Psychologische stromingen
Hoofdstuk1 Verschillende visies op dezelfde problematiek
1.1 Verschillende visies: vanuit psychologische visies op de mens en zijn problemen zijn
verschillende therapieën ontwikkeld. Een zoektocht naar een passende therapie heb je dus
soms ruime keus. Binnen de hulpverlening zijn er veel invalshoeken om hetzelfde probleem
aan te pakken.
- De psychoanalytische
- De cognitief-gedragstherapeutische
- De (rogeriaanse humanistische) cliëntgerichte theorie
- Systeemtheoretische
1.2 Verschillende visies gedemonstreerd
Een belangrijk model vooral in de ggz is het bio psychosociaal model. In dit model bekijkt
men een probleem vanuit de interactie tussen biologische, psychische en sociale aspecten.
Het gaat erom welk gewicht verschillende factoren hebben bij de manier waarop een
stoornis zich ontwikkelt. Hierbij spelen lichamelijke zaken, psychische mechanismen en
sociale invloeden zoals opvoeding een rol.
1.3 Doel van het boek en de dvd
Doel is om duidelijk te maken dat in de hulpverlening, verschillende theoretische kaders
verklaringen kunnen bieden. Er is geen absolute zekerheid over de oorzaak van een
probleem, niet één juiste methode.
1.4 Cliëntparticipatie als vanzelfsprekend onderdeel
Praten over een cliënt kan nooit zonder praten met de cliënt. Cliënten hebben soms
waardevolle ideeën over hoe zij het beste geholpen kunnen worden. daarnaast hebben
cliënten wettelijk recht om instemming te verlenen bij hun behandel- of begeleidingsplan.
1.5 De trend: toenemende integratie en eclectisch werken
Eclectisch = methodes en technieken worden gebruikt de werker uit verschillende
theoretische kaders.
,Hoofdstuk 3: Psychodynamische benaderingen ‘Laat maar zien, dat kleine kind!’
Inleiding:
Het stamt af van Freud, hij liet zijn patiënten op een divan liggen en hen alles laten vertellen
wat in hen opkwam. Freud concentreerde zich op het innerlijke van de patiënt. Hij kwam
erachter dat patiënten zaken blokkeren bij zichzelf, dat sommige zaken onbewust worden
gehouden waardoor de patiënt problemen ervaart. Hij ondersteunde de cliënt om
onbewuste zaken toe te laten in het bewuste.
Weggestopt verleden
- Ze gaan ervanuit dat patiënten vaak niet weten waarom ze iets doen, dat onbewuste
gevoelens en wensen een rol spelen, dat ze moeilijke en angstwekkende gevoelens
hebben weggestopt of dat ze er juist door overspoeld worden.
Wat doen psychodynamische therapieën. Proberen onbewuste en moeilijk te hanteren
wensen, motieven, gevoelens en gedachten bewust te maken en proberen de patiënt te
leren ze te hanteren.
- Problemen stammen vaak af uit de kindertijd
- Ontwikkelingspsychologisch perspectief: problemen worden gezien als stagnatie in
de ontwikkeling
- Overdracht: we dragen iets van vroeger over op de situatie waarin we nu leven
De theorie van Freud
Freud gebruikte eerst hypnose om onbewuste conflicten boven water te halen. Later
gebruikt hij de techniek vrije associatie (op de divan alles verteld wat in hem op komt). Freud
ging ervan uit dat alles, ook de meest onbenullige gedachte een betekenis hebben. Volgens
hem is er niets toevallig.
Het duiden (iets van betekenis voorzien) is bij de psychoanalyse erg belangrijk. Mensen zag
hij als dieren die voortgedreven worden door natuurkrachten die uiteindelijk zijn gericht op
overleving van de soort. Wat de mens volgens Freud echter onderscheidt van andere
diersoorten is de moeite die het hem kost om zijn natuurlijke seksuele en agressieve driften
in gezonde, goede banen te leiden.
Vier modellen
1. Het driftmodel. Legt accenten op verdrongen problemen uit de kindertijd die terug te
voeren zijn op seksuele en agressieve driften
2. Het objectrelatiemodel, legt de nadruk op de eerste relaties in de vroege kindertijd
en op de manier waarop deze relaties een deel van onszelf zijn geworden,
verinnerlijkt zijn.
3. Het zelfpsychologisch model, de aandacht gaat niet uit naar conflicten maar na
tekorten. De tekorten uit de kindertijd leiden tot een zwakke identiteit en een zwak
zelfgevoel.
, 4. Het interactioneel model legt de nadruk op problematische conflicten tussen
mensen.
