Psychologie en psychomotoriek
Definitie psychologie
Wetenschappelijke studie van de wijze waarop de menselijke geest werkt & hoe deze
gedrag beïnvloedt
● Rationeel praten & denken over de menselijke geest (= gedachten + emoties +
gedrag)
● Psyche + logos → leren over de ziel
3G-model: eenvoudige model over menselijke geest
★ Extern: waarneembaar gedrag
★ Intern: gevoelens & gedachten
→ de psyche is heel het 3D model, extern & intern:
gedrag zegt iets, meer ook heel veel niet
3 minimale vereisten: wetenschappelijke methode binnen
psychologie
1) Methode moet controleerbaar zijn: methode waarmee psychologische kennis
wordt onderbouwd, wordt duidelijk beschreven zodat anderen kunnen controleren of
conclusies gerechtvaardigd zijn
2) Onderzoek moet herhaalbaar zijn: psychologisch onderzoek kan overgedaan
worden, zodat men nagaan of dezelfde resulteraten bekomen worden
3) Hypothese moet toetsbaar zijn: de hypothese wordt zo geformuleerd, dat men kan
bewijzen dat ze onjuist.
(niet dingen zomaar aannemen, maar grondig onderzoeken & nagaan)
Toepassingen psychologie
1) Verkeersveiligheid (waarneming verkeerssituaties, motiveren tot veilig gedrag)
→ Hoe lang duurt het als je remt voordat je echt tot stilstand komt?
→ Als het regent, hoe affecteert dit het reactievermogen?
→ Hoe motiveren we mensen tot veilig gedrag?
1
, 2) Preventie & behandeling van pyschische & lichamelijke aandoening
→ VR: brein beïnvloeden/voor de gek houden
→ mensen met sociale angst, soort ‘exposure therapy’, lichaam realiseert dat het niet zo
eng is
3) Winkelen (winkelervaring optimaliseren)
→ Heel hard nagedacht: waar plaatsen we groenten? Snoep? Water? Winkelervaring
maximaal optimaliseren mbv psychologie zodat klanten zoveel mogelijk kopen
Soorten psychologie
1) Klinisch psychologie
2) Ontwikkelingspsychologie
3) Cognitieve psychologie
4) Sociale psychologie
5) Sport- & prestatiepsychologie
Cognitieve psychologie
= psychologie dat te maken heeft met de verwerking van informatie in de hersenen
(aandacht, waarneming en verwerking
- cognitieve processen helpen om onszelf, anderen & de wereld te begrijpen (bv:
gezichten herkennen, taalbegrip, informatieverwerking…)
Ontwikkelingspsychologie
Houdt zich bezig met de ontwikkeling van een mens over levensloop
★ Over verschillende levensfasen & ontwikkelingsdomeinen
★ Doel: detecteren van bijzonderheden, tijdig therapeutisch ingrijpen
Sociale psychologie
Houdt zich bezig met gedrag van mensen in relatie tot anderen & mens als sociaal wezen
→ niet hetzelfde als sociologie: studie van groepen van mensen, bij SP blijft individuele
psychologie belangrijk (bv: bystander effect)
Klinische psychologie
Houdt zich bezig met diagnostiek, behandeling & preventie van psychologische en
psychiatrische problemen
● Depressie, verslaving, trauma …
● Ontwikkelingsstoornissen zoals ADHD, ASS…
Sport- & prestatiepsychologie
Houdt zich bezig met het presteren binnen sport of werk - focus op psychologische factoren
die optimale prestaties beinvloeden
2
,Pseudopsychologie
1) Niet-onderbouwde psychologische aannames worden als wetenschappelijke
waarheid gepresenteerd → heeft GEEN wetenschappelijke basis!
2) Het gebruik van ongegrond (geen wetenschappelijke basis) psychologisch jargon,
zoals: astrologie, waarzeggerij, chakras …
Les 2: bewustzijn
Bewustzijn is 1e fase in intelligent gedrag (NIET hetzelfde als aandacht!)
● Bewustzijn is noodzakelijke voorwaarde voor:
○ Aandacht – waarneming – geheugen – leren – intelligentie
Kunnen we de geest (mind) gelijkstellen aan de hersenen (brain)?
