Aantekeningen Recht blok 4
Week 1 - Wat is recht?
Vanaf pagina: 2 - Interpretatiemethoden
- De onrechtmatige daad (6:162 BW)
Week 2 - Legaliteitsbeginsel
Vanaf pagina: 12 - Bestandsdelen en elementen
- Wederrechtelijkheid
- Rechtvaardigingsgronden
- Immuniteit van de overheid
Week 3 - Bestuursrecht
Vanaf pagina: 26 - Specialiteitsbeginsel Week
- Bestuursorgaan, besluit en
belanghebbenden
- Belastingrecht
- Besluit Bestuurlijke Boeten Belastingdienst
Week 4 - Vermogensrecht
Vanaf pagina: 44 - Goederen en zaken
- Erfpacht en vruchtgebruik
- Verbintenissen
- Risicoaansprakelijkheid en
Schuldaansprakelijkheid
Week 5 - Ondernemingsrecht
Vanaf pagina: 59 - Privaatrechtelijke rechtspersonen
- NV en BV
- Interne structuren
Week 6 - Structuur Europese Unie
Vanaf pagina: 69 - Europees Recht
- Hiërarchie in EU-Recht
- Internationaal Recht
- Grondslagen van rechtsmacht
- Doorwerking in Nederlandse rechtsorde
- Immuniteit
Week 7 Geen aantekeningen. Deze week alleen
Vanaf pagina: 86 maar oefenvragen
= aantekeningen
= voorbeeldcasus/arrest
Week 1
1
, Wat is recht?
Recht is het geheel van regels, wetten en normen dat onze samenleving ordent en
vreedzame samenleving mogelijk maakt. Het bepaalt wat mensen wel en niet mogen
doen, wordt door de overheid gehandhaafd en biedt oplossingen bij conflicten via
de Rechtspraak. Het recht is onderverdeeld in verschillende rechtsgebieden, met
name publiekrecht en privaatrecht
Positief recht
Het positief recht is het recht dat door mensen is 'gesteld' (gecreëerd). De definitie luidt
als volgt:
- Definitie: De algemene, voor herhaalde toepassing vatbare normen die op een
bepaald tijdstip binnen een bepaald territoriaal gebied gelden.
- Afdwingbaarheid: De naleving van deze normen kan worden afgedwongen via
de rechter.
- Kenmerk: Het is plaats- en tijdgebonden
Wet in formele zin
= is een wet die is vastgesteld door de regering en Staten-Generaal samen via de
grondwettelijke procedure, ongeacht de inhoud (o.a. Wetboek van Strafrecht, Kieswet)
Wet in materiële zin
= is elk algemeen verbindend voorschrift, dus een regel gericht op een onbepaalde groep
burgers. Algemeen verbindende voorschriften zijn voor iedereen en herhaaldelijk geldend.
Het zijn besluiten van daartoe bevoegde organen (bijv. APV, ministeriële regeling)
!
Samenloop: Veel formele wetten zijn ook materiële wetten (bijv. Wegenverkeerswet).
Echter, begrotingswetten of toestemmingswetten (bijv. huwelijk koninklijk huis)
zijn wel formele wetten, maar geen materiële wetten, omdat ze niet algemeen bindend
zijn.
Een wet in formele zin kan dus een wet in materiële zin zijn, maar dat hoeft niet.
Een wet in materiële zin kan dus een wet in formele zin zijn, maar ook dat hoeft
niet
Natuurrecht
Het natuurrecht staat tegenover het positief recht en wordt gezien als een 'hoger' recht.
- Definitie: Universeel recht; normen die overal en altijd gelden (onafhankelijk
van wat de wetgever bepaalt).
- Filosofische standpunten:
o Voorstanders: Stellen dat dit recht zeker aanwezig is en boven de
menselijke wet staat. Bekende voorbeelden/denkers zijn:
M.T. Cicero: Romeins staatsman die geloofde in een universele
rede en rechtvaardigheid.
