SV h1-2 griekenland
maandag 29 september 2025 8:48
H1 inleiding
Mythologie = geheel van verhalen waarin een volk of een volkerengroep vorm
geeft aan zijn opvattingen over grote gebeurtenissen in de oertijd, de
godenwereld, het ontstaan van de wereld,…
--> manier om de wereld te begrijpen en beheersen
Mythes = erg belangrijk voor de Grieken >< romeinen = rationeler, wetenschap,…
TOCH mythen hebben kern van waarheid
Latere Griekse wetenschap: filosofie + positieve wetenschappen
---> filosofen waren ook wiskundigen, geografen,…
Scheppingsverhalen
Onderzoek: vergelijking scheppingsverhalen
=> 2 groepen, terug te brengen naar regio's, met gemeenschappelijke elementen
1. Laurasia (terugkerende elementen)
- Schepping wereld + scheiding hemel-aarde (>< Gondwana)
- Enkele generaties goden
- Creatie van mensen door goden
- Hoogmoed van mensen => straf (vb. adam en eva: eten vd appel en
gestraft worden
- Nieuwe start voor mensen
- Ondergang van de wereld (>< Gondawa)
Vb. Griekse wereld
Chaos + Eros + Gaia-aarde scheppen de hemel, zee, andere goden en 5
mensenrassen:
- Gouden ras = enkel mannen (stierf uit)
- Zilveren ras (door Zeus begraven)
- Bronzen ras (moordden elkaar uit)
- Helden ras
- Ijzeren ras (mensenras zoals Grieken het kenden)
--> hoogmoedigheid: Prometheus steelt vuur van de goden
=> straf : vrouw van Pandora (Pandora is gemaakt van klei), ze wordt
gestuurd met een pithos (levensgrote kruik van klei) = lichaam van Pandora
Bij opening komen ziektes, … vrij MAAR er blijft iets achter: elpis = hoop
(een kind)
2. Gondawa
H2 geografisch kader: Griekenland en omgeving
Grenzen Oud Griekenland:
- Noordgrens = bergmassieven met Olympusberg, grenst met Macedonia, Illyrië en Thracië
- Zee --> oostelijke helft Middellandse Zee
○ Ionische Zee (tussen Italië en Gr)
○ Cretische Zee (tussen Kreta en Gr)
○ Egeïsche Zee ( tussen Klein-Azië en Gr)
--> verwijst naar Atheense koning die in de zee sprong na vermoedelijke dood zoon
Egeïs = Waar de Griekse cultuur het meest verspreid was (Griekenland, kolonies, Egeïsche zee, Klein -Azië,
Anatolië)
Benamingen Europa en Azië komen van Feniciërs (zeevaarders uit huidig Libanon)
- Eureb = zonsondergang (aan de kant van N-Griekenland)
- Asu = zonsopgang (aan de kant van W-Turkije)
--> 5e E worden de benamingen Europa en Azië al voor de werelddelen gebruikt (bewijs: kaarten)
Europa = Fenicische prinses
--> werd geschaakt door Zeus die zich veranderde in een stier om haar mee te nemen naar Kreta. Europa is
H1-2 Pagina 1
,--> werd geschaakt door Zeus die zich veranderde in een stier om haar mee te nemen naar Kreta. Europa is
de moeder van latere koning Minos
=> symbool voor cultuur die van O naar W gaat (vb. alfabet afkomstig van Feniciërs)
Terminologie:
- Achaeërs / Archaioi = naam voor Grieken bij oudste Griekse dichters
- Hellenes / Hellas = Griekse stam in Midden-Griekenland
- Grieken = Griekse stam: Graii uit Graia --> Graii koloniseerde Napels in Italië => Hellen werden in het
W bekend als Graeci (Latijn)
Gevolgen geografische situatie
- Bergachtig
○ Geen grote wegen
○ Geen centrale macht: stadstaten (citadel met huizen rond)
○ Moeilijk voor invallers
- Bebost (ook door bergen)
○ Weinig landbouwgrond
○ Weinig weidegrond
=> kolonisatie andere gebieden
=> andere landbouwproducten: graan (te veel concurrentie), druiven / wijn : kwam uit oude
nabiije oosten naar oude griekenland en verspreidde zich met de griekse cultuur.