Het driftmodel ‘es ego en superego
Het driftmodel stelt dat de mens wordt voortgedreven door seksuele en agressieve driften.
De seksuele drift is een levensdrift gericht op het genieten. Het werkt volgens het
lustprincipe: het is gericht op behoeftebevrediging. De agressieve drift is een destructieve
drift, gericht op de dood. Ieder van ons wordt voortgedreven door zowel een levens-als een
doodsdrift.
Blinde krachten: de driften zijn blinde, aangeboren, biologische krachten. Freud noemt ze
daarom ‘es’ = onbepaald (het). We hebben het allemaal, het kenmerkt ons niet persoonlijk
maar het hoort bij ons soort. Het es bepaalt ons temperament.
Uitgestelde behoefte bevrediging: het is de kunst om gedurende ons leven onze behoeften
te bevredigen zonder daarbij anderen of onszelf in de problemen te brengen. (denk aan
voorbeeld baby, als moeder niet reageert. De baby leert dan zijn behoeften uit te stellen,
maar dit lukt alleen als hij ervan verzekerd is dat bevrediging op een later tijdstip wel
plaatsvindt.
Het IK moet de baas zijn
Om frustraties te leren verdragen moet het kin een ik door Freug ego genoemd, ontwikkelen
dat het es de baas is.
Verboden en geboden in het superego
Er ontwikkelt in de kindertijd ook een superego. Dit superego bevat geboden en verboden
die vanuit de omgeving zijn geïnternaliseerd, dat wil zeggen dat zij onderdeel van onszelf zijn
geworden. Het bevat ons ideaalbeeld. Het superego stuurt ons van binnenuit. Het zorgt voor
bestraffende maatregelen als we onze driften op een onacceptabele wijze uiten, of geen
rekening met anderen houden. Zowel impulsen en wensen uit het es als eisen vanuit het
superego zijn krachten die druk uitoefenen op ons ego: het es wil bevrediging en dat moet
het ego regelen. Het superego wil aan allerlei eisen voldoen: dat moet het ego regelen.
Ontwikkelingsfasen van es, ego en superego
1. Orale fase (babytijd)
2. Anale fase (peutertijd)
3. Fallische fase (kleutertijd)
4. Latentiefase (schoolleeftijd)
5. Genitale fase (puberteit)
Hoofdstuk1 Verschillende visies op dezelfde problematiek
1.1 Verschillende visies: vanuit psychologische visies op de mens en zijn problemen zijn
verschillende therapieën ontwikkeld. Een zoektocht naar een passende therapie heb je dus
soms ruime keus. Binnen de hulpverlening zijn er veel invalshoeken om hetzelfde probleem
aan te pakken.
- De psychoanalytische
- De cognitief-gedragstherapeutische
- De (rogeriaanse humanistische) cliëntgerichte theorie
- Systeemtheoretische
1.2 Verschillende visies gedemonstreerd
Een belangrijk model vooral in de ggz is het bio psychosociaal model. In dit model bekijkt
men een probleem vanuit de interactie tussen biologische, psychische en sociale aspecten.
Het gaat erom welk gewicht verschillende factoren hebben bij de manier waarop een
stoornis zich ontwikkelt. Hierbij spelen lichamelijke zaken, psychische mechanismen en
sociale invloeden zoals opvoeding een rol.
1.3 Doel van het boek en de dvd
Doel is om duidelijk te maken dat in de hulpverlening, verschillende theoretische kaders
verklaringen kunnen bieden. Er is geen absolute zekerheid over de oorzaak van een
probleem, niet één juiste methode.
1.4 Cliëntparticipatie als vanzelfsprekend onderdeel
Praten over een cliënt kan nooit zonder praten met de cliënt. Cliënten hebben soms
waardevolle ideeën over hoe zij het beste geholpen kunnen worden. daarnaast hebben
cliënten wettelijk recht om instemming te verlenen bij hun behandel- of begeleidingsplan.
1.5 De trend: toenemende integratie en eclectisch werken
Eclectisch = methodes en technieken worden gebruikt de werker uit verschillende
theoretische kaders.
,Hoofdstuk 3: Psychodynamische benaderingen ‘Laat maar zien, dat kleine kind!’
Inleiding:
Het stamt af van Freud, hij liet zijn patiënten op een divan liggen en hen alles laten vertellen
wat in hen opkwam. Freud concentreerde zich op het innerlijke van de patiënt. Hij kwam
erachter dat patiënten zaken blokkeren bij zichzelf, dat sommige zaken onbewust worden
gehouden waardoor de patiënt problemen ervaart. Hij ondersteunde de cliënt om
onbewuste zaken toe te laten in het bewuste.
