INLEIDING TOT HET RECHT VAN
DE EUROPESE UNIE
Inhoudsopgave
Inleiding.............................................................................................1
Waarom dit boek over het recht van de Europese Unie?........................2
Hoofdstuk 1. Hoe is de Europese Unie geëvolueerd als rechtssysteem?. 2
1.1.De verdieping van het Europees integratieproces.....................................................3
1.1.1. De eerste initiatieven tot intergouvernementele samenwerking in Europa........3
1.1.2. Oprichting van de Europese Gemeenschappen..................................................5
1.1.3. Van Europese Gemeenschappen naar Europese Unie........................................8
1.2. De verbreding van het Europees integratieproces.................................................18
1.2.1. Wat is de juridische procedure voor de toetreding van nieuwe lidstaten tot de
Europese Unie?........................................................................................................... 18
1.2.2. Wat zijn de voorwaarden om toe te treden tot de Europese Unie?...................19
1.2.3. De evolutie van het EU-uitbreidingsproces.......................................................21
1.3. Brexit als een bijzondere episode in het Europees integratieproces.......................22
1.3.1. Hoe kunnen lidstaten uit de Europese Unie treden?.........................................22
1.3.2. Het verhaal van de Brexit.................................................................................23
1.4. De Europese Unie als een gedifferentieerde rechtsorde.........................................24
1.4.1. De eurozone..................................................................................................... 24
1.4.2. De Schengenzone: een ruimte zonder interne grenscontroles.........................26
1.4.3. De procedure tot nauwere samenwerking........................................................28
1.4.4. Permanente Gestructureerde Samenwerking...................................................28
1.4.5. Tijdelijke overgangsmaatregelen......................................................................29
Hoofdstuk 2. Wat zijn de belangrijkste kenmerken van het EU-recht?. .30
2.1. Meer dan een samenwerkingsverband tussen lidstaten: directe werking en
voorrang........................................................................................................................ 30
2.1.1. Hoe verhoudt het EU-recht zich tot het nationaal grondwettelijk recht?...........33
2.1.2. Hoe verhoudt het EU-recht zich tot het internationaal recht?...........................37
2.2. Een rechtsorde gebaseerd op gemeenschappelijke waarden.................................38
2.2.1. Het beginsel van wederzijds vertrouwen..........................................................38
1
, 2.2.2. Grenzen aan het beginsel van wederzijds vertrouwen: wat gebeurt er wanneer
een lidstaat de waarden van de Europese Unie niet langer respecteert?...................39
2.3. Een rechtsorde gebaseerd op de bescherming van grondrechten..........................44
2.3.1. Het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie...............................45
2.3.2. De toetreding tot het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens...........47
2.3.3. De algemene beginselen van EU-recht.............................................................48
2.4. Een rechtsorde gebaseerd op loyale samenwerking...............................................48
2.5. Een rechtsorde gebaseerd op gelijkheid tussen staten en burgers.........................48
2.6 Een rechtsorde gebaseerd op wederzijdse erkenning.............................................52
Hoofdstuk 3. Wanneer kan de Europese Unie wetgevend optreden?.....54
3.1. Het principe van toegewezen bevoegdheden.........................................................54
3.1.1. De verschillende categorieën van EU-bevoegdheden.......................................54
3.1.2. De keuze van de juiste rechtsgrond.................................................................56
3.2. De beginselen van subsidiariteit en evenredigheid................................................59
Hoofdstuk 4. Hoe komt het recht van de Europese Unie tot stand?......60
4.1. De instellingen van de Europese Unie....................................................................60
4.1.1. Het Europees Parlement...................................................................................60
4.1.2. De Europese Raad............................................................................................ 63
4.1.3. De Raad (van de Europese Unie)......................................................................64
4.1.4. De Europese Commissie...................................................................................67
4.1.5. Het Hof van Justitie van de Europese Unie........................................................69
4.1.6. De Europese Centrale Bank..............................................................................76
4.1.7. De Europese Rekenkamer................................................................................76
4.1.8. Andere organen en instanties van de Europese Unie.......................................76
4.2. De wetgevingsprocedures van de Europese Unie...................................................77
4.3. De verschillende vormen van EU-recht...................................................................77
4.3.1. Overzicht van het primair recht........................................................................77
4.3.2. Overzicht van het secundair recht....................................................................78
4.3.3. ‘ad hoc’ handelingen........................................................................................86
2
,INLEIDING
EU-recht = eigen rechtsorde (27 lidstaten v/d EU) supranationale niveau (o.g.v.
verdragen & toegewezen bevoegdheden)
75-85% van onze wetgeving zou te maken hebben met (voortkomen uit) Europees recht.
Voorbeelden:
- Richtlijn: flessendopjes die vastzitten (05/06/2019) - art. 6
- Verordening: “EU (Europese commissie) erkent gezondheidsclaim voor groene
kiwi’s, als eerste vrucht ooit.” (30/07/2025) – bijlage
- “Speedpedelecs en elektrische fietsen vallen niet onder verplichte verzekering
voor motorvoertuigen, bevestigd EU-hof.”
