Materieel strafrecht
Uitwerkingen
• Leereenheid 1
o De objectieve zijde van een strafbaar feit.
Leer van de redelijke toerekening
• Aortaperforatie-arrest, Niet-behandelde longinfectie-arrest en Haarlemse Doodslag-arrest
a. Condicio sine qua non-verband (tussen de gedragingen van de verdachte en het delictsgevolg, is
de gedraging een onmiskenbare, noodzakelijke schakel om tot het gevolg te komen) →
b. Toerekeningen (Aortaperforatie -arrest, wanneer op die wijze gehandeld wordt en dit gevolg
optreedt kan aan de hand van de voorzienbaarheid worden beoogd dat het gevolg redelijkerwijs
aan de verdachte is toe te rekenen mede gezien de aanzienlijke mate van gevaarzetting) →
Leer van de redelijke toerekening (alternatieve causaliteit Groninger HIV-arrest)
• Haarlemse Doodslag-arrest
a. Condicio sine qua non-verband (tussen de gedragingen van de verdachte en het delictsgevolg) →
I. Niet met zekerheid vast te stellen of het een noodzakelijke, onmisbare factor was =
alternatieve causaliteit.
b. Alternatieve causaliteit:
Groninger HIV-arrest: wanneer het CSQN -verband niet met zekerheid kan worden vastgesteld
zijn er op basis van dit arrest nadere criteria in het leven geroepen om toch tot redelijke
toerekening te kunnen komen:
I. Vastgesteld moet worden dat de gedraging van de verdachte een onmisbare schakel in
de gebeurtenissen die tot het delictsgevolg hebben geleid kan hebben gevormd, én →
II. Aannemelijk moet zijn dat het gevolg met een aanzienlijke mate van waarschijnlijkheid
door de verdachte is veroorzaakt →
III. Of er sprake is van zo een aanzienlijke mate van waarschijnlijkheid hangt af van de
concrete omstandigheden van het geval →
• Hulpmiddel:
o Gedraging van verdachte naar aard geschikt is om dat gevolg teweeg te
brengen.
o Naar ervaringsregels van dien aard vermoeden dat deze heeft geleid tot het
intreden van het gevolg.
o Aannemelijk dat andere, niet aan de gedraging van de verdachte
gerelateerde oorzaken, hoogstwaarschijnlijk niet tot dat gevolg hebben geleid.
1
, Materieel strafrecht
• Leereenheid 2
o De subjectieve zijde van een strafbaar feit.
Doleus delict = opzet
• HIV I-arrest en Porsche-arrest
o Drugs → Aanmerkelijke kans-arrest = voorwaardelijk opzet is aanwezig indien de
verdachte zich willens en wetens heeft blootgesteld aan de aanmerkelijke kans dat het
verboden gevolg intreedt. Ook wanneer de verdachte onder verdachte omstandigheden
een risico bewust negeert.
o Geweld → Laag schieten-arrest en Beschietingwoning-arrest = blijkt dat: de intentie hoeft
niet gericht te zijn op doden, maar aanvaarden van het risico is voldoende.
o Laag schieten-arrest = het gericht schieten in een been levert niet zonder meer
een gedraging die op die naar uiterlijke verschijningsvorm zo zeer op de dood is
gericht dat aangenomen mag worden dat de verdachte de kans op de dood
bewust heeft aanvaard.
o Beschietingwoning-arrest = een gebrekkige motivatie over de aanwezigheid van
een slachtoffer op de plaats waar het gevaar plaatsvond kan niet leiden tot het
aannemen van voorwaardelijk opzet. De kans op het gevolg moet volgen uit de
concrete feiten en omstandigheden, niet uit een abstracte mogelijkheid.
o Verkeer → Porsche-arrest = opzet verworpen / Bumperkleven-arrest & Lekkanaal-arrest =
opzet aangenomen.
o Bumperkleven-arrest = herhalen maatstaf uit het Porsche-arrest.
o Lekkanaal-arrest = de aanwezigheid van eigen gevaar (voor verdachte zelf of
anderen) geen contra-indicatie vormt wanneer sprake is van een gerichte
gewelddaad.
a. Is er sprake van volkomen opzet (willens en wetens, weten desondanks handelen wordt de
wilsgerichtheid afgeleid) →
b. Is er sprake van voorwaardelijk opzet (het bewust (willens en wetens) de aanmerkelijke kans
aanvaard (in de zin van ‘op de koop toenemen’) dat het gevolg door die gedraging zal intreden) →
I. De wetenschap van (geobjectiveerd: gemiddelde mens/feiten van algemene bekendheid)
→
II. De aanmerkelijke kans (op een bepaald gevolg) en (criterium in HIV I-arrest – concrete
benadering, gaat om juridisch oordeel) →
• HIV I-arrest:
o Kijken naar de aard van de gedragingen en de omstandigheden van het geval
waaronder deze is verricht. Het zal in alle gevallen moeten gaan om de kans die
na algemene ervaringsregels aanmerkelijk is te achten.
