Samenvatting en Hoorcolleges Verdieping Familierecht: Scheiding en Gevolgen

Inhoudsopgave
Hoorcollege 2 – Echtscheiding in historisch en rechtsvergelijkend perspectief............................4
Jurisprudentie bij hoorcollege 2.......................................................................................................... 9
Literatuur.......................................................................................................................................... 11
Dissolution of marriage in westernized countries..........................................................................11
Terugtrekkende overheid in scheidingsrecht................................................................................13
Jurisprudentie................................................................................................................................... 14

Hoorcollege 3 – Echtscheiding: Nederlands recht..........................................................................16
Hoorcollege...................................................................................................................................... 16
Literatuur.......................................................................................................................................... 21
Hoofdstuk 1, in H. Lenters - De Rol van de Rechter in de Echtscheidingsprocedure, Deventer:
Wolters Kluwer Nederland, 1996.................................................................................................. 21
Prof. M.V. Antokolskaia, Nederlands echtscheidingsrecht en the CEFL Principles on Divorce:
Welke is 'the Better Law', FJR 2006, 112.....................................................................................21
Prof. M.V. Antokolskaia, Nederlands echtscheidingsrecht en the CEFL Principles on Divorce:
Welke is 'the Better Law', FJR 2006, 112.....................................................................................21
Jurisprudentie................................................................................................................................... 22

Hoorcollege 4 – Procesrecht............................................................................................................. 25
Hoorcollege...................................................................................................................................... 25
Literatuur.......................................................................................................................................... 29
L.M. Coenraad, Regie en rechter in scheidingszaken, FJR 2019/3..............................................29
T. Dopheide, Bedankt... je hoort nog van ons (of niet). Het terugkoppelen van de beslissing aan
minderjarigen: we moeten het en we willen het. Kunnen we het ook? REP 2022/474..................30
Jurisprudentie................................................................................................................................... 31

Hoorcollege 5 – Gezag/verblijf........................................................................................................... 33
Hoorcollege...................................................................................................................................... 33
Literatuur.......................................................................................................................................... 41
M.V. Antokolskaia, Co-ouderschap in Nederland, eindelijk duidelijkheid!, Justitiële Verkenningen
2011, Afl. 6, pp. 9-19..................................................................................................................... 41
W.M. Schrama & prof. dr. mr. M.V. Antokolskaia Naleving van omgangsafspraken na scheiding,
FJR 06-02-2020............................................................................................................................ 42
Rapport, Naleving van contact-/omgangsafspraken na scheiding: een rechtsvergelijkend en
sociaalwetenschappelijk perspectief, 2019, enkel de samenvatting: Naleving van
contact-/omgangsafspraken na scheiding (wodc.nl).....................................................................44
Rapport 'Rechterlijke instrumenten bij omgangsproblematiek en
contactverlies'(WODC.nl) ;Samenvatting rapport (WODC.nl).......................................................44
Mr. drs. T.C.P. Christoph & mr. A.M.E. Derks Verhuizingen zonder kinderen, toch met
toestemming?! EB 2024/1............................................................................................................. 46
Jurisprudentie................................................................................................................................... 47

Hoorcollege 6 – Ouderschapsplan.................................................................................................... 53
Hoorcollege...................................................................................................................................... 53
Literatuur.......................................................................................................................................... 60
L.M. Coenraad, Hoofdstuk 5, Ouderschapsplan, in L.M. Coenraad, Conflictoplossing en
scheidingsrecht, Ars Aequi 2011.................................................................................................. 60
M.V. Antokolskaia, C.G. Jeppesen de Boer, G.C.A.M. Ruitenberg, W.M. Schrama, I.E. van der
Valk, P. Vrolijk, Naleving van contact-/omgangsafspraken na scheiding, paragraaf 2.4 Evaluaties


1

, van het ouderschapsplan, WODC 2019, enkel p. 40-45 zie: Microsoft Word - Rapport Naleving
omgang.docx (officielebekendmakingen.nl)..................................................................................60
G. Ruitenberg: Beschermenswaardige partijen, Rode draad: Kinderen in (echt)scheidingszaken.
Nog een wereld te winnen?.......................................................................................................... 61
H.F.J.M. SCHRÖDER, Rechter, u weet niet of een kind is betrokken bij het ouderschapsplan! Dat
kan anders. Tijdschrift Relatierecht en Praktijk.............................................................................63
Jurisprudentie................................................................................................................................... 64