- Zie pwp voor andere voorbeelden
Europees burgerschap = voor iedereen die de nationaliteit heeft van een lidstaat van
de Unie
verbonden rechten (waar we niet goed van op de hoogte zijn)
Stemrecht voor Europese en lokale verkiezingen
Rechten van diplomatieke bijstand (verplicht geholpen te worden)
Basisrecht om vrij te reizen en te verblijven op het grondgebied van
de EU (gedurende 3 maand)
, WAAROM DIT BOEK OVER HET RECHT VAN DE EUROPESE UNIE?
Recht van de Europese unie = “autonome” rechtsorde met eigen rechtsbronnen en
principes
Primair Unierecht = EU-verdrag, Verdrag betreffende de Werking v/d EU &
Handvest van de grondrechten
Secundair Unierecht = richtlijnen, verordeningen...
- Gegrond op het Verdrag betreffende de EU (VEU) en Verdrag betreffende de
Werking van de EU (VWEU)
“Geconsolideerde verdragen” (2 basisverdragen, vaak gewijzigd)
= bevoegdheid geven om wetgeving aan te nemen
- Handvest van de grondrechten
= bij het aannemen en ten uitvoer leggen v/h EU-recht moeten de
fundamentele rechten en vrijheden worden gerespecteerd
- Artikel 47 VEU: “De Unie bezit rechtspersoonlijkheid”
= de EU kan in eigen naam optreden (o.a. m.b.t. onderhandelen en sluiten
van internationale overeenkomsten)
- Zie: https://eur-lex.europa.eu/
Te behandelen thema’s
I. Hoe is de Europese Unie geëvolueerd als rechtssysteem? (H1)
II. Wat zijn de belangrijkste kenmerken van het EU-recht? (H2)
III. Wanneer kan de EU wetgevend optreden? (H3)
IV. Hoe komt het recht van de Europese Unie tot stand? (H4)
HOOFDSTUK 1. HOE IS DE EUROPESE UNIE GEËVOLUEERD ALS
RECHTSSYSTEEM?
Het verschil tussen verdieping en verbreding:
v Verdieping
= meer integratie
Gebeurt door de basisverdragen te wijzigen
Via een herzieningsprocedure
Iedereen moet akkoord gaan
Nieuw wijzigingsverdrag sluiten
*Vandaag is de algemene herzieningsprocedure geregeld in:
Verdrag betreffende de Europese Unie (artikel 48 –
herziening)
DE EUROPESE UNIE
Inhoudsopgave
Inleiding.............................................................................................1
Waarom dit boek over het recht van de Europese Unie?........................2
Hoofdstuk 1. Hoe is de Europese Unie geëvolueerd als rechtssysteem?. 2
1.1.De verdieping van het Europees integratieproces.....................................................3
1.1.1. De eerste initiatieven tot intergouvernementele samenwerking in Europa........3
1.1.2. Oprichting van de Europese Gemeenschappen..................................................5
1.1.3. Van Europese Gemeenschappen naar Europese Unie........................................8
1.2. De verbreding van het Europees integratieproces.................................................18
1.2.1. Wat is de juridische procedure voor de toetreding van nieuwe lidstaten tot de
Europese Unie?........................................................................................................... 18
1.2.2. Wat zijn de voorwaarden om toe te treden tot de Europese Unie?...................19
1.2.3. De evolutie van het EU-uitbreidingsproces.......................................................21
1.3. Brexit als een bijzondere episode in het Europees integratieproces.......................22
1.3.1. Hoe kunnen lidstaten uit de Europese Unie treden?.........................................22
1.3.2. Het verhaal van de Brexit.................................................................................23
1.4. De Europese Unie als een gedifferentieerde rechtsorde.........................................24
1.4.1. De eurozone..................................................................................................... 24
1.4.2. De Schengenzone: een ruimte zonder interne grenscontroles.........................26
1.4.3. De procedure tot nauwere samenwerking........................................................28
1.4.4. Permanente Gestructureerde Samenwerking...................................................28
1.4.5. Tijdelijke overgangsmaatregelen......................................................................29
Hoofdstuk 2. Wat zijn de belangrijkste kenmerken van het EU-recht?. .30
2.1. Meer dan een samenwerkingsverband tussen lidstaten: directe werking en
voorrang........................................................................................................................ 30
2.1.1. Hoe verhoudt het EU-recht zich tot het nationaal grondwettelijk recht?...........33
2.1.2. Hoe verhoudt het EU-recht zich tot het internationaal recht?...........................37
2.2. Een rechtsorde gebaseerd op gemeenschappelijke waarden.................................38
2.2.1. Het beginsel van wederzijds vertrouwen..........................................................38
1
, 2.2.2. Grenzen aan het beginsel van wederzijds vertrouwen: wat gebeurt er wanneer
een lidstaat de waarden van de Europese Unie niet langer respecteert?...................39
2.3. Een rechtsorde gebaseerd op de bescherming van grondrechten..........................44
2.3.1. Het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie...............................45