III. Bewuste aanvaarding daarvan (geobjectiveerd: uiterlijke verschijningsvorm/contra-
indicaties (feiten of omstandigheden die het tegendeel bewijzen)) →
• Porsche-arrest:
o Bepaalde gedragingen kunnen naar hun uiterlijke verschijningsvorm zo zeer
gericht zijn op een bepaald gevolg dat - behoudens contra-indicaties - kan worden
geconcludeerd dat de verdachte de aanmerkelijke kans op dat gevolg (‘op de
koop toe’ heeft genomen) bewust heeft aanvaard.
2
, Materieel strafrecht
Culpoos delict = culpa (schuld)
Dat wil zeggen: verwijtbare aanmerkelijke onzorgvuldigheid
• Haarlemse Doodslag-arrest
o Indien grove onvoorzichtigheid: Apothekersstagiaire-arrest = schuld in de zin van art. 307 jo.
308 Sr is vereist dat sprake is van aanmerkelijke onachtzaamheid of onvoorzichtigheid. Ook
een stagiaire wordt deze mate van zorgvuldigheid gevergd, gelet op de risico’s van de
werkzaamheden.
o Op verwijtbare wijze aanmerkelijk onvoorzichtig: Verpleegster-arrest = schuld in de zin van
art. 307 Sr is vereist dat er sprake is van een aanmerkelijke mate van onvoorzichtigheid,
onoplettendheid of nalatigheid. Zelfs als het strafbare gevolg mede tot stand komt door
handelen van anderen, kan strafbare schuld worden aangenomen, mits het eigen handelen
van de verdachte een voldoende causaal en verwijtbaar verband heeft met het gevolg.
Objectieve aspecten van culpa
a. De verdachte dient aanmerkelijk onzorgvuldig gehandeld te hebben (wederrechtelijkheid: grove
onoplettendheid en overtreding van de maatschappelijke zorgplicht) →
b. De verdachte moet de gevolgen van zijn gedraging hebben kunnen voorzien (voor de gemiddelde
burger voorzienbaar, is er sprake van Garantenstellung?) →
c. Verder maakt bij gevolgdelicten (bijv. art. 307 Sr) de strafrechtelijke causaliteit deel uit van de
culpa (condicio sine qua non-verband, Haarlemse Doodslag-arrest: de gedraging moet in CSQN-
verhouding staan tot het ingetreden delictsgevolg. Gesteld kan worden dat het gevolg
redelijkerwijs aan de gedraging kan worden toegerekend) →
Subjectieve aspect van culpa
d. De gedraging moet de verdachte kunnen worden verweten (verwijtbaarheid tot aanmerkelijke
schuld en vermijdbaarheid van grove onzorgvuldigheid) →
Voorbedachte rade
• Voorbedachte rade-arrest = aan de vaststelling dat de voor voorbedachte raad vereiste
gelegenheid heeft bestaan, bepaalde eisen moeten worden gesteld.
a. De verdachte zich gedurende enige tijd heeft kunnen beraden op het te nemen/het genomen
besluit, en (hij heeft daadwerkelijk gelegenheid gehad tot kalm beraad én rustig overleg én of
die gelegen ook benut is, tenzij contra-indicaties in de weg staan) →
b. Hij niet heeft gehandeld in een ogenblikkelijke gemoedsopwelling →
Voorbedachte rade-arrest
• Voldoende tijd is belangrijke objectieve aanwijzing, maar contra-indicaties kunnen zwaarder
wegen.
• Contra-indicaties bestaan bijvoorbeeld in de omstandigheid dat:
a. De besluitvorming en uitvoering in een plotselinge opkomende hevige drift plaatsvinden →
b. Slechts sprake is van een korte tijdsspanne tussen besluit en uitvoering of →
c. Dat de gelegenheid tot beraad tijdens de uitvoering van het besluit is ontstaat →
Thijs H.-arrest
• De HR stelt dat een psychische stoornis niet uitsluit dat sprake is van voorbedachte rade.
• Zelfs wanneer het strafbare feit de verdachte niet kan worden toegerekend, betekent dat niet
automatisch dat geen sprake kan zijn van voorbedachte rade. Iemand die lijdt aan een
stoornis kan planmatig handelen, ook al is die planning ingegeven door waanvoorstellingen.