Antigone: (Uit de Griekse tragedie van Sophocles) Zij volgde de
"onbesproken wetten van de goden" in plaats van de wetten van de
koning.
o Tegenstanders: Stellen dat natuurrecht niet bestaat; volgens hen is recht
puur wat er officieel is afgesproken en vastgelegd (het rechtspositivisme).
Bronnen van recht
Het recht put uit verschillende bronnen. Hieronder een overzicht van de verschillende
bronnen:
1. Wetgeving
Dit is de meest bekende bron. Er zijn verschillende niveaus van wetgevers:
- Nationale wetgever: Bestaat uit de regering en de Staten-Generaal (Eerste
en Tweede Kamer).
- Wet in de Grondwet: Hiermee wordt altijd een wet in formele zin bedoeld. Dit
is cruciaal voor het beperken van klassieke grondrechten.
2
, - Toetsingsverbod (Art. 120 Gw): Een rechter mag wetten in formele zin niet
buiten werking stellen als deze in strijd zijn met de Grondwet.
- Lagere wetgevers: Ook provincies, gemeenten en overige organen (zoals de
SER en waterschappen) maken wetgeving.
2. Verdragen
Dit zijn afspraken tussen twee of meer staten.
- Voorbeelden:
o EVRM: Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
o Bilaterale verdragen: Afspraken tussen twee specifieke landen.
- Status: Verdragen vormen een directe bron van recht zodra ze zijn geratificeerd
en bekendgemaakt.
3. Verordeningen en Richtlijnen (van EP en EC)
Dit betreft het supranationale recht van de Europese Unie (gecreëerd door het
Europees Parlement en de Europese Commissie).
- Algemeen kenmerk: Er is sprake van doorwerking van EU-recht in het
nationale recht.
- Rechtstreekse toepasselijkheid/werking:
o Burgers kunnen direct een beroep doen op EU-recht bij de nationale
rechter.
o Voorwaarde: De bepaling moet onvoorwaardelijk en voldoende
nauwkeurig zijn.
o Kernarrest: HvJ EG 5-2-1963 (Van Gend & Loos).
- Voorrang:
o Zowel primair (verdragen) als secundair (verordeningen/richtlijnen) EU-
recht gaat voor op het nationale recht.
o Dit is een verlengstuk van de rechtstreekse werking.
o Kernarrest: HvJ EG 3-6-1964 (Costa/ENEL).
4. Jurisprudentie (Rechtspraak)
= Jurisprudentie is het geheel aan uitspraken van rechters, ook wel rechtspraak
genoemd. Het toont hoe rechters wetten interpreteren en in de praktijk toepassen.
Jurisprudentie dient als leidraad voor toekomstige, soortgelijke rechtszaken en vormt een
belangrijke bron van recht naast de wet.
Rechters leggen wetten uit en vullen gaten in de wet op. Soms neemt de wetgever deze
uitleg later officieel over in de wet.
- Lindenbaum/Cohen: Dit arrest bepaalde dat "onrechtmatige daad" (Art. 6:162
BW) niet alleen gaat over onwettig handelen, maar ook over handelen in strijd met
de maatschappelijke onzorgvuldigheid.
- Elektriciteits-arrest: Vanaf 1921 wordt elektriciteit door de rechter als een
'goed' beschouwd (belangrijk voor diefstal, Art. 310 Sr).
5. Ongeschreven recht
Recht dat niet in een officieel wetboek staat, maar wel als bindend wordt ervaren.
- Gewoonterecht: is ongeschreven recht dat ontstaat doordat mensen of staten
zich gedurende langere tijd op een bepaalde manier gedragen, in de overtuiging
dat dit juridisch verplicht is. Het wordt beschouwd als een zelfstandige rechtsbron
die geldt naast de geschreven wet, mits er sprake is van herhaald gebruik en
algemene aanvaarding. (bijv. de koning die vroeger de formateur aanwees).
- Ongeschreven rechtsbeginselen: zijn fundamentele normen en waarden die
niet letterlijk in de wet zijn vastgelegd, maar wel gelden als recht en door de
rechter worden erkend. Ze vloeien voort uit maatschappelijke tradities, moraal en
de rechtsorde. Voorbeelden zijn het vertrouwensbeginsel, rechtszekerheid en
gelijkheid.
