Samenvatting Examen Contextueel Werken | Gezin & Gezinshulpverlening | PXL | 2025/26

EXAMEN CONTEXTUEEL WERKEN

GEZIN & GEZINSHULPVERLENING

INLEIDING

 Accent ligt op visies en technieken binnen de gezinshulpverlening (GHV)
 In jeugdhulp staat het gezin centraal
 Loopt het goed in het gezin: kind kan in liefde en veiligheid opgroeien
 Loopt het niet goed: HV streeft er naar om gezin intact te laten en te helpen in crisis,
tegenslagen en overwinnen van schijnbaar uitzichtloze omstandigheden

GEZINSHULPVERLENING

 Nadruk op de gezinsdynamiek
 Gezins- en opvoedingsondersteuning
 Vaak ambulant
 Frequentie, duur en intensiteit van de huisbezoeken volgens hulpvraag van gezin

VERSCHIL TUSSEN GEZINSHULPVERLENERING & GEZINSTHERAPIE
Gezinshulpverlening Gezinstherapie
Start Weinig probleembesef Probleembesef
Eerder gedwongen Hulpvraag
Praktische hulp Therapeutische hulp

Verloop Gedwongen karakter Eigen verantwoordelijkheid

Aard hulp Zeer breed Therapeutische hulp

Setting In het gezin Therapieruimte


DOELGROEP: GEZINNEN EN HUN VRAGEN

WAT IS EEN GEZIN?

Veel varianten van het ‘kerngezin’:

 Eenoudergezinnen
 Samengestelde gezinnen
 Pleeggezinnen – adoptiegezinnen
 Gezinsvervangende tehuizen
 Latrelaties
 Gezinnen met diverse samenstelling qua sekse & geaardheid
 Commune-achtige leefvormen
 Gezinnen waar meerdere generaties samenwonen (grootouders, ouders, tantes, ooms…) &
betrokken zijn in de opvoeding van kinderen

Als we dus spreken over gezinnen, dan moeten we dat heel ruim bekijken!  het gaat om de
levenscontext waarin kinderen opgroeien


1

,We vertrekken altijd van de kinderen & jongeren wiens welzijn & ontwikkeling de aanleiding zijn voor
de gezinshulpverlening  vandaar: contextueel werken

WELKE OPGROEI- & OPVOEDINGSPROBLEMEN

 Gezinnen waar de draagkracht laag is t.o.v. de draaglast
 Gezin is ontwricht/gezonde ontwikkeling kinderen is bedreigd
 Ernstige gezinsproblematieken

RISICOFACTOREN & BESCHERMENDE FACTOREN
Risicofactoren Beschermende factoren
Kindkenmerken Gedragsproblemen, beperkingen, Een goede intelligentie van het kind
problematische gehechtheid, (meer kans om sociale vaardigheden
traumatische ervaringen (kinderen die te leren en zich te redden in de
fysiek geweld tussen ouders zien of samenleving); zelfvertrouwen, een
getuigen zijn van een goed aanpassingsvermogen, een
misdrijf/ongeluk/ernstige ziekte…) positief zelfbeeld, het vermogen om
makkelijk vrienden te maken,
gemotiveerd zijn voor onderwijs

Ouderkenmerken Ziekte of handicap, psychiatrische Hulp accepteren, onderkennen van
aandoening & verslavingsproblematiek, eigen beperkingen, zelf een warme
verstandelijke beperking opvoeding genoten, een steunend
netwerk hebben, een goede
samenwerking met de school
hebben; empathisch zijn, goede
sociale vaardigheden hebben…

Gezinskenmerken Slechte sociaaleconomische Een goede omgangsregeling tussen
omstandigheden, huiselijk geweld, gescheiden partners; een helder
echtscheiding, overlijden van 1 van de ouderschapsplan bij co-ouderschap,
ouder/opvoeder; criminele activiteiten het creëren van een stabiele en
van gezinsleden, wisselende voorspelbare opvoedingssituatie; een
verzorgers en partners; goed sociaal netwerk
eenoudergezinnen, tienermoeders

Omgevingskenmerken Armoede, wonen in een buurt met veel Wijkagenten die jongeren persoonlijk
criminaliteit en verval; slecht onderwijs, benaderen, initiatieven van
huisvestingsproblemen, buurtbewoners zoals ‘buurtvaders’
jeugdcriminaliteit in de woonwijk die toezicht houden in wijken;
opgezette activiteiten door
buurtbewoners die de sociale
betrokkenheid in de wijk versterken


WELKE GEZINNEN?