Hoorcollege 7 – Partneralimentatie................................................................................................... 65
Hoorcollege...................................................................................................................................... 65
Literatuur.......................................................................................................................................... 75
N.D. Spalter, Het initiatiefwetsvoorstel ‘Wet herziening partneralimentatie’: partneralimentatie
eerlijker, simpeler en korter? FJR 2017/22...................................................................................75
N.D. Spalter, Praktische toepassing van de grondslagen van partneralimentatie in de
alimentatieprocedure (Zie bestand onder module HC8)...............................................................76
Coolwijk van, R., Wet herziening partneralimentatie door de bril van een advocaat, FJR 2019/44.
‘Alimentatie van nu’, Mr. drs. T.P.C. Geertsema, prof. mr. W.D. Kolkman, prof. mr. L.C.A.
Verstappen & mr. dr. I. Visser, FJR 2021/41 (Zie bestand onder module HC8)...........................78
Rapport Expertgroep Alimentatie versie januari 2023
https://www.rechtspraak.nl/SiteCollectionDocuments/tremarapport-versie-2023- januari.pdf.......79
J.B. de Groot, ‘Forfaitaire berekening van de draagkracht bij partneralimentatie’, EB, 2022/62...81
Jurisprudentie................................................................................................................................... 82

Hoorcollege 8 – Kinderalimentatie.................................................................................................... 87
Hoorcollege...................................................................................................................................... 87
Literatuur.......................................................................................................................................... 93
KINDERALIMENTATIE: IS EEN WETSWIJZIGING ECHT NODIG? - Masha Antokolskaia.........93
Van een kale kip valt (niet) te plukken? Wat kan buitenlandse ervaring ons leren over de
berekening van kinderalimentatie?............................................................................................... 94
Afspraken over kinderalimentatie en de (niet-) wijziging daarvan - Mr. R.A.M. Verlijsdonk..........95
Naar een nieuw kinderalimentatiestelsel? - Mr. dr. E.C.C. Punselie.............................................96
Vijf jaar Kinderalimentatie ‘Nieuwe Stijl’ - Mr. J.B. de Groot..........................................................96
(Voorstel voor nieuw systeem kinderalimentatie - De Rechtspraak, 2012)...................................97
Rapport Expertgroep Alimentatie versie januari 2023...................................................................98
R.A.M. Verlijstlonk, Afspraken over kinderalimentatie en de (niet-)wijziging daarvan,..................99
EB 2020/1..................................................................................................................................... 99
Jurisprudentie................................................................................................................................. 101

Hoorcollege 9 – Geen college.......................................................................................................... 105

Hoorcollege 10 – Mediation............................................................................................................. 106
Hoorcollege.................................................................................................................................... 106
Belangrijke ontwikkelingen voor mediationpraktijk:........................................................................106
Literatuur........................................................................................................................................ 112
Van Gompel en Mos-van Gool, hoofdstuk 9, contractuele verdeling..........................................112
Het Echtscheidingsconvenant (Strien – Hoofdstuk 14)...............................................................114

Hoorcollege 11 & 12 – Relatievermogensrecht..............................................................................116
Hoorcollege.................................................................................................................................... 116
Jurisprudentie................................................................................................................................. 123

Hoorcollege 13 – Huwelijkse voorwaarden....................................................................................131
Hoorcollege.................................................................................................................................... 131


2

, ....................................................................................................................................................... 137
Literatuur........................................................................................................................................ 138
Rapport Koude Uitsluiting........................................................................................................... 138
Finaal verrekenbeding, vergoedingsvorderingen en HR 7 oktober 2022.pdf".............................139
Jurisprudentie................................................................................................................................. 139

Hoorcollege 14 – Ongehuwde samenwoners.................................................................................144
Hoorcollege.................................................................................................................................... 144
Literatuur........................................................................................................................................ 152
Vorderingsrechten bij samenwoners; een kritische analyse.......................................................152
Jurisprudentie................................................................................................................................. 153