Hiërarchie in regelgeving
- Verdrag
- EU-verordening, EU-richtlijn
3
, - Grondwet (regering en Staten-Generaal)
- Wet in formele zin (regering en Staten-Generaal)
- Algemene Maatregel van Bestuur (Koninklijk Besluit) (regering)
- Ministeriële regeling (minister)
- Verordening van zelfstandig bestuursorgaan
- Provinciale verordening (Provinciale Staten)
- Gemeentelijke verordening/ Waterschapsverordening (Gemeenteraad en AV
Waterschap)
Waar komen nationale wetten vandaan?
- Art. 81 GW: De vaststelling van wetten geschiedt door de regering en de Staten-
Generaal gezamenlijk. Dit wordt een wet in formele zin genoemd.
Maar daarnaast maken dus tal van andere actoren eveneens wetten, dit kan echter
alleen, als de regering en de Staten-Generaal wetgevende bevoegdheid op dat specifieke
gebied hebben gedelegeerd aan die andere actoren
Delegatie van regelgeving
Hoe komt een wet in formele zin tot stand?
= omslachtig en tijdrovend (gemiddeld 2,5 jaar).
Delegatie: De formele wetgever kan het stellen van nadere regels ook overdragen aan
een ander overheidsorgaan. Bijvoorbeeld enkel de regering, een minister of een
gemeente. Dan volstaat de formele wetgever met een kaderwet.
Oftewel: de wet in formele zin mag nader worden uitgewerkt door andere organen van
de overheid dan de formele wetgever.
- De grondwet moet in andere wetten worden uitgewerkt. Nu is het de vraag wie die
andere wetten mag vaststellen. In eerste instantie is dat de formele wetgever
(regering plus Staten-Generaal).
- Maar soms is delegatie mogelijk. Dan moet er nog wel een wet in formele zin
komen, maar daarin komen dan de delegatiebepalingen te staan.
- De grondwet bepaalt met de terminologie of delegatie is toegestaan (van formele
wetgever naar lagere wetgevers).
- Als dat is toegestaan, kan de formele wetgever het stellen van regels overdragen
aan een ander overheidsorgaan.
- Als de formele wetgever hiervan gebruik maakt, dan neemt de formele wetgever
dit op in de wet in formele zin (bijv. met de passage: bij of krachtens AmvB).
Terminologie Delegatie in de Grondwet
De Grondwet gebruikt specifieke termen om aan te geven of de formele wetgever een
onderwerp zelf moet regelen of dat dit mag worden overgedragen (gedelegeerd) aan
lagere wetgevers.
1. De basis: 'Wet'
- Wanneer de Grondwet het woord ‘wet’ gebruikt, wordt altijd een wet in formele
zin bedoeld (vastgesteld door de Regering en de Staten-Generaal).
2. Geen delegatie toegestaan
Soms is een onderwerp zo belangrijk dat de formele wetgever het volledig zelf moet
regelen.
- Term: ‘Bij de wet’.
- Betekenis: De wetgever moet de regels zelf uitwerken in een formele wet. Hij
mag dit niet overlaten aan bijvoorbeeld een minister of de gemeente.
3. Delegatie wél toegestaan
Als de Grondwet ruimte laat voor delegatie, herken je dat aan het gebruik van het woord
"regel" of "regelen".
- Termen:
o De wet stelt regels...
4
, o De wet regelt...
o De wet kan regels stellen...
o Bij de wet worden regels gesteld...
- De 'Ezelsbrug': Zoek naar het zelfstandig naamwoord ‘regel(s)’ of een vorm van
het werkwoord ‘regelen’. Komt dit voor? Dan is delegatie toegestaan.
4. De ruimste vorm: 'Bij of krachtens de wet'
Dit is de meest duidelijke aanwijzing dat delegatie mag.
- Term: ‘Bij of krachtens de wet’.
- Betekenis:
o Bij de wet: De formele wetgever regelt het zelf.
o Krachtens de wet: De formele wetgever geeft de bevoegdheid door aan
een ander orgaan (bijv. een minister die een regeling maakt op basis van
die wet).