2.3.2. De toetreding tot het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens...........47
2.3.3. De algemene beginselen van EU-recht.............................................................48
2.4. Een rechtsorde gebaseerd op loyale samenwerking...............................................48
2.5. Een rechtsorde gebaseerd op gelijkheid tussen staten en burgers.........................48
2.6 Een rechtsorde gebaseerd op wederzijdse erkenning.............................................52
Hoofdstuk 3. Wanneer kan de Europese Unie wetgevend optreden?.....54
3.1. Het principe van toegewezen bevoegdheden.........................................................54
3.1.1. De verschillende categorieën van EU-bevoegdheden.......................................54
3.1.2. De keuze van de juiste rechtsgrond.................................................................56
3.2. De beginselen van subsidiariteit en evenredigheid................................................59
Hoofdstuk 4. Hoe komt het recht van de Europese Unie tot stand?......60
4.1. De instellingen van de Europese Unie....................................................................60
4.1.1. Het Europees Parlement...................................................................................60
4.1.2. De Europese Raad............................................................................................ 63
4.1.3. De Raad (van de Europese Unie)......................................................................64
4.1.4. De Europese Commissie...................................................................................67
4.1.5. Het Hof van Justitie van de Europese Unie........................................................69
4.1.6. De Europese Centrale Bank..............................................................................76
4.1.7. De Europese Rekenkamer................................................................................76
4.1.8. Andere organen en instanties van de Europese Unie.......................................76
4.2. De wetgevingsprocedures van de Europese Unie...................................................77
4.3. De verschillende vormen van EU-recht...................................................................77
4.3.1. Overzicht van het primair recht........................................................................77
4.3.2. Overzicht van het secundair recht....................................................................78
4.3.3. ‘ad hoc’ handelingen........................................................................................86
2
,INLEIDING
EU-recht = eigen rechtsorde (27 lidstaten v/d EU) supranationale niveau (o.g.v.
verdragen & toegewezen bevoegdheden)
75-85% van onze wetgeving zou te maken hebben met (voortkomen uit) Europees recht.
Voorbeelden:
- Richtlijn: flessendopjes die vastzitten (05/06/2019) - art. 6
- Verordening: “EU (Europese commissie) erkent gezondheidsclaim voor groene
kiwi’s, als eerste vrucht ooit.” (30/07/2025) – bijlage
- “Speedpedelecs en elektrische fietsen vallen niet onder verplichte verzekering
voor motorvoertuigen, bevestigd EU-hof.”
- Zie pwp voor andere voorbeelden
Europees burgerschap = voor iedereen die de nationaliteit heeft van een lidstaat van
de Unie
verbonden rechten (waar we niet goed van op de hoogte zijn)
Stemrecht voor Europese en lokale verkiezingen
Rechten van diplomatieke bijstand (verplicht geholpen te worden)
Basisrecht om vrij te reizen en te verblijven op het grondgebied van
de EU (gedurende 3 maand)
, WAAROM DIT BOEK OVER HET RECHT VAN DE EUROPESE UNIE?
Recht van de Europese unie = “autonome” rechtsorde met eigen rechtsbronnen en
principes
Primair Unierecht = EU-verdrag, Verdrag betreffende de Werking v/d EU &
Handvest van de grondrechten
Secundair Unierecht = richtlijnen, verordeningen...
- Gegrond op het Verdrag betreffende de EU (VEU) en Verdrag betreffende de
Werking van de EU (VWEU)
“Geconsolideerde verdragen” (2 basisverdragen, vaak gewijzigd)
= bevoegdheid geven om wetgeving aan te nemen
- Handvest van de grondrechten
= bij het aannemen en ten uitvoer leggen v/h EU-recht moeten de
fundamentele rechten en vrijheden worden gerespecteerd
- Artikel 47 VEU: “De Unie bezit rechtspersoonlijkheid”
= de EU kan in eigen naam optreden (o.a. m.b.t. onderhandelen en sluiten
van internationale overeenkomsten)
- Zie: https://eur-lex.europa.eu/
Te behandelen thema’s
I. Hoe is de Europese Unie geëvolueerd als rechtssysteem? (H1)
II. Wat zijn de belangrijkste kenmerken van het EU-recht? (H2)
III. Wanneer kan de EU wetgevend optreden? (H3)
IV. Hoe komt het recht van de Europese Unie tot stand? (H4)
HOOFDSTUK 1. HOE IS DE EUROPESE UNIE GEËVOLUEERD ALS
RECHTSSYSTEEM?
Het verschil tussen verdieping en verbreding:
v Verdieping
= meer integratie
Gebeurt door de basisverdragen te wijzigen
Via een herzieningsprocedure
Iedereen moet akkoord gaan
Nieuw wijzigingsverdrag sluiten
*Vandaag is de algemene herzieningsprocedure geregeld in:
Verdrag betreffende de Europese Unie (artikel 48 –
herziening)
