Geschiedenis van België
Hoofdstuk 1: België avant la lettre
Inleiding:
België bevindt zich vandaag op een historisch en politiek kruispunt getekend door:
• Interne verdeeldheid
o Vlamingen en Walen denken soms anders en raken het niet altijd eens
• De gevolgen van de wereldwijd financiële crisis
o Banken hadden problemen en de staat moest helpen
• Toenemende Europese schaalvergroting
o Veel beslissingen werden niet alleen in België genomen
Voortbestaan van België wordt door veel mensen in vraag gesteld
• Politiek belang taal, complexe staatsstructuur en verschillen tussen noord en zuid op
vlak van politieke verhoudingen
o Een meer nationalistisch denken in het Noorden
o Een meer socialistisch denken in het Zuiden
• Docu ‘Bye Bye Belgium’ = een fake News reportage uitgezonden door de RTBF
waarin Vlaanderen zich onafhankelijk verklaart
o veel mensen geloven het ondanks duidelijke trigger warning van fake News
o publieke opinie wordt hierdoor aangewakkerd.
Tony Judt
• Een externe observator die een opiniestuk schreef over België met als titel ‘Is there a
Belgium?’
o Hierin stelt hij dat België niet enkel belangrijk is voor België zelf maar ook
voor de rest van Europa en hij vraagt zich af hoe België met zijn complexe
staatsstructuur zal standhouden in een wereld van toenemende
globalisering.
• kritiek op complexe staatsstructuur BE
• federaal niveau had voor hem te weinig middelen om uitdagingen 21 e eeuw aan te
gaan
o voorspelling moeilijkheid vormen federale regering blijkt juist te zijn
• “België is belangrijk, en niet alleen voor de Belgen.”
=> idee van België als ‘ontmantelde staat’
• voorbeeld: moeilijkheden waarmee België te maken kreeg tijdens de coronacrisis, namelijk
9 ministers van gezondheid voor een klein landje (zorgt voor negatief beeld).
1
,=> idee van België als ‘postnationale staat’
• voorbeeld: De Europese Unie zal altijd aan belang winnen en België ook door als
Europese hoofdstad te fungeren.
Geschiedenis BE toont hoe je als gecomplexeerde staat geconfronteerd kan worden met
ingewikkelde institutionele crisissen in de 21e eeuw
• is BE een toekomstmodel?
Wat valt te verstaan onder ‘complexe staatstructuur’?
- Federale staat
- 6 regeringen
In België bestaan 3 grote breuklijnen:
→ de sociaaleconomische breuklijn (= kapitaal vs arbeid)
• Simplificatie van de werkelijkheid, maar toch een zeer determinerende tegenstelling
→ de levensbeschouwelijke breuklijn (= strijd tussen kerk en staat)
• Antiklerikaal en niet anti-gelovig
• Liberale visie: scheiding tussen kerk en staat
• Klerikaal: scheiding tussen kerk en staat afwijzen: voor verstrengeling staat en kerk
→ de communautaire breuklijn (= vlamingen vs franstaligen)
Beperkingen breuklijn model
• Breuklijn niet steeds even belangrijk
o Opkomst en ondergang
• Overlappingen breuklijnen
• niet altijd even acuut aanwezig
• er ontstaan de laatste jaren nieuwe conflictzones.
o Thema's als klimaat en migratie zorgen voor nieuwe extreme partijen.
=> breuklijnenmodel handig voor geschiedenis, nu nuanceren/ verfijnen
2
,De Oude Belgen
Bestond België al voor 1830?
Brede discussie opgedeeld in twee grote stromingen:
• essentialisme:
o idee van natiestaat als natuurlijke entiteit.
o Romantische interpretatie => zoeken naar zeer verre wortels van BE als
natiestaat
▪ Men gaat in deze visie uit van een natie die natuurlijk ontstaat die
wordt onderdrukt en uiteindelijk door een revolutie een natie wordt
• constructivisme:
o natiestaat als artificiële creatie
o nadruk op belang van toeval en externe zaken
Waarheid ligt in het midden, visie hangt af van auteur en tijdperk waarin de auteur leefde.
Henri Pirenne (essentialisme)
Belangrijk figuur voor de professionalisering van de Belgische geschiedschrijving.
→ stelling: Er was al sprake van een soort Belgische cultuur voordat er gesproken werd van
staatkundige ingrepen waarbij men ging proberen de gewesten tot een staatkundig geheel
te smeden.
citaat 1: “Als staat zijn de Nederlanden terug te voeren op de hertogen van Bourgondië,
maar vóór de hertogen was er al een volk van de Lage Landen (...) er kan gezegd
worden dat bij ons nationale eenheid voorafging aan eenheid van bestuur. (...) Elders
is de staat vaak de oorzaak geweest van een eigen nationaal leven; bij ons lijkt het het
resultaat te zijn geweest.”