● Deel zegt: bewustzijn en hersenen
zijn 2 verschillende dingen
● Kleiner deel: bewustzijn is iets
fundamenteel fysiek (is gelijkgesteld aan
brein)
● Ander deel: een spiritueel deel van
ons overleeft na de dood (bewustzijn is
iets spiritueel
● Ander deel: bewustzijn is een soort
ziel (staat los van het fysieke)
→ we vermoeden een zekere eenheid tussen geest/bewustzijn & het brein
→ veranderingen in brein = veranderingen in emoties, gedachten & gedrag (bv: NAH, drugs)
Vraag of menselijke geest/bewustzijn = brein heeft historisch hele weg afgelegd
Freud
19e eeuw (psychiater, grondlegger psycho-analyse)
● Freud vond: menselijke bewustzijn = slechts topje van de ijsberg
● Belangrijkste motieven voor gedrag = onbewust
Freud: de ijsberg mythe (3 niveau’s in menselijke geest)
1) Het bewuste: gedachten en gevoelens waar we zonder problemen
over kunnen nadenken
2) Het voorbewuste: gedachten & gevoelens waar we niet actief op
geconcentreerd zijn, maar die we snel naar het bewustzijn kunnen halen
3) Het onbewuste: wat in dagelijkse leven wordt weggeduwd omdat
te pijnlijk …
3
, Cognitieve psychologie (20e eeuw): 4 niveaus van bewustzijn
1) Het bewuste: gedachten waarover we kunnen reflecteren
2) Het voorbewuste: gedachten waarvan we op dit moment niet bewust zijn, maar die
eenvoudig naar bewustzijn kunnen worden gebracht door er aandacht aan te
schenken (bv: laatste verjaardag)
3) Het onbewuste: automatische processen zonder directe aandacht of bewustzijn (bv:
autorijden) → niet hetzelfde als Freud
4) Het niet-bewuste: niet mogelijk om hier bewustzijn van te hebben (bv: activatie
zenuwcellen)
Cognitieve psychologie (20e eeuw)
Bewustzijn is NIET hetzelfde als aandacht
★ Bewustzijn: algemene staat van wakker & alert zijn, brede veld van ervaring met
vele componenten
★ Aandacht: veel selectiever & gerichter, waar je binnen dat brede veld heel bewust je
focus op legt
Voorbeeld: je zit op café
● Bewustzijn van alle geluiden, visuele prikkels,
lichamelijke sensaties, je eigen gedachten, …
● Maar aandacht is selectief gericht op het boek dat je
leest (rest wordt wel ergens geregistreerd, al dan niet bewust)
Definitie van bewustzijn
● Moeilijk concept om te definiëren
● We hebben verschillende theoretische kaders met eigen definitie:
Meten van bewustzijn
1) Vanuit medisch/gedragsmatig standpunt: Glasgow Coma Scale
● Bv: bij spoeddienst
● Uitkomst = EMV-score (Eyes-Verbal-Motor)
Bevraagd 3 componenten:
★ Ogen openen: Spontaan? Reactie op prikkels?
★ Verbale respons: Helderheid van antwoorden?
★ Motorische respons: Bewegingen maken?
4
Definitie psychologie
Wetenschappelijke studie van de wijze waarop de menselijke geest werkt & hoe deze
gedrag beïnvloedt
● Rationeel praten & denken over de menselijke geest (= gedachten + emoties +
gedrag)
● Psyche + logos → leren over de ziel
3G-model: eenvoudige model over menselijke geest
★ Extern: waarneembaar gedrag
★ Intern: gevoelens & gedachten
→ de psyche is heel het 3D model, extern & intern:
gedrag zegt iets, meer ook heel veel niet
3 minimale vereisten: wetenschappelijke methode binnen
psychologie
1) Methode moet controleerbaar zijn: methode waarmee psychologische kennis
wordt onderbouwd, wordt duidelijk beschreven zodat anderen kunnen controleren of
conclusies gerechtvaardigd zijn
2) Onderzoek moet herhaalbaar zijn: psychologisch onderzoek kan overgedaan
worden, zodat men nagaan of dezelfde resulteraten bekomen worden
3) Hypothese moet toetsbaar zijn: de hypothese wordt zo geformuleerd, dat men kan
bewijzen dat ze onjuist.
(niet dingen zomaar aannemen, maar grondig onderzoeken & nagaan)
Toepassingen psychologie
1) Verkeersveiligheid (waarneming verkeerssituaties, motiveren tot veilig gedrag)
→ Hoe lang duurt het als je remt voordat je echt tot stilstand komt?
→ Als het regent, hoe affecteert dit het reactievermogen?
→ Hoe motiveren we mensen tot veilig gedrag?