3
Uitwerkingen
• Leereenheid 1
o De objectieve zijde van een strafbaar feit.
Leer van de redelijke toerekening
• Aortaperforatie-arrest, Niet-behandelde longinfectie-arrest en Haarlemse Doodslag-arrest
a. Condicio sine qua non-verband (tussen de gedragingen van de verdachte en het delictsgevolg, is
de gedraging een onmiskenbare, noodzakelijke schakel om tot het gevolg te komen) →
b. Toerekeningen (Aortaperforatie -arrest, wanneer op die wijze gehandeld wordt en dit gevolg
optreedt kan aan de hand van de voorzienbaarheid worden beoogd dat het gevolg redelijkerwijs
aan de verdachte is toe te rekenen mede gezien de aanzienlijke mate van gevaarzetting) →
Leer van de redelijke toerekening (alternatieve causaliteit Groninger HIV-arrest)
• Haarlemse Doodslag-arrest
a. Condicio sine qua non-verband (tussen de gedragingen van de verdachte en het delictsgevolg) →
I. Niet met zekerheid vast te stellen of het een noodzakelijke, onmisbare factor was =
alternatieve causaliteit.
b. Alternatieve causaliteit:
Groninger HIV-arrest: wanneer het CSQN -verband niet met zekerheid kan worden vastgesteld
zijn er op basis van dit arrest nadere criteria in het leven geroepen om toch tot redelijke
toerekening te kunnen komen:
I. Vastgesteld moet worden dat de gedraging van de verdachte een onmisbare schakel in
de gebeurtenissen die tot het delictsgevolg hebben geleid kan hebben gevormd, én →
II. Aannemelijk moet zijn dat het gevolg met een aanzienlijke mate van waarschijnlijkheid
door de verdachte is veroorzaakt →
III. Of er sprake is van zo een aanzienlijke mate van waarschijnlijkheid hangt af van de
concrete omstandigheden van het geval →
• Hulpmiddel:
o Gedraging van verdachte naar aard geschikt is om dat gevolg teweeg te
brengen.
o Naar ervaringsregels van dien aard vermoeden dat deze heeft geleid tot het
intreden van het gevolg.
o Aannemelijk dat andere, niet aan de gedraging van de verdachte
gerelateerde oorzaken, hoogstwaarschijnlijk niet tot dat gevolg hebben geleid.
1
, Materieel strafrecht
• Leereenheid 2
o De subjectieve zijde van een strafbaar feit.
Doleus delict = opzet
• HIV I-arrest en Porsche-arrest
o Drugs → Aanmerkelijke kans-arrest = voorwaardelijk opzet is aanwezig indien de
verdachte zich willens en wetens heeft blootgesteld aan de aanmerkelijke kans dat het
verboden gevolg intreedt. Ook wanneer de verdachte onder verdachte omstandigheden
een risico bewust negeert.
o Geweld → Laag schieten-arrest en Beschietingwoning-arrest = blijkt dat: de intentie hoeft
niet gericht te zijn op doden, maar aanvaarden van het risico is voldoende.
o Laag schieten-arrest = het gericht schieten in een been levert niet zonder meer
een gedraging die op die naar uiterlijke verschijningsvorm zo zeer op de dood is
gericht dat aangenomen mag worden dat de verdachte de kans op de dood
bewust heeft aanvaard.
o Beschietingwoning-arrest = een gebrekkige motivatie over de aanwezigheid van
een slachtoffer op de plaats waar het gevaar plaatsvond kan niet leiden tot het
aannemen van voorwaardelijk opzet. De kans op het gevolg moet volgen uit de
concrete feiten en omstandigheden, niet uit een abstracte mogelijkheid.
o Verkeer → Porsche-arrest = opzet verworpen / Bumperkleven-arrest & Lekkanaal-arrest =
opzet aangenomen.
o Bumperkleven-arrest = herhalen maatstaf uit het Porsche-arrest.
o Lekkanaal-arrest = de aanwezigheid van eigen gevaar (voor verdachte zelf of
anderen) geen contra-indicatie vormt wanneer sprake is van een gerichte
gewelddaad.
a. Is er sprake van volkomen opzet (willens en wetens, weten desondanks handelen wordt de
wilsgerichtheid afgeleid) →
b. Is er sprake van voorwaardelijk opzet (het bewust (willens en wetens) de aanmerkelijke kans
aanvaard (in de zin van ‘op de koop toenemen’) dat het gevolg door die gedraging zal intreden) →
I. De wetenschap van (geobjectiveerd: gemiddelde mens/feiten van algemene bekendheid)
→
II. De aanmerkelijke kans (op een bepaald gevolg) en (criterium in HIV I-arrest – concrete
benadering, gaat om juridisch oordeel) →
• HIV I-arrest:
o Kijken naar de aard van de gedragingen en de omstandigheden van het geval
waaronder deze is verricht. Het zal in alle gevallen moeten gaan om de kans die
na algemene ervaringsregels aanmerkelijk is te achten.