 Problematische opvoedingssituaties
 Structuurarme & kansarme gezinnen
 Los-zand gezinnen
o Ieder lid leeft zijn eigen leven
o Zelfstandigheid
o Gebrek aan samenhorigheid
o Gebrek aan onderlinge steun & hulp
 Kluwen gezinnen

2

, o Vage individuele afgrenzing
o Verhoogd gevoel van samenhorigheid
o Ten koste van autonomie


HET STRUCTUURARME GEZIN

Voorbeeld familie Mertens:

Kenmerken:

 Een voortdurend wisselend klachtenpatroon
o De klachten variëren
o Ernstige problemen = vaak tegenstrijdig
o Ernstige problemen worden terloops vermeld
o De klachten verdwijnen maar er komen nieuwe klachten in de plaats
 Een gestoord communicatiepatroon
o Relatieboodschappen
o Inhoud wordt vaak ondergeschikt
o Macht – afwijzing – acceptatie
o Andere middelen om te communiceren:
 Geluidsvolume
 Lichaamstaal
 Gevolg: snelle escalatie als het om macht gaat & plotse en felle
stemmingswisselingen als het om affectie gaat
 Een disfunctionele opvoedingssituatie
o Los-vast regels
 Door gebrek aan overleg tussen de ouders
 Geen duidelijke voorspelbare regels
 Soms regelloosheid
 Wisselende regels
o Onstabiele relaties
o Geen ruimte voor autonomie


VOORBEELDEN CONTEXTBEGELEIDING

 CAW
 Thuisbegeleiding Daidalos Peer/Heusden-Zolder
 Thuisbegeleiding De Kering (De Oever)

WELKE HULPVRAGEN?

 Opvoeding & communicatie
o Bv.: Lastig gedrag hanteren, opvoedingsvaardigheden en communicatie tussen
ouders en kinderen/jeugdigen
 Samenwerking tussen ouders/opvoeders
o Bv.: relatieproblemen, echtscheidingsproblemen
 Gedragsproblemen bij de jeugdige
o Bv.: hulpvragen ten aanzien van het hanteren van probleemgedrag en stoornissen
van een jeugdige



3

,  Omstandigheden in de omgeving van het gezin en in hun sociale netwerk die van invloed zijn
op het dagelijks leven van het gezin
o Bv.: Burenruzies & familieproblemen


HET TRAJECT VAN DE HULPVERLENING

Volgens Bolt Arjan (2017) kent het traject 4 fasen:

Aanmelding Inventarisatie Verandering Afbouw
Doel Afstemming tussen hulpvraag Verzamelen van Werken aan duurzame Evalueren &
& aanbod informatie gedragsverandering afronden van de
Stellen van doelen, gezinshulpverlening
werkpunten/uitdagingen
Opbouwen van een
werkrelatie

Contracte Telefonisch; Hulpverleningsgesprekke Hulpverleningsgesprekken, Eindgesprek,
n Kennismakingsgesprek n telefonische consultaties, follow-upcontacten,
Afstemmingsgesprek Voortgangsgesprek voortganggesprekken, rondetafeloverleg
(inventariseren van de Rondetafeloverleg driehoeksgesprekken,
hulpvraag en vaststellen rondetafeloverleg
einddoel)

Werkwijze Herformuleren van klachten in Exploreren en analyseren Omzetten van doelen in Evalueren van
wensen van alle gezinsleden van krachten van het werkpunten, werken aan behaalde resultaten
Vaststellen van einddoelen gezin en het sociale gedragsverandering, a.d.h.v. doelen,
netwerk; op basis hiervan versterken wat er goed ondersteuning bij
oplossingen construeren gaat, trainen van bestendiging van
en doelen vaststellen vaardigheden, beïnvloeden verworven
van omgevingsfactoren vaardigheden,
veranderingen &
sociale steun,
afbouwen van de
werkrelatie

Verslag Samenwerkingsovereenkomst Gezinsplan Voortgangsverslagen Eindverslag


Rondetafeloverleg

 Gesprek tussen de belangrijkste professionals van het gezin, het gezin en personen uit het
netwerk.
 De gezinshulpverlener coördineert dit gesprek en ondersteunt de cliënten bij de organisatie en
uitvoering van de bijeenkomst.
 Het gezin krijgt een belangrijke rol bij de voorbereiding zoals bijvoorbeeld de deelnemers
persoonlijk uitnodigen. Men hecht veel belang aan de ‘zelfsturing’ van de gezinsleden.

Driehoeksgesprekken

 Driehoeksgesprekken: Bolt (2017) definieert dit gesprek als zijnde een overlegmoment tussen
de driehoek: gezin, gezinshulpverlener en mentor/hulpverlener van de verblijfsvoorziening
waar het kind of de jongere verblijft.
 Deze gesprekken zijn bedoeld om de voortgang van de hulp te bespreken.
 De hulpverleners en het gezin stemmen gezinsdoelen op elkaar af en de hulpverlener van de
verblijfsvoorziening helpt het kind om bijvoorbeeld te leren omgaan met regels. Op die manier
‘oefent’ het kind in de leefgroep een aantal vaardigheden die hij of zij thuis ook kan toepassen.

4