Hoorcollege 15 – Vergelijkend relatievermogensrecht.................................................................158
Hoorcollege.................................................................................................................................... 158
Literatuur........................................................................................................................................ 163
M.V. Antokolskaia, Harmonisation of Family Law in Europe, Chapter 17, Matrimonial Property Law
....................................................................................................................................................... 163
Contractuele vrijheid versus bescherming van de zwakkere partij vanuit een vergelijkend
perspectief. In F. Ibili, M. Zilinsky & M.E. Koppenol-Laforce (Eds.), IPR in de spiegel van Paul
Vlas, Deventer: Kluwer, 2012, p. 11-23......................................................................................165

Hoorcollege 16 – Conflictscheiding/administratieve echtscheiding............................................169
Hoorcollege.................................................................................................................................... 169
Literatuur........................................................................................................................................ 179
Vechtscheidingen: Meer om over te vechten?............................................................................179
Administratieve echtscheiding nationaal internationaal perspectief............................................180
De Gezinsadvocaat: een oplossing voor de meest complexe scheidingszaken?.......................182
Kent u de Parenting Coordinator al?........................................................................................... 183
Pilot Procedure Gezamenlijke Toegang Ouders halverwege......................................................185
Een eerste verkenning van de resultaten in de nieuwe procedure gezamenlijk toegang ouders 185
Naar een nieuw scheidingsparadigma........................................................................................ 186
Regie en rechter in scheidingszaken.......................................................................................... 187
Scheiden zonder Schade: waar staan we nu?............................................................................189
Scheiden zonder Schade door de bril van de familie- en jeugdrechter.......................................189
Omgaan met en beslissen in conflictscheidingen.......................................................................190
Liever advocaten........................................................................................................................ 192
Visiedocument Rechtspraak (echt)scheiding ouders met kinderen............................................193

Hoorcollege 17 – Perspectief van de familierechter......................................................................196
Hoorcollege.................................................................................................................................... 198
Literatuur........................................................................................................................................ 201
Samenvatting bron: EB 2023 80 - Omgaan met en beslissen in conflictscheidingen.pdf............201
Voorgeschiedenis en het programma Scheiden zonder Schade................................................201
Samenvatting bron: FJR 2023 20 - Scheiden zonder Schade waar staan we nu.pdf.................202
Achtergrond en Visie op Scheiden zonder Schade.....................................................................202
Samenvatting bron: NJB 2025 2293 - De Hoge Raad en het personen-, familie- en jeugdrecht.pdf
.................................................................................................................................................... 203
Jurisprudentie................................................................................................................................. 204




3

,Hoorcollege 2 – Echtscheiding in historisch
en rechtsvergelijkend perspectief
Te bestuderen literatuur:
 Literatuur:
o Antokolskaia, M. V. (2021). Dissolution of marriage in westernized countries. In
J.Eekelaar, & R. George (Eds.), Routledge Handbook of Family Law and Policy (2nd
ed.). (Routledge International Handbook Series)
o Antokolskaia, M.V. 11-03-2020 Terugtrekkende overheid in scheidingsrecht FJR 11-
03- 2020.
 Jurisprudentie:
o ECtHR 10 januari 2017, nr. 1955/10 (Babiarz t. Polen)

Hoorcollege

Inhoud van hoorcollege 2
 Van het middeleeuwse Ius commune naar het huidige familierecht
 Historische ontwikkeling van het concept echtscheiding
 Echtscheidingsrecht in diverse Europese landen
 Echtscheiding in het Europees recht
 Harmonisatie van het echtscheidingsrecht in Europa

Ontwikkeling van het concept van echtscheiding
 Echtscheiding zonder opgave van reden en een vorm van proces (Klassieke Rome)
 Huwelijk is onverbrekelijk (middeleeuwse Canonieke ius commune)
 Echtscheiding als sanctie op grond van schuld
 Echtscheiding als remedie op grond van duurzame ontwrichting
 Echtscheiding als autonome beslissing van de echtgenoten op grond van wederzijdse instemming
 Echtscheiding als recht op eenzijdig verzoek

Echtscheiding in het Romeins recht
Echtscheiding in klassieke periode – gemakkelijk, informeel en privaat
 Geen formele echtscheidingsgronden
 Gelijke mogelijkheden voor mannen en vrouwen
 Weinig formaliteiten
 Eenzijdige echtscheiding – echtscheidingsbrief repudium
 Wederzijdse instemming – geen formaliteiten

Echtscheiding in het ‘Barbaars’ recht
Echtscheiding – restrictief en manvriendelijk
 Hoofdregel: echtscheiding op initiatief van de man op basis van door de wet bepaalde
(schuld)gronden
 In sommige wetten: ook echtscheiding op grond van wederzijdse instemming of op initiatief van de
vrouw

