Inhoudsopgave
Samenvatting Criminaliteitsvormen.........................................................................................................................1
H1: Inleidend college................................................................................................................................................6
1. Inleiding............................................................................................................................................................7
2. Wat is criminaliteit?..........................................................................................................................................8
2.1 Alledaagse definities van criminaliteit........................................................................................................8
2.2 Strafrechtelijke definities van criminaliteit.................................................................................................9
2.3 Criminologische definities van criminaliteit.............................................................................................12
H2: Geweldsmisdrijven...........................................................................................................................................14
1. Inleiding..........................................................................................................................................................15
2. Historische trends in dodelijk geweld doorheen Europa (sinds ca 1300).....................................................16
2.1 De U-curve van Ted Robert Gurr..............................................................................................................16
2.2 Trends in Europa (overzichtstudie Pieter Spierenburg)............................................................................16
3. Recente ontwikkelingen (1960 – 2010)..........................................................................................................18
3.1 Trends in 15 West-Europese landen (1960 – 2010)..................................................................................18
3.2 Correlaties en verklaringen......................................................................................................................19
Capita selecta H2: Geweldsmisdrijven...................................................................................................................19
1. Inleiding: geweldsmisdrijven en actualiteit....................................................................................................19
2. Het juridisch kader: een selectie uit titel 3 van het Strafwetboek ‘Misdrijven tegen de persoon’: nu nog
titel 8...................................................................................................................................................................20
3. Misdrijven tegen het leven (nieuw)................................................................................................................21
3.1 Doden met het oogmerk om te doden....................................................................................................22
3.2 Doden door een ernstig gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid............................................................26
3.3 Aanzetten tot zelfdoding..........................................................................................................................27
4. Misdrijven tegen de fysieke of psychische integriteit....................................................................................27
4.1 Opzettelijke misdrijven tegen de fysieke of psychische integriteit..........................................................28
Seksuele misdrijven................................................................................................................................................43
Inleiding..............................................................................................................................................................43
(1.1) Seksueel strafrecht ten tijde van de invoering van het strafwetboek (1867)........................................44
(1.2) Seksueel strafrecht in de eeuw na 1867................................................................................................44
(1.3) Seksueel strafrecht in de jaren ‘70 en ‘80 van de 20 e eeuw..................................................................45
(1.4) Het actuele seksueel strafrecht..............................................................................................................46
(2) Het nieuwe seksueel strafrecht (wet 21 maart 2022)..................................................................................46
(3) Seksueel misbruik van kinderen: analyse Hans Boutellier............................................................................47
Seksuele misdrijven: Capita selecta.......................................................................................................................48
Inleiding: Het nieuwe juridisch kader.................................................................................................................48
(1) Zwangerschapsverlies zonder toestemming.................................................................................................49
1
, (2) Aantasting van de seksuele integriteit, voyeurisme, niet-consensuele verspreiding van seksueel getinte
inhoud en verkrachting......................................................................................................................................51
(2.1) Toestemming met betrekking tot het seksueel zelfbeschikkingsrecht..................................................51
(2.2) Basismisdrijven.......................................................................................................................................52
2.3 Verzwaarde misdrijven.............................................................................................................................54
2.4 Verzwarende factoren..............................................................................................................................55
(3) Seksuele uitbuiting van minderjarigen.........................................................................................................55
3.1 Benaderen van een minderjarige voor seksuele doeleinden...................................................................55
3.2 Seksuele uitbuiting van minderjarigen met het oog op prostitutie.........................................................55
3.3 Beelden van seksueel misbruik van minderjarigen..................................................................................55
3.4 Inhoud die bedoeld is om het plegen van seksueel misbruik of seksuele uitbuiting ten nadele van een
minderjarige te bevorderen...........................................................................................................................56
3.5 Verzwarende factoren..............................................................................................................................56
(4) Openbare schennis van de goede zeden......................................................................................................56
4.1 Inhoud van extreme pornografische of gewelddadige aard....................................................................56
4.2 Exhibitionisme..........................................................................................................................................56
4.3 Verzwarende factoren..............................................................................................................................57
(5) Misbruik van prostitutie................................................................................................................................57
Seksuele misdrijven: Loverboys..............................................................................................................................57
1 Inleiding: casus van de ‘loverboys’..................................................................................................................58
2 Loverboys in de Nederlandse media...........................................................................................................59
4 Tienerpooiers in Vlaanderen: onderzoek Child Focus.................................................................................63
5 Tot besluit....................................................................................................................................................64
Mensenhandel........................................................................................................................................................65
(1) Inleiding: mensenhandel onder de aandacht...............................................................................................65
(2) Juridisch kader...............................................................................................................................................66
(3) Slachtofferstatuut..........................................................................................................................................68
(4) Mensenhandel in cijfers................................................................................................................................69
(5) Het prostitutiedebat in licht van strijd tegen mensenhandel.......................................................................71
Eigendomsmisdrijven.............................................................................................................................................72
(1) Inleiding.........................................................................................................................................................73
(2) Woninginbraak..............................................................................................................................................73
(2.1) Focus op de dader..................................................................................................................................73
(2.2) Focus op de daad...................................................................................................................................75
(3) Het fenomeen van de rondtrekkende dadergroepen...................................................................................77
(3.1) Definitie..................................................................................................................................................78
(3.2) Rondtrekkende daders, zelf aan het woord...........................................................................................79
(3.3) Rondtrekkende daders: fenomeenstudie federale gerechtelijke politie...............................................80
(3.4) Uitdagingen voor criminologisch onderzoek.........................................................................................83