Ook olijventeelt (intensief en kwetsbaar)
○ Ontbossing : brandhout, schepen, woningen,…
- Rivieren
○ Droog tijdens zomer
- Zee
--> Grieken gericht op Oostkust : veel eilanden (overal land in zicht) in de Egeïsche Zee
Pontos = zee (Gr) --> pons = brug (Latijn) ==> zee zorgt voor culturele eenheid in Egeïsche wereld
○ Kolonisatie
○ Zeevaart
- Klimaat = zacht en warm
○ Samen buiten komen
Hoe keken de Oude Grieken naar hun landschap?
Keken niet naar de schoonheid zoals wij dit doen --> religies getint
=> opvallende natuur werd verbonden met de godenwereld vb. Olympusberg = thuis van de goden
situering ruimte:
Oud Macedonia en Oud Griekenland --> buurlanden : grens thv Olympussberg
Belangrijke steden in Oud Macedonië:
- Dion ( stad van Zeus) = religieuze hoofdstad aan voet van Olympusberg
- Pella = échte hoofdstad vanaf ca 400 v.C.
- Aegae (moderne Vergina) = oude hoofdstad tot 400 v.C. , belangrijke
stad in tijd van Alexander de Grote en Philippus II (veel feestjes,
trouwfeesten,…) moord Philippus hier tijdens trouwfeest dochter.
Uitbreiding Oud Macedonia door Philippus II = dreiging voor Oud Griekenland
=> regelmatig confrontaties
Macedoniërs: falanx-opstelling met sarissa (dichtbij elkaar met
gigantische speren en klein schild)
Grieken: groot schild als bescherming en kleinere speer.
Ondanks confrontaties: Macedoniërs en Grieken vrijwel zelfde cultuur
--> vb Macedonische munten met hoofden van Griekse goden (=> welvaart)
Macedonië en de graven van Vergina
Moderne Vergina = Aegae (hoofdstad tem ca 400 v.C.)
=> koningen hier begraven ook na 400 v.C.
H1-2 Pagina 2
,Macedonië en de graven van Vergina
Moderne Vergina = Aegae (hoofdstad tem ca 400 v.C.)
=> koningen hier begraven ook na 400 v.C.
Philippus II had veel vrouwen → politieke huwelijken om oorlog te vermeiden
=> elke vrouw van een ander grondgebied rondom oud Macedonië.
Belangrijkste vrouwen:
- Olympias → zorgt voor troonopvolger (Alexander de Grote)
- Philinna → zorgt voor troonopvolger MAAR die is zwakzinnig (Philippus III)
DAN : liefdeshuwelijk en dochter met Cleopatra => komt er nieuwe legitieme troonopvolger?
====> Olympias jaloers (wil eigen zoon als opvolger)
336 v.C. Philippus II vermoord door vroegere lijfwacht in theater van Vergina → Olympias brein?
Cleopatra moet zelfmoord plegen + dochter Europe wordt vermoord
1977: M. Andronikos (was er al sinds 1952 aan het rondneuzen) ontdekt grote (gemeenschappelijke) grafheuvel:
- Graf I (Persephone): wandschilderingen van ontvoering van Persephone door Hades, leeggeroofd
▪ Wie ligt er? Vrouw ca 25 en baby --> Cleopatra en Europe? Bronnen melden nochtans dat zijn gecremeerd zijn.
- Graf II (Phillipus II) : groot graf met marmeren deur en marmeren sarcofaag met erin een larnax (gouden kist) met op het
deksel een Macedonische ster (embleem vh koningshuis). Dit alles zowel in de voor- als hoofdkamer. In beide kisten ook
beenderen.
▪ wie ligt er? Man 40-50 in hoofdkamer, vrouw 20-30 in voorkamer
Pro Philippus II :
Na reconstructie schedel: litteken boven rechteroog --> Philippus II kreeg ooit pijl in rechteroog
Ivoren hoofdjes teruggevonden in graf van wellicht Alexander de Grote en zijn vader en moeder.