III. Bewuste aanvaarding daarvan (geobjectiveerd: uiterlijke verschijningsvorm/contra-
indicaties (feiten of omstandigheden die het tegendeel bewijzen)) →
• Porsche-arrest:
o Bepaalde gedragingen kunnen naar hun uiterlijke verschijningsvorm zo zeer
gericht zijn op een bepaald gevolg dat - behoudens contra-indicaties - kan worden
geconcludeerd dat de verdachte de aanmerkelijke kans op dat gevolg (‘op de
koop toe’ heeft genomen) bewust heeft aanvaard.
2
, Materieel strafrecht
Culpoos delict = culpa (schuld)
Dat wil zeggen: verwijtbare aanmerkelijke onzorgvuldigheid
• Haarlemse Doodslag-arrest
o Indien grove onvoorzichtigheid: Apothekersstagiaire-arrest = schuld in de zin van art. 307 jo.
308 Sr is vereist dat sprake is van aanmerkelijke onachtzaamheid of onvoorzichtigheid. Ook
een stagiaire wordt deze mate van zorgvuldigheid gevergd, gelet op de risico’s van de
werkzaamheden.
o Op verwijtbare wijze aanmerkelijk onvoorzichtig: Verpleegster-arrest = schuld in de zin van
art. 307 Sr is vereist dat er sprake is van een aanmerkelijke mate van onvoorzichtigheid,
onoplettendheid of nalatigheid. Zelfs als het strafbare gevolg mede tot stand komt door
handelen van anderen, kan strafbare schuld worden aangenomen, mits het eigen handelen
van de verdachte een voldoende causaal en verwijtbaar verband heeft met het gevolg.
Objectieve aspecten van culpa
a. De verdachte dient aanmerkelijk onzorgvuldig gehandeld te hebben (wederrechtelijkheid: grove
onoplettendheid en overtreding van de maatschappelijke zorgplicht) →
b. De verdachte moet de gevolgen van zijn gedraging hebben kunnen voorzien (voor de gemiddelde
burger voorzienbaar, is er sprake van Garantenstellung?) →
c. Verder maakt bij gevolgdelicten (bijv. art. 307 Sr) de strafrechtelijke causaliteit deel uit van de
culpa (condicio sine qua non-verband, Haarlemse Doodslag-arrest: de gedraging moet in CSQN-
verhouding staan tot het ingetreden delictsgevolg. Gesteld kan worden dat het gevolg
redelijkerwijs aan de gedraging kan worden toegerekend) →
Subjectieve aspect van culpa
d. De gedraging moet de verdachte kunnen worden verweten (verwijtbaarheid tot aanmerkelijke
schuld en vermijdbaarheid van grove onzorgvuldigheid) →
Voorbedachte rade
• Voorbedachte rade-arrest = aan de vaststelling dat de voor voorbedachte raad vereiste
gelegenheid heeft bestaan, bepaalde eisen moeten worden gesteld.
a. De verdachte zich gedurende enige tijd heeft kunnen beraden op het te nemen/het genomen
besluit, en (hij heeft daadwerkelijk gelegenheid gehad tot kalm beraad én rustig overleg én of
die gelegen ook benut is, tenzij contra-indicaties in de weg staan) →
b. Hij niet heeft gehandeld in een ogenblikkelijke gemoedsopwelling →
Voorbedachte rade-arrest
• Voldoende tijd is belangrijke objectieve aanwijzing, maar contra-indicaties kunnen zwaarder
wegen.
• Contra-indicaties bestaan bijvoorbeeld in de omstandigheid dat:
a. De besluitvorming en uitvoering in een plotselinge opkomende hevige drift plaatsvinden →
b. Slechts sprake is van een korte tijdsspanne tussen besluit en uitvoering of →
c. Dat de gelegenheid tot beraad tijdens de uitvoering van het besluit is ontstaat →
Thijs H.-arrest
• De HR stelt dat een psychische stoornis niet uitsluit dat sprake is van voorbedachte rade.
• Zelfs wanneer het strafbare feit de verdachte niet kan worden toegerekend, betekent dat niet
automatisch dat geen sprake kan zijn van voorbedachte rade. Iemand die lijdt aan een
stoornis kan planmatig handelen, ook al is die planning ingegeven door waanvoorstellingen.
3
