Samenvatting Emotionele ontwikkeling | Orthopedagogie 1 | PXL | 2025/26

ORTHOPEDAGOGIE 1: EMOTIONELE ONTWIKKELING

INLEIDING

Het ontwikkelingsdynamisch model van Anton Dosen:

 Emotionele ontwikkeling als uitgangpunt voor het begrijpen van &
omgaan met gedragsproblemen &/of psychische problemen (bij
personen met een verstandelijke beperking)
 Op zoek naar achtergrond gedrag
 Aanpassen context, verwachtingen & grenzen



Hoe kijk je naar gedrag?

Signaal
functie
Behoefte Emotie Gedrag van
gedrag




Emotionele ontwikkeling




HET ONTWIKKELINGSDYNAMISCH MODEL

 Emotionele ontwikkeling: noodzakelijk element
 Disharmonisch ontwikkelingsprofiel: kwetsbaarheid

Gedrags dat wij als probleem ervaren = vaak normaal gedrag voor het
emotioneel niveau:

 Wat is ‘normaal’ gedrag voor een baby? Wat als de ‘baby’ 60
jaar is?
 Wat is ‘normaal’ gedrag voor een peuter? Wat als de ‘peuter’
38 jaar is?
 Wat is ‘normaal’ gedrag voor een puber? Wat als de ‘puber’ 80
jaar is?




Cognitief functioneren (kunnen)




Emotioneel functioneren (aankunnen/vooral
zichtbaar bij stress
WAT IS EMOTIONELE ONTWIKKELING?

1

,  Kunnen – aankunnen
o Zelf toe komen, doseren, afronden
o In stresssituaties vs. in rust
o Kwetsbaarheid in discrepantie (= een verschil of tegenstrijdigheid tussen twee zaken
die eigenlijk overeen zouden moeten komen)
 Moeilijk verstaanbaar gedrag

Anders kijken naar de cliënt:

 Probleemgedrag = gedrag dat wij een probleem noemen
 Zowel cognitieve als emotionele bekijken
 Gedrag heeft een functie
 Functioneren = fluctuerend (het gedrag = verwisseld of veranderlijk)
 Zo goed mogelijk tegemoet komen aan de emotionele noden van het
moment

‘gras groei niet sneller door eraan te trekken’  alles eruit halen?

Kortom:

 Geen alleenstaand kader maar een onderdeel van het grotere geheel
 Dynamisch = veranderlijk
 Niet het antwoord op alle vragen
 Probleem gedrag als belangrijk signaal
 Elk gedrag heeft een functie

Bruikbaarheid: doelgroepen?

Meerwaarde:

 Cliënt
o Drukverlagende, warme omgeving
o Veilige, voldoende begrensde omgeving
o Aanvaard worden voor wie je bent
 Netwerk
o Meer begrip voor gedrag
o Lat lager leggen
o Nauwere band
 Begeleider/jij!
o Beter begrip voor gedrag cliënt en je eigen gedrag
o Minder machteloosheid
o Betere band
o Op een andere manier naar gedrag leren kijken
o Kritisch naar jezelf leren kijken = leermogelijkheden

Jij/begeleider wil het beste uit hen halen:

 Vanuit geloof in hun kunnen
 Vanuit goede bedoelingen
 Vanuit leerplannen & ontwikkelingsdoelen
 Vanuit een prestatiemaatschappij

MAAR



2

,  Gras groeit niet harder door eraan te trekken

FASEN VAN HET ONTWIKKELINGSDYNAMISCH KADER

Dosen! = 5 fasen van de emotionele ontwikkeling, gelijklopend aan de gemiddelde ontwikkeling van
kinderen


Fase 1: eerste Fase 2: eerste Fase 3: eerste Fase 4: eerste Fase 5: realiteits-
adaptatiefase socialisatiefas individualisatiefas identificatiefas bewustwordingsfas
(aanpassingsfase e e e e
) (hechtingsfase (koppigheidsfase)
)

Leeftijdsfas 0-6 maanden 6-18 maanden 18-36 maanden 3-7 jaar 7-12 jaar
e

OV  de Breng je mij tot Zie je mij Wat mag ik zelf Kijk wat ik kan, Waar hoor ik bij?
behoefte! rust? staan? Ben je doen? Help mij ben je trots? Wie ben ik? (rol,
er voor mij? mijn eigen wil (vaardigheden zelfwaarde)
uitoefenen )



FASE 1: ADAPTATIEFASE (AANPASSINGSFASE)

0-6 maanden: disregulatie VS homeostase  breng jij mij in
evenwicht/rust?

 Cliënt voornamelijk bezig met het verwerken van
prikkels, andere dingen kan hij enkel samen met de
begeleider
 Cliënt valt samen met de ander: emotioneel
 Gedrag = spanningen reduceren, onlustgevoelens
verminderen of lustgevoelens op te wekken

Kenmerken:

 Nood aan onmiddellijke behoeftebevrediging
 Nood aan constante nabijheid
 Moeilijk om prikkels te ordenen
 Innerlijk spanningsniveau schommelt snel
 Cliënten = zeer gevoelig voor sfeer, stemming  nemen emoties over van anderen
 Cliënten kunnen zich niet inleven in perspectief van ander
 Geen normbesef  reageren volgens lust-onlust gevoelens (ongeacht of begeleider aanwezig
is)

Mogelijk gedrag in fase 1:

 Ongecontroleerde agressie
 Zich verliezen in een etiketje
 Weigergedrag vanuit onduidelijkheid
 Stereotype geluiden
 Overspoeld worden door emoties
 Dwangmatigheden
 Geen empathie


3