- Keuze: Het wordt aan de formele wetgever overgelaten of hij het zelf regelt of
deeltjes delegeert.
Voorbeeld:
Artikel 8 Grondwet (ofwel art. 8 Gw)
Het recht tot vereniging wordt erkend. Bij de wet kan dit recht worden beperkt in het
belang van de openbare orde.
Enkel een wet in formele zin opgesteld door de formele wetgever kan
vrijheid beperken.
Wet in formele zin is in dit geval: het Burgerlijk Wetboek.
In artikel 2:20 lid 1 BW staat dat de rechter een vereniging kan verbieden.
Delegatie is niet toegestaan.
De ontwikkeling van wetten
Wetgeving is niet statisch; het reageert op de wereld om ons heen. De slide noemt vier
belangrijke drijfveren voor de ontwikkeling van nieuwe regels:
- De wet van de beleidsaccumulatie:
o Nieuwe regels worden vaak gestapeld op oude regels om mazen in de wet
te dichten.
o Voorbeeld: Het toevoegen van specifieke antimisbruikbepalingen
wanneer blijkt dat mensen de oorspronkelijke wet omzeilen.
- Technische ontwikkelingen:
o Nieuwe technologie vereist nieuwe juridische kaders.
o Voorbeelden: Regels voor verkoop op afstand (e-commerce) en de
recente AI Act om de opkomst van kunstmatige intelligentie te reguleren.
- Maatschappelijke ontwikkelingen:
o Veranderende normen en waarden in de samenleving dwingen tot
wetswijzigingen.
o Voorbeeld: De verschuivende invulling van begrippen zoals de
mededader in het strafrecht (wanneer ben je verantwoordelijk voor het
gedrag van een groep?).
- Pressie van belangengroepen:
o Lobbygroepen oefenen invloed uit op de wetgever om specifieke belangen
te behartigen.
o Voorbeeld: Wetgeving rondom toeslagen en fiscale faciliteiten
(kortingen of regelingen voor bepaalde sectoren of groepen).
Rechtsvinding:
5
Week 1 - Wat is recht?
Vanaf pagina: 2 - Interpretatiemethoden
- De onrechtmatige daad (6:162 BW)
Week 2 - Legaliteitsbeginsel
Vanaf pagina: 12 - Bestandsdelen en elementen
- Wederrechtelijkheid
- Rechtvaardigingsgronden
- Immuniteit van de overheid
Week 3 - Bestuursrecht
Vanaf pagina: 26 - Specialiteitsbeginsel Week
- Bestuursorgaan, besluit en
belanghebbenden
- Belastingrecht
- Besluit Bestuurlijke Boeten Belastingdienst
Week 4 - Vermogensrecht
Vanaf pagina: 44 - Goederen en zaken
- Erfpacht en vruchtgebruik
- Verbintenissen
- Risicoaansprakelijkheid en
Schuldaansprakelijkheid
Week 5 - Ondernemingsrecht
Vanaf pagina: 59 - Privaatrechtelijke rechtspersonen
- NV en BV
- Interne structuren
Week 6 - Structuur Europese Unie
Vanaf pagina: 69 - Europees Recht
- Hiërarchie in EU-Recht
- Internationaal Recht
- Grondslagen van rechtsmacht
- Doorwerking in Nederlandse rechtsorde
- Immuniteit
Week 7 Geen aantekeningen. Deze week alleen
Vanaf pagina: 86 maar oefenvragen
= aantekeningen
= voorbeeldcasus/arrest
Week 1
1
, Wat is recht?
Recht is het geheel van regels, wetten en normen dat onze samenleving ordent en
vreedzame samenleving mogelijk maakt. Het bepaalt wat mensen wel en niet mogen
doen, wordt door de overheid gehandhaafd en biedt oplossingen bij conflicten via
de Rechtspraak. Het recht is onderverdeeld in verschillende rechtsgebieden, met
name publiekrecht en privaatrecht
Positief recht
Het positief recht is het recht dat door mensen is 'gesteld' (gecreëerd). De definitie luidt
als volgt:
- Definitie: De algemene, voor herhaalde toepassing vatbare normen die op een
bepaald tijdstip binnen een bepaald territoriaal gebied gelden.