--> vrouw zou zijn 6e vrouw Meda zijn
Contra Philippus II :
Beenplaten teruggevonden: linker is korter dan de rechter --> Philippus II kreupel na wonden in been =>
graf van hem?? MAAR bij Ph II wonden aan rechterbeen
Stijl artefacten uit graf hoort bij periode na Philippus II
===> eerder Philippus III?? Stijl past bij de periode + vermoord door Olympias om kleinzoon Alexander IV
op troon te krijgen
--> vrouw zou zijn vrouw dan zijn
- Graf III (de prins) : zilveren urne met gouden krans
▪ Wie ligt er? Tiener 12-16 --> Alexander IV zoon van Alexander de Grote en prinses Roxane. Werden vermoord
door generaal Cassander die troon wilde .
- Apart graf IV : oude vrouw --> grootmoeder Alexander de Grote : Eurydice
En ook een apart graf in de stad
- Graf V : Een graf onder de marktplaats (jongen) en één er vlakbij (vrouw) beiden niet in een tombe gewoon onder de grond
Wie zijn het? De jongen is Heracles, zoon v Alexander de Grote en Barsina --> bastaardzoon = bedreiging : kan de
troon opeisen.
Vrouw is Barsina (Perzische prinses en minnares)
Door de bedreiging die Heracles leverde werden ze vergiftigd door generaal Cassander, Cassander werd uiteindelijk
koning in 306 v.C. maar stierf na 10 jaar door waterzucht
Recent : Macedonische kwestie
Oud Macedonia = gesticht door Perdiccas I in 7e E v.C. en nam definitieve vorm aan in 5e E v.C. onder Alexander I (voorvader v
Alexander de Grote)
Huidig Macedonia =
▪ Geografisch gebied op de Balkan : zuidelijk deel (= komt grotendeels overeen met oud Macedonia)
▪ Provincie van Griekenland met hoofdstad Thessaloniki
▪ Zuidelijk deel vroegere Joegoslavië met hoofdstad Skopje
--> 1991 : vraagt internationale erkenning
Probleem = de naam 'Macedonia' --> Grieken sturen brief naar VS + stellen zelf nieuwe naam voor : FYROM
(Former Yuguslav Republic of Macedonia)
=> grieken = bang : denken dat ze op termijn hun provincie Macedonia willen veroveren (Tito had hier voordien
al over gesproken)
Grieken vinden dat ze geen recht hebben op de naam:
Kern van oude Macedonia (Dion, Aegae en Pella) behoort tot de Griekse provincie, maar een deel
van fyrom komt overeen met het rijk
Graven van Vergina (met familieleden van Alexander de Grote) liggen in de Griekse provincie
--> voor de Grieken is het dus belangrijk dat Graf II van Philippus is
Griekse specialisten zeggen dat oudmacedonisch een Grieks dialect is
Oud Macedoniërs beschouwden zichzelf als grieken : munten met Griekse goden
==> Macedoniërs (fyrom) ontkennen al deze argumenten
Waarheid tussenin : Macedoniërs wellicht ontstaan uit Griekse stam --> overblijfselen van taal, politieke inrichting,
godsdienst,… MAAR versmolten met plaatselijke bevolking + afgesloten van de Grieken --> ontwikkelden eigen
cultureel erfgoed
Eind 5e E v.C. interesseerde Macedonische vorsten zich in Griekse cultuur + gingen zich als grieken beschouwen
(werden door hen opgevoed)
4e E v.C. mengden ze zich in de zaken van griekse regios en kreeg Pilippus II zelfs controle over griekenland.