Echtscheiding in het Canoniek recht
 Theoretische controverse over ontbindbaarheid van christelijk huwelijk
 Betekenis van ‘Matheuse exceptie’
- Je mag alleen scheiden als de vrouw overspel heeft gepleegd
- Oostelijk Christendom

West Europa:
 8-10de eeuw:
- De katholieke kerk declareert de onontbindbaarheid van het huwelijk
- Echtscheiding blijft in de praktijk mogelijk
 11de eeuw:


4

, - Echtscheiding wordt exclusieve competentie van de kerk
- Scheiding van tafel en bed in geval van overspel (zonder de mogelijkheid van hertrouwen)
 Scheiding van tafel en bed: echtgenoten mogen niet meer trouwen maar hun vermogens
zijn wel gescheiden
- Nietigverklaring in geval van een aanwezigheid van huwelijkse beletselen en wilsgebrekken
 Nietig verklaren huwelijk: huwelijk heeft nooit bestaan
 Voorbeeld huwelijkse beletselen: huwelijk binnen familie tot 7e graad
- Geen echtscheiding met de mogelijkheid van hertrouwen

Oost Europa:
 Echtscheiding (met de mogelijkheid van hertrouwen) blijft mogelijk ingeval van overspel en in
sommige andere gevallen
- Kerk maakt geen onderscheid tussen man en vrouw bij overspel

Protestantse leer over echtscheiding
 Echtscheiding wordt weer mogelijk
 Eerste generatie echtscheidingen – echtscheiding als sanctie voor een fout – de staat als hoeder
van universele morele opvattingen past deze sanctie op de schuldige echtgenoot toe
 Echtscheidingsgronden:
- Overspel
- Kwaadwillige verlating
- Later meer gronden in de Lutherse landen (zoals krankzinnigheid of veroordeling voor
ernstige misdrijven)

Invloed v/d Verlichting op het echtscheidingsrecht
 Tweede generatie echtscheidingen – echtscheiding op grond van duurzame ontwrichting van het
huwelijk. De staat bepaalt wanneer het huwelijk kan worden ontbonden (paternalisme)
- Huwelijk is onherstelbaar ontwricht; iemand moet dat kunnen vaststellen  dat mogen de
echtgenoten niet zelf doen
 Derde generatie echtscheidingen – echtscheiding op basis van wederzijdse instemming. De
echtgenoten bepalen zelf wanneer hun huwelijk moet worden ontbonden (autonomie)

Invloed van het negentiende-eeuwse liberalisme
Vierde generatie echtscheidingen – divorce on demand - echtscheiding op eenzijdig verzoek. Het
huwelijk kan niet tegen de wil van een van de echtgenoten in stand worden gehouden (echtscheiding
als recht)


Scheiden in de
Romeinse tijd was
nog makkelijk dan in
het heden  je had
niemand nodig




ECHTSCHEIDINGSRECHT IN FRANKRIJK

Echtscheidingsrecht in Frankrijk: geschiedenis

5

, Revolutionaire wetgeving van 1792 o.a:
- Wederzijdse instemming
- Eenzijdig verzoek bij ‘onverenigbaarheid van temperamenten’
 Code Civil van 1804:
- Schuldgronden
- Wederzijdse instemming
 Restauratie: echtscheiding geschrapt in 1816
 Wet van 1884: echtscheiding op grond van schuld
 Wet van 1975 echtscheiding ‘a la carte’:
- Wederzijdse instemming (twee vormen)
- Separatie of geestelijke ziekte gedurende 6 jaar
- Schuldgronden

Echtscheidingsrecht in Frankrijk: heden
Wet van 2004 echtscheiding ‘a la carte’:
 Wederzijdse instemming
 Separatie gedurende 2 jaar
 Schuldgronden

Wet 2016 administratieve echtscheiding toegevoegd:
 Een ‘privé scheiding?