- Afdwingbaarheid: De naleving van deze normen kan worden afgedwongen via
de rechter.
- Kenmerk: Het is plaats- en tijdgebonden
Wet in formele zin
= is een wet die is vastgesteld door de regering en Staten-Generaal samen via de
grondwettelijke procedure, ongeacht de inhoud (o.a. Wetboek van Strafrecht, Kieswet)
Wet in materiële zin
= is elk algemeen verbindend voorschrift, dus een regel gericht op een onbepaalde groep
burgers. Algemeen verbindende voorschriften zijn voor iedereen en herhaaldelijk geldend.
Het zijn besluiten van daartoe bevoegde organen (bijv. APV, ministeriële regeling)
!
Samenloop: Veel formele wetten zijn ook materiële wetten (bijv. Wegenverkeerswet).
Echter, begrotingswetten of toestemmingswetten (bijv. huwelijk koninklijk huis)
zijn wel formele wetten, maar geen materiële wetten, omdat ze niet algemeen bindend
zijn.
Een wet in formele zin kan dus een wet in materiële zin zijn, maar dat hoeft niet.
Een wet in materiële zin kan dus een wet in formele zin zijn, maar ook dat hoeft
niet
Natuurrecht
Het natuurrecht staat tegenover het positief recht en wordt gezien als een 'hoger' recht.
- Definitie: Universeel recht; normen die overal en altijd gelden (onafhankelijk
van wat de wetgever bepaalt).
- Filosofische standpunten:
o Voorstanders: Stellen dat dit recht zeker aanwezig is en boven de
menselijke wet staat. Bekende voorbeelden/denkers zijn:
M.T. Cicero: Romeins staatsman die geloofde in een universele
rede en rechtvaardigheid.
Antigone: (Uit de Griekse tragedie van Sophocles) Zij volgde de
"onbesproken wetten van de goden" in plaats van de wetten van de
koning.
o Tegenstanders: Stellen dat natuurrecht niet bestaat; volgens hen is recht
puur wat er officieel is afgesproken en vastgelegd (het rechtspositivisme).
Bronnen van recht
Het recht put uit verschillende bronnen. Hieronder een overzicht van de verschillende
bronnen:
1. Wetgeving
Dit is de meest bekende bron. Er zijn verschillende niveaus van wetgevers:
- Nationale wetgever: Bestaat uit de regering en de Staten-Generaal (Eerste
en Tweede Kamer).
- Wet in de Grondwet: Hiermee wordt altijd een wet in formele zin bedoeld. Dit
is cruciaal voor het beperken van klassieke grondrechten.
2
, - Toetsingsverbod (Art. 120 Gw): Een rechter mag wetten in formele zin niet
buiten werking stellen als deze in strijd zijn met de Grondwet.
- Lagere wetgevers: Ook provincies, gemeenten en overige organen (zoals de
SER en waterschappen) maken wetgeving.
2. Verdragen
Dit zijn afspraken tussen twee of meer staten.
- Voorbeelden:
o EVRM: Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
o Bilaterale verdragen: Afspraken tussen twee specifieke landen.
- Status: Verdragen vormen een directe bron van recht zodra ze zijn geratificeerd
en bekendgemaakt.
3. Verordeningen en Richtlijnen (van EP en EC)
Dit betreft het supranationale recht van de Europese Unie (gecreëerd door het
Europees Parlement en de Europese Commissie).
- Algemeen kenmerk: Er is sprake van doorwerking van EU-recht in het
nationale recht.
- Rechtstreekse toepasselijkheid/werking:
o Burgers kunnen direct een beroep doen op EU-recht bij de nationale
rechter.
o Voorwaarde: De bepaling moet onvoorwaardelijk en voldoende
nauwkeurig zijn.
o Kernarrest: HvJ EG 5-2-1963 (Van Gend & Loos).