==> Duidelijke banden MAAR 'griekse stam' gaat ver
H1-2 Pagina 3
, ==> Duidelijke banden MAAR 'griekse stam' gaat ver
2004 : Erkenning van de VS --> Griekenland boos en wil niet dat het tot de Europese unie of navo komt
2005 : lid van de Eu + gebruik beide namen om iedereen blij te maken
2009 : Griekenland roept Alexander de Grote uit tot grootste Griek om signaal te geven
2010: Griekenland geeft nieuw idee Republiek van Noord-Macedonia, wordt in 2018 goedgekeurd
H1-2 Pagina 4
maandag 29 september 2025 8:48
H1 inleiding
Mythologie = geheel van verhalen waarin een volk of een volkerengroep vorm
geeft aan zijn opvattingen over grote gebeurtenissen in de oertijd, de
godenwereld, het ontstaan van de wereld,…
--> manier om de wereld te begrijpen en beheersen
Mythes = erg belangrijk voor de Grieken >< romeinen = rationeler, wetenschap,…
TOCH mythen hebben kern van waarheid
Latere Griekse wetenschap: filosofie + positieve wetenschappen
---> filosofen waren ook wiskundigen, geografen,…
Scheppingsverhalen
Onderzoek: vergelijking scheppingsverhalen
=> 2 groepen, terug te brengen naar regio's, met gemeenschappelijke elementen
1. Laurasia (terugkerende elementen)
- Schepping wereld + scheiding hemel-aarde (>< Gondwana)
- Enkele generaties goden
- Creatie van mensen door goden
- Hoogmoed van mensen => straf (vb. adam en eva: eten vd appel en
gestraft worden
- Nieuwe start voor mensen
- Ondergang van de wereld (>< Gondawa)
Vb. Griekse wereld
Chaos + Eros + Gaia-aarde scheppen de hemel, zee, andere goden en 5
mensenrassen:
- Gouden ras = enkel mannen (stierf uit)
- Zilveren ras (door Zeus begraven)
- Bronzen ras (moordden elkaar uit)
- Helden ras
- Ijzeren ras (mensenras zoals Grieken het kenden)
--> hoogmoedigheid: Prometheus steelt vuur van de goden
=> straf : vrouw van Pandora (Pandora is gemaakt van klei), ze wordt
gestuurd met een pithos (levensgrote kruik van klei) = lichaam van Pandora
Bij opening komen ziektes, … vrij MAAR er blijft iets achter: elpis = hoop
(een kind)
2. Gondawa
H2 geografisch kader: Griekenland en omgeving
Grenzen Oud Griekenland:
- Noordgrens = bergmassieven met Olympusberg, grenst met Macedonia, Illyrië en Thracië
- Zee --> oostelijke helft Middellandse Zee
○ Ionische Zee (tussen Italië en Gr)
○ Cretische Zee (tussen Kreta en Gr)
○ Egeïsche Zee ( tussen Klein-Azië en Gr)
--> verwijst naar Atheense koning die in de zee sprong na vermoedelijke dood zoon
Egeïs = Waar de Griekse cultuur het meest verspreid was (Griekenland, kolonies, Egeïsche zee, Klein -Azië,
Anatolië)
Benamingen Europa en Azië komen van Feniciërs (zeevaarders uit huidig Libanon)
- Eureb = zonsondergang (aan de kant van N-Griekenland)
- Asu = zonsopgang (aan de kant van W-Turkije)
--> 5e E worden de benamingen Europa en Azië al voor de werelddelen gebruikt (bewijs: kaarten)
Europa = Fenicische prinses
--> werd geschaakt door Zeus die zich veranderde in een stier om haar mee te nemen naar Kreta. Europa is
H1-2 Pagina 1
,--> werd geschaakt door Zeus die zich veranderde in een stier om haar mee te nemen naar Kreta. Europa is
de moeder van latere koning Minos
=> symbool voor cultuur die van O naar W gaat (vb. alfabet afkomstig van Feniciërs)
Terminologie:
- Achaeërs / Archaioi = naam voor Grieken bij oudste Griekse dichters
- Hellenes / Hellas = Griekse stam in Midden-Griekenland
- Grieken = Griekse stam: Graii uit Graia --> Graii koloniseerde Napels in Italië => Hellen werden in het
W bekend als Graeci (Latijn)
Gevolgen geografische situatie
- Bergachtig
○ Geen grote wegen
○ Geen centrale macht: stadstaten (citadel met huizen rond)
○ Moeilijk voor invallers
- Bebost (ook door bergen)
○ Weinig landbouwgrond
○ Weinig weidegrond
=> kolonisatie andere gebieden
=> andere landbouwproducten: graan (te veel concurrentie), druiven / wijn : kwam uit oude
nabiije oosten naar oude griekenland en verspreidde zich met de griekse cultuur.
