co-constitutieve verhouding
o Beïnvloeden elkaar, niet in 1 richting maar wel wederzijds
Sociale genese versus sociale werking
- Wisselwerking tussen recht en maatschappij
- Het recht wordt opgevat als een sociaal verschijnsel, als een product van menselijke
interactie = tweerichtingsverkeer
o I) Recht wordt gevormd door sociale verhoudingen sociale genese
o II) Recht beïnvloedt ook sociale verhoudingen sociale werking
Sociale genese: ontstaan/wijziging regels op basis van veranderende
opvattingen/maatschappelijke transities
- Vb roken
o Jaren 60: gewoon dat men rookte
o Ondertussen evolutie: minder en minder roken tot in 2009: verbod om te
roken op het werk → invloed op maatschappij
o Later verbod om te roken op rookvrije plaatsen, later in auto, café…
- Vb wat verstaan we onder gezin?
o Klassieke mama-papa (verbintenis man-vrouw)
o Mobilisatie LGBTQ koppels (homohuwelijk)
Verandering in de wet creëert nieuwe bewustwording in samenleving
o Later: homokoppels kunnen kinderen adopteren
o MAAR: niet omdat er regels is over gelijke behandeling tussen hetero en
homo, dat de sociale opvatting daar altijd bij aansluit
Sociale werking: welke invloed heeft het recht op menselijk handelen?
- Vertrekt vanuit 2 aannames (rechtsstaat):
o De burger kent de wet
o De burger gehoorzaamt de wet
2
, - Voorbeeld: de milieubox
o Eind jaren 1990, Vlaamse gezinnen
o Opslagdoos voor klein gevaarlijk afval
o Maar niet bruikbaar
- Recht kan ook vervormende effecten en contraproductieve effecten hebben
o Vb contraproductieve effecten:
Strafrecht: minimumstraffen verhogen om zodanig dat er minder
misdaad is, mensen strenger gestraft worden… MAAR in realiteit tot
gevolg overbevolking in gevangenissen
Vennootschapsrecht: lang een minimumkapitaal hebben om
vennootschap op te richten maar tegelijk konden mensen vaak niet
aan een zaak beginnen → mensen uitsluiten
Socio-legal studies
Juridisch-dogmatisch vs sociaalwetenschappelijk
(antropologisch/sociologisch) onderzoek
- Juridisch-dogmatisch onderzoek
o Onderzoeksdoel
Normatief
In kaart brengen van wetgeving, analyse van rechtspraak →
wetswijzigingen voorstellen…
Maar ook beschrijvend (vb rechtsvergelijking)
o Perspectief
Intern perspectief
Accuratere juridische conceptualisering
Juridische categorieën = essentieel
- Sociaalwetenschappelijk onderzoek
o Onderzoeksdoel
Beschrijvend en/of verklarend
Beschrijven van praktijken, verklaren van percepties van het
publiek…
Maar ook normatief (vb critical legal studies)
o Perspectief
Extern perspectief
Beter begrip van menselijke ervaring
(+ implementatie van recht in praktijk)
Erkennen van beperkingen van juridische categorieën (bv.
‘vluchteling’)
- Conceptualisering
3
SAMENLEVING
,Inhoudsopgave
1
, Inleiding
Recht en samenleving
- Link tussen recht en samenleving
o Kijken naar de impact van het recht op de maatschappij (recht →
samenleving)
Oa vanuit andere disciplines kijken naar het recht (vb sociologie)
o Kijken hoe de samenleving het recht beïnvloedt (samenleving → recht)
Hoe wordt recht vormgegeven/genegeerd/andere normen toegepast..
- Recht en samenleving staan in co-constitutieve verhouding
o Beïnvloeden elkaar, niet in 1 richting maar wel wederzijds
Sociale genese versus sociale werking
- Wisselwerking tussen recht en maatschappij
- Het recht wordt opgevat als een sociaal verschijnsel, als een product van menselijke
interactie = tweerichtingsverkeer
o I) Recht wordt gevormd door sociale verhoudingen sociale genese
o II) Recht beïnvloedt ook sociale verhoudingen sociale werking
Sociale genese: ontstaan/wijziging regels op basis van veranderende
opvattingen/maatschappelijke transities
- Vb roken
o Jaren 60: gewoon dat men rookte
o Ondertussen evolutie: minder en minder roken tot in 2009: verbod om te
roken op het werk → invloed op maatschappij
o Later verbod om te roken op rookvrije plaatsen, later in auto, café…
- Vb wat verstaan we onder gezin?
o Klassieke mama-papa (verbintenis man-vrouw)
o Mobilisatie LGBTQ koppels (homohuwelijk)
Verandering in de wet creëert nieuwe bewustwording in samenleving
o Later: homokoppels kunnen kinderen adopteren
o MAAR: niet omdat er regels is over gelijke behandeling tussen hetero en
homo, dat de sociale opvatting daar altijd bij aansluit
Sociale werking: welke invloed heeft het recht op menselijk handelen?
- Vertrekt vanuit 2 aannames (rechtsstaat):
o De burger kent de wet
o De burger gehoorzaamt de wet
2
, - Voorbeeld: de milieubox
o Eind jaren 1990, Vlaamse gezinnen
o Opslagdoos voor klein gevaarlijk afval
o Maar niet bruikbaar
- Recht kan ook vervormende effecten en contraproductieve effecten hebben
o Vb contraproductieve effecten:
Strafrecht: minimumstraffen verhogen om zodanig dat er minder
misdaad is, mensen strenger gestraft worden… MAAR in realiteit tot
gevolg overbevolking in gevangenissen
Vennootschapsrecht: lang een minimumkapitaal hebben om
vennootschap op te richten maar tegelijk konden mensen vaak niet
aan een zaak beginnen → mensen uitsluiten
Socio-legal studies
Juridisch-dogmatisch vs sociaalwetenschappelijk
(antropologisch/sociologisch) onderzoek
- Juridisch-dogmatisch onderzoek
o Onderzoeksdoel
Normatief
In kaart brengen van wetgeving, analyse van rechtspraak →
wetswijzigingen voorstellen…
Maar ook beschrijvend (vb rechtsvergelijking)
o Perspectief
Intern perspectief
Accuratere juridische conceptualisering
Juridische categorieën = essentieel
- Sociaalwetenschappelijk onderzoek
o Onderzoeksdoel
Beschrijvend en/of verklarend
Beschrijven van praktijken, verklaren van percepties van het
publiek…
Maar ook normatief (vb critical legal studies)
o Perspectief
Extern perspectief
Beter begrip van menselijke ervaring
(+ implementatie van recht in praktijk)
Erkennen van beperkingen van juridische categorieën (bv.
‘vluchteling’)
- Conceptualisering
3