- Voorrang:
o Zowel primair (verdragen) als secundair (verordeningen/richtlijnen) EU-
recht gaat voor op het nationale recht.
o Dit is een verlengstuk van de rechtstreekse werking.
o Kernarrest: HvJ EG 3-6-1964 (Costa/ENEL).
4. Jurisprudentie (Rechtspraak)
= Jurisprudentie is het geheel aan uitspraken van rechters, ook wel rechtspraak
genoemd. Het toont hoe rechters wetten interpreteren en in de praktijk toepassen.
Jurisprudentie dient als leidraad voor toekomstige, soortgelijke rechtszaken en vormt een
belangrijke bron van recht naast de wet.
Rechters leggen wetten uit en vullen gaten in de wet op. Soms neemt de wetgever deze
uitleg later officieel over in de wet.
- Lindenbaum/Cohen: Dit arrest bepaalde dat "onrechtmatige daad" (Art. 6:162
BW) niet alleen gaat over onwettig handelen, maar ook over handelen in strijd met
de maatschappelijke onzorgvuldigheid.
- Elektriciteits-arrest: Vanaf 1921 wordt elektriciteit door de rechter als een
'goed' beschouwd (belangrijk voor diefstal, Art. 310 Sr).
5. Ongeschreven recht
Recht dat niet in een officieel wetboek staat, maar wel als bindend wordt ervaren.
- Gewoonterecht: is ongeschreven recht dat ontstaat doordat mensen of staten
zich gedurende langere tijd op een bepaalde manier gedragen, in de overtuiging
dat dit juridisch verplicht is. Het wordt beschouwd als een zelfstandige rechtsbron
die geldt naast de geschreven wet, mits er sprake is van herhaald gebruik en
algemene aanvaarding. (bijv. de koning die vroeger de formateur aanwees).
- Ongeschreven rechtsbeginselen: zijn fundamentele normen en waarden die
niet letterlijk in de wet zijn vastgelegd, maar wel gelden als recht en door de
rechter worden erkend. Ze vloeien voort uit maatschappelijke tradities, moraal en
de rechtsorde. Voorbeelden zijn het vertrouwensbeginsel, rechtszekerheid en
gelijkheid.
Hiërarchie in regelgeving
- Verdrag
- EU-verordening, EU-richtlijn
3
, - Grondwet (regering en Staten-Generaal)
- Wet in formele zin (regering en Staten-Generaal)
- Algemene Maatregel van Bestuur (Koninklijk Besluit) (regering)
- Ministeriële regeling (minister)
- Verordening van zelfstandig bestuursorgaan
- Provinciale verordening (Provinciale Staten)
- Gemeentelijke verordening/ Waterschapsverordening (Gemeenteraad en AV
Waterschap)
Waar komen nationale wetten vandaan?
- Art. 81 GW: De vaststelling van wetten geschiedt door de regering en de Staten-
Generaal gezamenlijk. Dit wordt een wet in formele zin genoemd.
Maar daarnaast maken dus tal van andere actoren eveneens wetten, dit kan echter
alleen, als de regering en de Staten-Generaal wetgevende bevoegdheid op dat specifieke
gebied hebben gedelegeerd aan die andere actoren
Delegatie van regelgeving
Hoe komt een wet in formele zin tot stand?
= omslachtig en tijdrovend (gemiddeld 2,5 jaar).
Delegatie: De formele wetgever kan het stellen van nadere regels ook overdragen aan
een ander overheidsorgaan. Bijvoorbeeld enkel de regering, een minister of een
gemeente. Dan volstaat de formele wetgever met een kaderwet.
Oftewel: de wet in formele zin mag nader worden uitgewerkt door andere organen van
de overheid dan de formele wetgever.
- De grondwet moet in andere wetten worden uitgewerkt. Nu is het de vraag wie die
andere wetten mag vaststellen. In eerste instantie is dat de formele wetgever
(regering plus Staten-Generaal).
- Maar soms is delegatie mogelijk. Dan moet er nog wel een wet in formele zin
komen, maar daarin komen dan de delegatiebepalingen te staan.
- De grondwet bepaalt met de terminologie of delegatie is toegestaan (van formele
wetgever naar lagere wetgevers).