Weggestopt verleden
- Ze gaan ervanuit dat patiënten vaak niet weten waarom ze iets doen, dat onbewuste
gevoelens en wensen een rol spelen, dat ze moeilijke en angstwekkende gevoelens
hebben weggestopt of dat ze er juist door overspoeld worden.
Wat doen psychodynamische therapieën. Proberen onbewuste en moeilijk te hanteren
wensen, motieven, gevoelens en gedachten bewust te maken en proberen de patiënt te
leren ze te hanteren.
- Problemen stammen vaak af uit de kindertijd
- Ontwikkelingspsychologisch perspectief: problemen worden gezien als stagnatie in
de ontwikkeling
- Overdracht: we dragen iets van vroeger over op de situatie waarin we nu leven
De theorie van Freud
Freud gebruikte eerst hypnose om onbewuste conflicten boven water te halen. Later
gebruikt hij de techniek vrije associatie (op de divan alles verteld wat in hem op komt). Freud
ging ervan uit dat alles, ook de meest onbenullige gedachte een betekenis hebben. Volgens
hem is er niets toevallig.
Het duiden (iets van betekenis voorzien) is bij de psychoanalyse erg belangrijk. Mensen zag
hij als dieren die voortgedreven worden door natuurkrachten die uiteindelijk zijn gericht op
overleving van de soort. Wat de mens volgens Freud echter onderscheidt van andere
diersoorten is de moeite die het hem kost om zijn natuurlijke seksuele en agressieve driften
in gezonde, goede banen te leiden.
Vier modellen
1. Het driftmodel. Legt accenten op verdrongen problemen uit de kindertijd die terug te
voeren zijn op seksuele en agressieve driften
2. Het objectrelatiemodel, legt de nadruk op de eerste relaties in de vroege kindertijd
en op de manier waarop deze relaties een deel van onszelf zijn geworden,
verinnerlijkt zijn.
3. Het zelfpsychologisch model, de aandacht gaat niet uit naar conflicten maar na
tekorten. De tekorten uit de kindertijd leiden tot een zwakke identiteit en een zwak
zelfgevoel.
, 4. Het interactioneel model legt de nadruk op problematische conflicten tussen
mensen.
Het driftmodel ‘es ego en superego
Het driftmodel stelt dat de mens wordt voortgedreven door seksuele en agressieve driften.
De seksuele drift is een levensdrift gericht op het genieten. Het werkt volgens het
lustprincipe: het is gericht op behoeftebevrediging. De agressieve drift is een destructieve
drift, gericht op de dood. Ieder van ons wordt voortgedreven door zowel een levens-als een
doodsdrift.
Blinde krachten: de driften zijn blinde, aangeboren, biologische krachten. Freud noemt ze
daarom ‘es’ = onbepaald (het). We hebben het allemaal, het kenmerkt ons niet persoonlijk
maar het hoort bij ons soort. Het es bepaalt ons temperament.
Uitgestelde behoefte bevrediging: het is de kunst om gedurende ons leven onze behoeften
te bevredigen zonder daarbij anderen of onszelf in de problemen te brengen. (denk aan
voorbeeld baby, als moeder niet reageert. De baby leert dan zijn behoeften uit te stellen,
maar dit lukt alleen als hij ervan verzekerd is dat bevrediging op een later tijdstip wel
plaatsvindt.
Het IK moet de baas zijn
Om frustraties te leren verdragen moet het kin een ik door Freug ego genoemd, ontwikkelen
dat het es de baas is.
Verboden en geboden in het superego
Er ontwikkelt in de kindertijd ook een superego. Dit superego bevat geboden en verboden
die vanuit de omgeving zijn geïnternaliseerd, dat wil zeggen dat zij onderdeel van onszelf zijn
geworden. Het bevat ons ideaalbeeld. Het superego stuurt ons van binnenuit. Het zorgt voor
bestraffende maatregelen als we onze driften op een onacceptabele wijze uiten, of geen
rekening met anderen houden. Zowel impulsen en wensen uit het es als eisen vanuit het
superego zijn krachten die druk uitoefenen op ons ego: het es wil bevrediging en dat moet
het ego regelen. Het superego wil aan allerlei eisen voldoen: dat moet het ego regelen.
Ontwikkelingsfasen van es, ego en superego
1. Orale fase (babytijd)
2. Anale fase (peutertijd)
3. Fallische fase (kleutertijd)
4. Latentiefase (schoolleeftijd)
5. Genitale fase (puberteit)