Administratieve echtscheiding
Twee stappen:
1. Overeenstemming over scheiding een alle gevolgen
- Ondertekening door beiden echtgenoten na 15 degen reflectieperiode
- Ondertekening door twee advocaten
2. Registratie door een notaris in notariële boeken na een formele check
 Administratieve echtscheiding is niet mogelijk als een kind van zijn
hoorrecht gebruik wil maken

ECHTSCHEIDINGSRECHT IN ENGELAND EN WALES

Echtscheidingsrecht in Engeland: geschiedenis
 Vóór 1857: echtscheiding door Acts of Parliament
 Wet van 1857: gerechtelijke echtscheiding op grond van overspel

Echtscheidingsrecht in Engeland:
 Wet van 1969
- Duurzame ontwrichting formeel de enige grond, maar deze kan slechts op vijf manieren
worden bewezen:
 Overspel
 Onredelijk gedrag
 Verlating gedurende 2 jaar
 Separatie gedurende 2 jaar + wederzijdse instemming
 Separatie gedurende 5 jaar zonder wederzijdse instemming
 Mislukte poging tot hervorming van 1996

Echtscheidingsrecht in Engeland: heden
 Duurzame ontwrichting formeel de enige grond, maar deze kan worden bewezen door:
- Gemeenschappelijke verklaring dat het huwelijk onbestelbaar is ontwricht
- Eenzijdige verklaring dat het huwelijk onbestelbaar is ontwricht
- Geen verweer is mogelijk
 Twee stappen:
1. Bevestiging van eenzijdige of gemeenschappelijke verklaring 20 weken na initiële verklaring -
Conditional Order
2. Na 6 weken Conditional Order wordt automatisch getransformeerd in Final Order
 In feite divorce on demand
 In totaal 6 maanden reflectieperiode
 Gevolgen van de scheiding hoeven binnen deze procedure niet te worden geregeld

6

,ECHTSCHEIDINGSRECHT IN IERLAND

Echtscheidingsrecht in Ierland: geschiedenis
 Vóór 1996: huwelijk onverbrekelijk. Grondwettelijk verbod van echtscheiding
 Referendum 1986: mislukt
 Referendum 1995: invoering van de echtscheiding
 2019: huidige wet

Echtscheidingsrecht in Ierland: heden
 Wet 2019: Echtscheidingsgrond: duurzame ontwrichting
 Ontwrichting is aangenomen als aan de volgende voorwaarden cumulatief is voldaan:
- Echtgenoten leefden gescheiden gedurende twee jaar;
- Geen vooruitzicht op herstel van echtelijke verhoudingen;
- Er zijn voldoende financiële voorzieningen voor levensonderhoud van zwakker echtgenoot en
kinderen getroffen

ECHTSCHEIDINGSRECHT IN DUITSLAND

Echtscheidingsrecht in Duitsland: geschiedenis
Voor 1900
 Pruisen: Preussisches Allgemeines Landrecht van 1794: o.a. echtscheiding op grond van
wederzijdse instemming voor kinderloze gezinnen
 Baden en Rijnland: Franse Code Civil van 1804. O.a. echtscheiding op grond van wederzijdse
instemming
 Katholieke gewesten: huwelijk onverbrekelijk

BGB van 1900
 Schuldgronden of geestelijke stoornis

Wet van 1938
 Duurzame ontwrichting na 3 jaar separatie
 Oude schuldgrond

Echtscheidingsrecht in Duitsland: heden
 Het huidige recht (sinds 1977): duurzame ontwrichting:
- Wederzijdse instemming + 1 jaar separatie
- Eenzijdig verzoek + 3 jaar separatie

ECHTSCHEIDINGSRECHT IN ZWEDEN

Echtscheidingsrecht in Zweden: geschiedenis
 Wet van 1734: echtscheiding als sanctie
- Overspel
- Kwaadwillige verlating
- Administratieve echtscheiding
 Wet van 1915: duurzame ontwrichting
- Separatie gedurende 1 jaar + wederzijdse instemming
- Separatie gedurende 3 jaar zonder wederzijdse instemming

Echtscheiding in Zweden: heden
 Het huidige recht (sinds 1973): echtscheiding als recht
 Echtscheiding kan onmiddellijk worden uitgesproken als de echtgenoten het daarover eens zijn en
geen kinderen met hen samenwonen
 Als aan één van die voorwaarden niet is voldaan, kan de echtscheiding na 6 maanden bedenktijd
uitgesproken worden

ECHTSCHEIDINGSRECHT IN DE VS

Echtscheidingsrecht in de VS

7

, 1969 California Family Law Act: duurzame ontwrichting
 1970 Uniform Marriage and Divorce Act: duurzame ontwrichting
 Overige staten:
- Gemengde gronden (met schulden zonder schuld)
- Geen schuldgronden
- Sinds 1985 niet één staat met uitsluitend schuldgronden