1
, 2) Preventie & behandeling van pyschische & lichamelijke aandoening
→ VR: brein beïnvloeden/voor de gek houden
→ mensen met sociale angst, soort ‘exposure therapy’, lichaam realiseert dat het niet zo
eng is
3) Winkelen (winkelervaring optimaliseren)
→ Heel hard nagedacht: waar plaatsen we groenten? Snoep? Water? Winkelervaring
maximaal optimaliseren mbv psychologie zodat klanten zoveel mogelijk kopen
Soorten psychologie
1) Klinisch psychologie
2) Ontwikkelingspsychologie
3) Cognitieve psychologie
4) Sociale psychologie
5) Sport- & prestatiepsychologie
Cognitieve psychologie
= psychologie dat te maken heeft met de verwerking van informatie in de hersenen
(aandacht, waarneming en verwerking
- cognitieve processen helpen om onszelf, anderen & de wereld te begrijpen (bv:
gezichten herkennen, taalbegrip, informatieverwerking…)
Ontwikkelingspsychologie
Houdt zich bezig met de ontwikkeling van een mens over levensloop
★ Over verschillende levensfasen & ontwikkelingsdomeinen
★ Doel: detecteren van bijzonderheden, tijdig therapeutisch ingrijpen
Sociale psychologie
Houdt zich bezig met gedrag van mensen in relatie tot anderen & mens als sociaal wezen
→ niet hetzelfde als sociologie: studie van groepen van mensen, bij SP blijft individuele
psychologie belangrijk (bv: bystander effect)
Klinische psychologie
Houdt zich bezig met diagnostiek, behandeling & preventie van psychologische en
psychiatrische problemen
● Depressie, verslaving, trauma …
● Ontwikkelingsstoornissen zoals ADHD, ASS…
Sport- & prestatiepsychologie
Houdt zich bezig met het presteren binnen sport of werk - focus op psychologische factoren
die optimale prestaties beinvloeden
2
,Pseudopsychologie
1) Niet-onderbouwde psychologische aannames worden als wetenschappelijke
waarheid gepresenteerd → heeft GEEN wetenschappelijke basis!
2) Het gebruik van ongegrond (geen wetenschappelijke basis) psychologisch jargon,
zoals: astrologie, waarzeggerij, chakras …
Les 2: bewustzijn
Bewustzijn is 1e fase in intelligent gedrag (NIET hetzelfde als aandacht!)
● Bewustzijn is noodzakelijke voorwaarde voor:
○ Aandacht – waarneming – geheugen – leren – intelligentie
Kunnen we de geest (mind) gelijkstellen aan de hersenen (brain)?
● Deel zegt: bewustzijn en hersenen
zijn 2 verschillende dingen
● Kleiner deel: bewustzijn is iets
fundamenteel fysiek (is gelijkgesteld aan
brein)
● Ander deel: een spiritueel deel van
ons overleeft na de dood (bewustzijn is
iets spiritueel
● Ander deel: bewustzijn is een soort
ziel (staat los van het fysieke)
→ we vermoeden een zekere eenheid tussen geest/bewustzijn & het brein
→ veranderingen in brein = veranderingen in emoties, gedachten & gedrag (bv: NAH, drugs)
Vraag of menselijke geest/bewustzijn = brein heeft historisch hele weg afgelegd
Freud
19e eeuw (psychiater, grondlegger psycho-analyse)
● Freud vond: menselijke bewustzijn = slechts topje van de ijsberg
● Belangrijkste motieven voor gedrag = onbewust
Freud: de ijsberg mythe (3 niveau’s in menselijke geest)
1) Het bewuste: gedachten en gevoelens waar we zonder problemen
over kunnen nadenken
2) Het voorbewuste: gedachten & gevoelens waar we niet actief op
geconcentreerd zijn, maar die we snel naar het bewustzijn kunnen halen
3) Het onbewuste: wat in dagelijkse leven wordt weggeduwd omdat
te pijnlijk …
3
, Cognitieve psychologie (20e eeuw): 4 niveaus van bewustzijn
1) Het bewuste: gedachten waarover we kunnen reflecteren
2) Het voorbewuste: gedachten waarvan we op dit moment niet bewust zijn, maar die
eenvoudig naar bewustzijn kunnen worden gebracht door er aandacht aan te
schenken (bv: laatste verjaardag)
3) Het onbewuste: automatische processen zonder directe aandacht of bewustzijn (bv:
autorijden) → niet hetzelfde als Freud
4) Het niet-bewuste: niet mogelijk om hier bewustzijn van te hebben (bv: activatie
zenuwcellen)
Cognitieve psychologie (20e eeuw)
Bewustzijn is NIET hetzelfde als aandacht
★ Bewustzijn: algemene staat van wakker & alert zijn, brede veld van ervaring met
vele componenten
★ Aandacht: veel selectiever & gerichter, waar je binnen dat brede veld heel bewust je
focus op legt
Voorbeeld: je zit op café
● Bewustzijn van alle geluiden, visuele prikkels,
lichamelijke sensaties, je eigen gedachten, …
● Maar aandacht is selectief gericht op het boek dat je
leest (rest wordt wel ergens geregistreerd, al dan niet bewust)
Definitie van bewustzijn
● Moeilijk concept om te definiëren
● We hebben verschillende theoretische kaders met eigen definitie:
Meten van bewustzijn
1) Vanuit medisch/gedragsmatig standpunt: Glasgow Coma Scale
● Bv: bij spoeddienst
● Uitkomst = EMV-score (Eyes-Verbal-Motor)
Bevraagd 3 componenten:
★ Ogen openen: Spontaan? Reactie op prikkels?
★ Verbale respons: Helderheid van antwoorden?
★ Motorische respons: Bewegingen maken?
4