Eigendomsmisdrijven: capita selecta.....................................................................................................................84
(1) Diefstal en afpersing......................................................................................................................................85
2
, (1.1) Diefstal zonder geweld of bedreiging....................................................................................................85
(1.2) Diefstal met geweld of bedreiging en afpersing....................................................................................86
Drugsmisdrijven......................................................................................................................................................87
(1) Inleiding.........................................................................................................................................................87
(2) Trends en ontwikkelingen.............................................................................................................................88
(2.1) Europees Drugsrapport..........................................................................................................................88
(2.2) Factsheets VAD.......................................................................................................................................89
3 Historiek...........................................................................................................................................................90
(3.1) Belgische drugaanpak in (internationale) context van sociaal verweer................................................92
(3.2) De wet van 24 februari 1921..................................................................................................................93
(3.3) De strijd van A. Vranckx tegen drugs.....................................................................................................94
(3.4) Uitgangspunten huidig Belgisch drugbeleid..........................................................................................94
Drugsmisdrijven: debat......................................................................................................................................95
(1) Inleiding.........................................................................................................................................................96
(2) Het wereldwijde drugsdebat.........................................................................................................................96
(3) Het cannabisdebat in ons land......................................................................................................................98
(3.1) De kritiek op het cannabisbeleid van Decorte, De Grauwe en Tytgat...................................................98
(3.2) Het ontstaan van de zogenaamde ‘cannabis social clubs’...................................................................100
(3.3) De derde weg van Fijnaut en De Ruyver..............................................................................................102
Drugsmisdrijven: Regelgeving en beleid..........................................................................................................104
(1) Het regelgevend kader............................................................................................................................105
(2) het drugbeleid.........................................................................................................................................108
(3) Recente ontwikkelingen: proefzorg en drugbehandelingskamer...........................................................109
(4) Hersteltrajectkamer................................................................................................................................110
Gastcollege: Milieucriminaliteit en groene criminologie.....................................................................................111
1) Groene criminologie.....................................................................................................................................111
(1.1) Focus van traditioneel criminologisch onderzoek...............................................................................111
(1.2) Voorbij de grenzen van de ‘klassieke’ criminologie.............................................................................111
(1.3) ‘Groene’ criminologie...........................................................................................................................111
(1.4) Types van milieucriminaliteit...............................................................................................................112
(1.5) Uitgangspunten groene criminologie..................................................................................................112
(1.6) Aandacht voor (groene) milieucriminaliteit internationaal.................................................................114
2) Milieucriminaliteit in België.........................................................................................................................115
(2.1) Vervolgingsbeleid milieucriminaliteit in België....................................................................................115
(2.2) Meten van milieuschade: beperkingen...............................................................................................116
(2.3) Milieucriminaliteit in België.................................................................................................................116
(2.4) Beperkingen van Belgische cijfers en milieuhandhaving.....................................................................117
3) Ecocide.........................................................................................................................................................117
(3.1) Het concept ‘ecocide’...........................................................................................................................117
(3.2) Ecocide als internationaal misdrijf?.....................................................................................................117
3
, (3.3) Ecocide in het nieuwe Belgische Strafwetboek...................................................................................118
4) Aanpak van milieucriminaliteit.....................................................................................................................119
(4.1) Controle- en preventieraamwerken binnen de groene criminologie..................................................119
(4.2) Controle en preventie van milieucriminaliteit in België......................................................................119
5) Conclusie......................................................................................................................................................120
(5.1) Groene criminologie als paradigmashift..............................................................................................120
(5.2) Het belang van groene criminologie als internationale beweging......................................................120
Financieel-economische criminaliteit...................................................................................................................121
(1) Inleiding.......................................................................................................................................................121
(2) Fraude.........................................................................................................................................................121
(2.1) Juridisch kader.....................................................................................................................................121
(2.2) Misbruik van vertrouwen.....................................................................................................................121
(2.3) Oplichting & bedriegerij.......................................................................................................................122
(3) Corruptie.....................................................................................................................................................122
(3.1) Publieke omkoping...............................................................................................................................122
(3.2) Private omkoping.................................................................................................................................123
(4) Witwassen...................................................................................................................................................123
(4.1) Juridisch kader.....................................................................................................................................123
(4.2) Werkwijze.............................................................................................................................................123
(4.3) Achtergrond regelgeving......................................................................................................................123
Informaticacriminaliteit........................................................................................................................................123
(1) Inleiding.......................................................................................................................................................123
(2) Wat is informaticacriminaliteit?..................................................................................................................124
(3) Informatica als middel.................................................................................................................................124
(3.1) Valsheid in geschriften of op andere duurzame dragers en het gebruik van valse stukken................124
(3.2) Informaticabedrog...............................................................................................................................125
(3.3) Overdracht van materiaal bestemd tot het vervaardigen van niet-contante betaalinstrumenten.....125
(4) Informatica als doel.....................................................................................................................................125
(4.1) Hacking.................................................................................................................................................125
(4.2) Heling van informaticagegevens..........................................................................................................126
(4.3) Informaticasabotage............................................................................................................................126
(5) Informaticacriminaliteit i.h.k.v. terrorisme.................................................................................................126
Afronding cursus en vragenronde........................................................................................................................126
4