- Als dat is toegestaan, kan de formele wetgever het stellen van regels overdragen
aan een ander overheidsorgaan.
- Als de formele wetgever hiervan gebruik maakt, dan neemt de formele wetgever
dit op in de wet in formele zin (bijv. met de passage: bij of krachtens AmvB).
Terminologie Delegatie in de Grondwet
De Grondwet gebruikt specifieke termen om aan te geven of de formele wetgever een
onderwerp zelf moet regelen of dat dit mag worden overgedragen (gedelegeerd) aan
lagere wetgevers.
1. De basis: 'Wet'
- Wanneer de Grondwet het woord ‘wet’ gebruikt, wordt altijd een wet in formele
zin bedoeld (vastgesteld door de Regering en de Staten-Generaal).
2. Geen delegatie toegestaan
Soms is een onderwerp zo belangrijk dat de formele wetgever het volledig zelf moet
regelen.
- Term: ‘Bij de wet’.
- Betekenis: De wetgever moet de regels zelf uitwerken in een formele wet. Hij
mag dit niet overlaten aan bijvoorbeeld een minister of de gemeente.
3. Delegatie wél toegestaan
Als de Grondwet ruimte laat voor delegatie, herken je dat aan het gebruik van het woord
"regel" of "regelen".
- Termen:
o De wet stelt regels...
4
, o De wet regelt...
o De wet kan regels stellen...
o Bij de wet worden regels gesteld...
- De 'Ezelsbrug': Zoek naar het zelfstandig naamwoord ‘regel(s)’ of een vorm van
het werkwoord ‘regelen’. Komt dit voor? Dan is delegatie toegestaan.
4. De ruimste vorm: 'Bij of krachtens de wet'
Dit is de meest duidelijke aanwijzing dat delegatie mag.
- Term: ‘Bij of krachtens de wet’.
- Betekenis:
o Bij de wet: De formele wetgever regelt het zelf.
o Krachtens de wet: De formele wetgever geeft de bevoegdheid door aan
een ander orgaan (bijv. een minister die een regeling maakt op basis van
die wet).
- Keuze: Het wordt aan de formele wetgever overgelaten of hij het zelf regelt of
deeltjes delegeert.
Voorbeeld:
Artikel 8 Grondwet (ofwel art. 8 Gw)
Het recht tot vereniging wordt erkend. Bij de wet kan dit recht worden beperkt in het
belang van de openbare orde.
Enkel een wet in formele zin opgesteld door de formele wetgever kan
vrijheid beperken.
Wet in formele zin is in dit geval: het Burgerlijk Wetboek.
In artikel 2:20 lid 1 BW staat dat de rechter een vereniging kan verbieden.
Delegatie is niet toegestaan.
De ontwikkeling van wetten
Wetgeving is niet statisch; het reageert op de wereld om ons heen. De slide noemt vier
belangrijke drijfveren voor de ontwikkeling van nieuwe regels:
- De wet van de beleidsaccumulatie:
o Nieuwe regels worden vaak gestapeld op oude regels om mazen in de wet
te dichten.
o Voorbeeld: Het toevoegen van specifieke antimisbruikbepalingen
wanneer blijkt dat mensen de oorspronkelijke wet omzeilen.
- Technische ontwikkelingen:
o Nieuwe technologie vereist nieuwe juridische kaders.
o Voorbeelden: Regels voor verkoop op afstand (e-commerce) en de
recente AI Act om de opkomst van kunstmatige intelligentie te reguleren.
- Maatschappelijke ontwikkelingen:
o Veranderende normen en waarden in de samenleving dwingen tot
wetswijzigingen.
o Voorbeeld: De verschuivende invulling van begrippen zoals de
mededader in het strafrecht (wanneer ben je verantwoordelijk voor het
gedrag van een groep?).
- Pressie van belangengroepen:
o Lobbygroepen oefenen invloed uit op de wetgever om specifieke belangen
te behartigen.
o Voorbeeld: Wetgeving rondom toeslagen en fiscale faciliteiten
(kortingen of regelingen voor bepaalde sectoren of groepen).
Rechtsvinding:
5