Ook olijventeelt (intensief en kwetsbaar)
○ Ontbossing : brandhout, schepen, woningen,…
- Rivieren
○ Droog tijdens zomer
- Zee
--> Grieken gericht op Oostkust : veel eilanden (overal land in zicht) in de Egeïsche Zee
Pontos = zee (Gr) --> pons = brug (Latijn) ==> zee zorgt voor culturele eenheid in Egeïsche wereld
○ Kolonisatie
○ Zeevaart
- Klimaat = zacht en warm
○ Samen buiten komen
Hoe keken de Oude Grieken naar hun landschap?
Keken niet naar de schoonheid zoals wij dit doen --> religies getint
=> opvallende natuur werd verbonden met de godenwereld vb. Olympusberg = thuis van de goden
situering ruimte:
Oud Macedonia en Oud Griekenland --> buurlanden : grens thv Olympussberg
Belangrijke steden in Oud Macedonië:
- Dion ( stad van Zeus) = religieuze hoofdstad aan voet van Olympusberg
- Pella = échte hoofdstad vanaf ca 400 v.C.
- Aegae (moderne Vergina) = oude hoofdstad tot 400 v.C. , belangrijke
stad in tijd van Alexander de Grote en Philippus II (veel feestjes,
trouwfeesten,…) moord Philippus hier tijdens trouwfeest dochter.
Uitbreiding Oud Macedonia door Philippus II = dreiging voor Oud Griekenland
=> regelmatig confrontaties
Macedoniërs: falanx-opstelling met sarissa (dichtbij elkaar met
gigantische speren en klein schild)
Grieken: groot schild als bescherming en kleinere speer.
Ondanks confrontaties: Macedoniërs en Grieken vrijwel zelfde cultuur
--> vb Macedonische munten met hoofden van Griekse goden (=> welvaart)
Macedonië en de graven van Vergina
Moderne Vergina = Aegae (hoofdstad tem ca 400 v.C.)
=> koningen hier begraven ook na 400 v.C.
H1-2 Pagina 2
,Macedonië en de graven van Vergina
Moderne Vergina = Aegae (hoofdstad tem ca 400 v.C.)
=> koningen hier begraven ook na 400 v.C.
Philippus II had veel vrouwen → politieke huwelijken om oorlog te vermeiden
=> elke vrouw van een ander grondgebied rondom oud Macedonië.
Belangrijkste vrouwen:
- Olympias → zorgt voor troonopvolger (Alexander de Grote)
- Philinna → zorgt voor troonopvolger MAAR die is zwakzinnig (Philippus III)
DAN : liefdeshuwelijk en dochter met Cleopatra => komt er nieuwe legitieme troonopvolger?
====> Olympias jaloers (wil eigen zoon als opvolger)
336 v.C. Philippus II vermoord door vroegere lijfwacht in theater van Vergina → Olympias brein?
Cleopatra moet zelfmoord plegen + dochter Europe wordt vermoord
1977: M. Andronikos (was er al sinds 1952 aan het rondneuzen) ontdekt grote (gemeenschappelijke) grafheuvel:
- Graf I (Persephone): wandschilderingen van ontvoering van Persephone door Hades, leeggeroofd
▪ Wie ligt er? Vrouw ca 25 en baby --> Cleopatra en Europe? Bronnen melden nochtans dat zijn gecremeerd zijn.
- Graf II (Phillipus II) : groot graf met marmeren deur en marmeren sarcofaag met erin een larnax (gouden kist) met op het
deksel een Macedonische ster (embleem vh koningshuis). Dit alles zowel in de voor- als hoofdkamer. In beide kisten ook
beenderen.
▪ wie ligt er? Man 40-50 in hoofdkamer, vrouw 20-30 in voorkamer
Pro Philippus II :
Na reconstructie schedel: litteken boven rechteroog --> Philippus II kreeg ooit pijl in rechteroog
Ivoren hoofdjes teruggevonden in graf van wellicht Alexander de Grote en zijn vader en moeder.