Echtscheidingsrecht in de VS: covenant marriages
 Terugkeer van schuld via ‘covenant marriages’
 Echtscheidingsrecht voorziet expliciet in de mogelijkheid om echtscheiding anders dan op grond
van schuld of/en verplichte separatieperiode contractueel uit te sluiten:
- Louisiana 1991
- Arizona 1999
- Arkansas 2001




ECHTSCHEIDING IN HET EUROPEES RECHT

EVRM
 Art. 8  recht op bescherming van het gezins- en familieleven
 Art. 12  recht om te trouwen en een gezin te stichten
 Art. 14  verbod op discriminatie

EHRM
 1979  Marckx v. Belgium
- De regels uit het Belgisch familierecht ten aanzien van erkenning van kinderen door een
ongehuwde moeder zijn in strijd met artikel 8 en 14 van het EVRM. Verder heeft het natuurlijk
kind net zoveel recht als het wettig kind om in een familierechtelijke betrekking te staan met de
moeder en de overige gezinsleden en levert een onderscheid hiertussen schending van artikel
8 en 14 van het EVRM op
 1986  Johnston v. Ireland
- De rechtsregel uit Johnston v. Ireland (1986) stelt dat het Europese Hof voor de Rechten van
de Mens (EHRM) oordeelde dat Ierse wetten die echtscheiding en hertrouwen onmogelijk
maakten, geen schending vormden van het recht op huwelijk (Art. 12 EVRM), maar dat het
'bastaard'-statuut van hun kind wel een schending was van het recht op privé- en gezinsleven
(Art. 8 EVRM)
 2017  Biabiarz. V. Poland


8

, - De rechtsregel in Babiarz v. Poland (2017) bevestigt dat het Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens (EVRM) geen recht op echtscheiding garandeert, maar als een land
echtscheiding toestaat, moeten de procedures het recht om opnieuw te trouwen (Art. 12
EVRM) en het recht op privé- en gezinsleven (Art. 8 EVRM) respecteren, zonder dat de staat
een verzoek tot echtscheiding kan weigeren enkel om de 'zielige' (onbenoemde) banden van
de oorspronkelijke relatie te beschermen, zeker wanneer er een nieuw gezin is en de
verzoeker wil hertrouwen met een nieuwe partner

Wetgeving van de Europese Unie
 EU Verordeningen op het gebied van IPR
 Verordening betreffende de bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen
in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid (Brussel II bis) is aangenomen op
22 november 2003 en in werking getreden op 1 maart 2005
 Handvest grondrechten EU (2000) (niet bindend, nu wel)
 Mislukte Europese Grondwet
 Verdrag van Lissabon (van kracht 1 december 2009)

HARMONISATIE VAN HET ECHTSCHEIDINGSRECHT IN EUROPA

Commission for European Family Law (CEFL)
Principles of European Family Law Regarding Divorce

Echtscheidingsgronden
 Wederzijdse instemming:
 Onmiddellijk (geen kinderen + eens over de gevolgen)
 Na 3 maanden reflectie (kinderen onder 16 jaar)
 Na 3 maanden reflectie (niet eens over de gevolgen)
 Na 6 maanden (kinderen + niet eens over de gevolgen)
 Eenzijdig verzoek + 1 jaar separatie

Jurisprudentie bij hoorcollege 2
EHRM Babiarz t. Polen
Essentie
Recht op privé- en gezinsleven. Recht te huwen. Recht een gezin te stichten. Onmogelijkheid om te
scheiden