--> vrouw zou zijn 6e vrouw Meda zijn
Contra Philippus II :
Beenplaten teruggevonden: linker is korter dan de rechter --> Philippus II kreupel na wonden in been =>
graf van hem?? MAAR bij Ph II wonden aan rechterbeen
Stijl artefacten uit graf hoort bij periode na Philippus II
===> eerder Philippus III?? Stijl past bij de periode + vermoord door Olympias om kleinzoon Alexander IV
op troon te krijgen
--> vrouw zou zijn vrouw dan zijn
- Graf III (de prins) : zilveren urne met gouden krans
▪ Wie ligt er? Tiener 12-16 --> Alexander IV zoon van Alexander de Grote en prinses Roxane. Werden vermoord
door generaal Cassander die troon wilde .
- Apart graf IV : oude vrouw --> grootmoeder Alexander de Grote : Eurydice
En ook een apart graf in de stad
- Graf V : Een graf onder de marktplaats (jongen) en één er vlakbij (vrouw) beiden niet in een tombe gewoon onder de grond
Wie zijn het? De jongen is Heracles, zoon v Alexander de Grote en Barsina --> bastaardzoon = bedreiging : kan de
troon opeisen.
Vrouw is Barsina (Perzische prinses en minnares)
Door de bedreiging die Heracles leverde werden ze vergiftigd door generaal Cassander, Cassander werd uiteindelijk
koning in 306 v.C. maar stierf na 10 jaar door waterzucht
Recent : Macedonische kwestie
Oud Macedonia = gesticht door Perdiccas I in 7e E v.C. en nam definitieve vorm aan in 5e E v.C. onder Alexander I (voorvader v
Alexander de Grote)
Huidig Macedonia =
▪ Geografisch gebied op de Balkan : zuidelijk deel (= komt grotendeels overeen met oud Macedonia)
▪ Provincie van Griekenland met hoofdstad Thessaloniki
▪ Zuidelijk deel vroegere Joegoslavië met hoofdstad Skopje
--> 1991 : vraagt internationale erkenning
Probleem = de naam 'Macedonia' --> Grieken sturen brief naar VS + stellen zelf nieuwe naam voor : FYROM
(Former Yuguslav Republic of Macedonia)
=> grieken = bang : denken dat ze op termijn hun provincie Macedonia willen veroveren (Tito had hier voordien
al over gesproken)
Grieken vinden dat ze geen recht hebben op de naam:
Kern van oude Macedonia (Dion, Aegae en Pella) behoort tot de Griekse provincie, maar een deel
van fyrom komt overeen met het rijk
Graven van Vergina (met familieleden van Alexander de Grote) liggen in de Griekse provincie
--> voor de Grieken is het dus belangrijk dat Graf II van Philippus is
Griekse specialisten zeggen dat oudmacedonisch een Grieks dialect is
Oud Macedoniërs beschouwden zichzelf als grieken : munten met Griekse goden
==> Macedoniërs (fyrom) ontkennen al deze argumenten
Waarheid tussenin : Macedoniërs wellicht ontstaan uit Griekse stam --> overblijfselen van taal, politieke inrichting,
godsdienst,… MAAR versmolten met plaatselijke bevolking + afgesloten van de Grieken --> ontwikkelden eigen
cultureel erfgoed
Eind 5e E v.C. interesseerde Macedonische vorsten zich in Griekse cultuur + gingen zich als grieken beschouwen
(werden door hen opgevoed)
4e E v.C. mengden ze zich in de zaken van griekse regios en kreeg Pilippus II zelfs controle over griekenland.
==> Duidelijke banden MAAR 'griekse stam' gaat ver
H1-2 Pagina 3
, ==> Duidelijke banden MAAR 'griekse stam' gaat ver
2004 : Erkenning van de VS --> Griekenland boos en wil niet dat het tot de Europese unie of navo komt
2005 : lid van de Eu + gebruik beide namen om iedereen blij te maken
2009 : Griekenland roept Alexander de Grote uit tot grootste Griek om signaal te geven
2010: Griekenland geeft nieuw idee Republiek van Noord-Macedonia, wordt in 2018 goedgekeurd
H1-2 Pagina 4