Feiten
In 1997 trouwde klager met R. In 2004 werd zijn vrouw behandeld voor onvruchtbaarheid zodat zij
samen met hem een kind zou kunnen krijgen. In de herfst van 2004 ontmoette klager A.H. en in
januari 2005 verhuisde hij uit de flat waarin hij met R. had gewoond. In oktober 2005 beviel A.H.
Klager vroeg vervolgens een scheiding aan, aanvankelijk het type waarvoor het niet nodig is om
wangedrag van een van de echtgenoten aan te tonen (‘non-fault divorce’). R. stemde niet in met de
scheiding, waarop klager nogmaals een scheiding aanvroeg, ditmaal het type waarvoor het wel nodig
is om wangedrag van de ander aan te tonen (‘fault divorce’). Tijdens de procedure werden dertien
getuigen gehoord over het huwelijk tussen R. en klager. Op 17 februari 2009 weigerde een regionale
rechtbank de aanvraag van klager. De rechtbank oordeelde dat alleen klager verantwoordelijk was
voor de ineenstorting van het huwelijk, omdat hij de verplichting tot huwelijkse trouw had geschonden.
Verder merkte de rechtbank op dat de verklaringen van klager elkaar tegenspraken. De rechtbank
benadrukte dat de wetgeving voorschrijft dat een scheiding geen doorgang kan hebben wanneer de
partij die de breuk heeft veroorzaakt de scheiding aanvraagt en de andere partij weigert akkoord te
gaan, zolang de weigering niet ingaat tegen de redelijke beginselen van sociale co-existentie. De
rechtbank achtte de weigering van R. in overeenstemming met deze beginselen. Verder benadrukte
de rechtbank dat de duur van de nieuwe relatie niet voldoende reden was om een scheiding toe te
staan. Klager ging in beroep tegen de uitspraak. Zijn beroep werd afgewezen. Tegen de uitspraak in
tweede instantie stond geen beroepsmiddel open.

Procedure in Straatsburg
Klager stelde dat zijn recht op eerbiediging van zijn familieleven (art. 8 lid 1 EVRM) en zijn recht te
huwen en een gezicht te stichten (art. 12 EVRM) waren geschonden omdat de autoriteiten een



9

, scheiding hadden geweigerd, waardoor het onmogelijk was om te trouwen met de vrouw met wie hij
nu samenwoont.

Beslissing van het Hof
Art. 8 en 12 gegeven geen recht op een scheiding; wel geeft art. 12 EVRM het recht om te
hertrouwen indien het nationale recht scheiden toestaat. Het Hof onderscheidt de feiten in de
zaak van klager van andere zaken waarin het wel een schending van art. 12 EVRM constateerde. Die
andere zaken draaiden om de onredelijke duur van een scheidingsprocedure, om onoverkomelijke
juridische belemmeringen om te kunnen hertrouwen na een scheiding en om een totaal verbod op
scheiden. Voor klager is het niet absoluut onmogelijk om te scheiden, maar hebben nationaal rechters
zijn scheiding niet toegestaan. Het Poolse recht schrijft gedetailleerde inhoudelijke en procedurele
regels voor een scheiding voor die verder verduidelijkt zijn in nationale rechtspraak. In de zaak van
klager hebben de nationale rechters de feiten aan een gedetailleerd onderzoek onderworpen in het
licht van het nationaal recht, was bewijs verzameld en kon klager het woord voeren op zitting en
getuigen vragen stellen. Daarnaast was het mogelijk om in beroep gaan tegen de uitspraak van de
rechter in eerste aanleg. De uitspraak van die rechter legde in detail uit welke belangen waren
afgewogen, hoe het bewijs was beoordeeld en op welke gronden de scheiding niet was toegestaan.
Het Hof is zich ervan bewust dat klager een nieuw gezin heeft gesticht en dat de breuk met R.
onherstelbaar is. Het is echter niet zo dat een verzoek tot scheiding toegestaan moet worden
ongeacht de procedurele en inhoudelijke regels van het scheidingsrecht, indien een partner
beslist om zijn of haar echtgenoot te verlaten om een kind te krijgen bij een nieuwe partner.
Alhoewel art. 8 EVRM de facto families en relaties beschermt, betekent dit niet dat een bepaalde
juridische status moet worden verschaft. Het is noch beargumenteerd noch aangetoond dat de
onmogelijkheid om te scheiden en de juridische fictie van het voortdurende huwelijk het onmogelijk
maakte voor klager om zijn kind te erkennen. Bovendien kan klager nogmaals een verzoek tot
scheiding indienen wanneer, en als, de omstandigheden veranderen. Aangezien de
Verdragsbepalingen geen recht geven om te scheiden, kunnen zij ook niet worden geïnterpreteerd als
een recht op een gunstige uitkomst. Het Hof oordeelt dat er geen Verdragsschending heeft
plaatsgevonden.

Slotsom
Het EHRM oordeelt met vijf stemmen voor en twee tegen dat er geen schending van art. 8 en 12
EVRM heeft plaatsgevonden.




10