• In België was er sprake van een nationale identiteit voordat er sprake was van
staatkundige ingrepen door onder meer de Bourgondische hertogen.
• De Belgische nationale eenheid al bestond voor de politieke eenheid
o In de middeleeuwen als een gemeenschappelijke beschaving en
economische solidariteit in de lage landen
o Staat was een resultaat van een reeds bestaand volksgevoel
• Gaat oorsprong BE zoeken in feodale gewesten / vorstendommen
o Liepen niet synchroon met de huidige taalgrens
o In Graafschap Vlaanderen zullen zowel voorlopers van het NL als het FR
leven
• De natie bestond eerst, de staat kwam daarna
3
, citaat 2: “De verschillende feodale gebieden op de rechter- en linkeroever van de Schelde
neigden al eeuwenlang onbewust naar eenheid. Het Huis van Bourgondië plukte slechts de
vruchten van het werk dat lang daarvoor was begonnen. Als het onze verschillende
gebieden in een gemeenschappelijke staat verenigde, dan was dat omdat ze al lang een
gemeenschappelijke beschaving deelden. Ondanks tweetaligheid en politieke
fragmentatie vormden ze één regio met een intellectuele cultuur en economische
solidariteit.”
• In het Graafschap Vlaanderen waren veel bloeiende steden, in die stedelijke cultuur
zie je een gemeenschappelijke beschaving ontstaan die bovendien tweetalig is.
• Pleit voor tweetaligheid aan de universiteit Gent
o Belangrijk om in verleden gegeven van tweetaligheid te benadrukken
Jean Stengers (constructivisme)
Stengers onderzoekt tijdens de tweede helft van de 20ste eeuw de oorsprong van een
nationale identiteit in België.
Hij kijkt naar andere periode in de discussie over de zoektocht naar de wortels van de
Belgische natie
• Stelt dat der geen natuurlijke entiteiten zijn, maar stap voor stap worden
opgebouwd door toeval, ideologische ingrepen en beslissingen
• periode van 1789-1830, met de nadruk op de Brabantse revolutie van 1789.
o Ziet voor het eerst een Belgisch Nationaal gevoel in de revolutie
Citaat: “Het België van 1789-1790 is de rechtstreekse voorvader van het België van 1830.
(...) In 1789 verscheen voor het eerst op de politieke scène een onbetwistbare Belgische
nationaliteit, gebaseerd op een gevoel van nationale identiteit. (...) Zonder de kracht
van de idee van het vaderland, zonder de kracht van het nationale gevoel, zou er in 1830
geen België zijn geweest. Tussen 1795 en 1830 was er geen politiek België. En toch brak
de revolutie uit, en die was nationaal. Van 1795 tot 1830 bleef er namelijk een België
bestaan: het morele België, het België dat juist een eigen geweten behield. Uit dat
België, en dat België alleen, kon de onafhankelijke staat van 1830 tevoorschijn komen".
= In 1795 wordt België officieel geannexeerd door FR
• Natiegevoel bij bevolking verdwijnt niet wat uiteindelijk leidt tot de revolutie
Stengers legt een ander accent tussen staat en cultuur. Volgens hem kwam eerst de staat en
dan pas de cultuur.
=> essentialistisch?
4
Hoofdstuk 1: België avant la lettre
Inleiding:
België bevindt zich vandaag op een historisch en politiek kruispunt getekend door:
• Interne verdeeldheid
o Vlamingen en Walen denken soms anders en raken het niet altijd eens
• De gevolgen van de wereldwijd financiële crisis
o Banken hadden problemen en de staat moest helpen
• Toenemende Europese schaalvergroting
o Veel beslissingen werden niet alleen in België genomen
Voortbestaan van België wordt door veel mensen in vraag gesteld
• Politiek belang taal, complexe staatsstructuur en verschillen tussen noord en zuid op
vlak van politieke verhoudingen
o Een meer nationalistisch denken in het Noorden
o Een meer socialistisch denken in het Zuiden
• Docu ‘Bye Bye Belgium’ = een fake News reportage uitgezonden door de RTBF
waarin Vlaanderen zich onafhankelijk verklaart
o veel mensen geloven het ondanks duidelijke trigger warning van fake News
o publieke opinie wordt hierdoor aangewakkerd.
Tony Judt
• Een externe observator die een opiniestuk schreef over België met als titel ‘Is there a
Belgium?’
o Hierin stelt hij dat België niet enkel belangrijk is voor België zelf maar ook
voor de rest van Europa en hij vraagt zich af hoe België met zijn complexe
staatsstructuur zal standhouden in een wereld van toenemende
globalisering.
• kritiek op complexe staatsstructuur BE
• federaal niveau had voor hem te weinig middelen om uitdagingen 21 e eeuw aan te
gaan
o voorspelling moeilijkheid vormen federale regering blijkt juist te zijn
• “België is belangrijk, en niet alleen voor de Belgen.”
=> idee van België als ‘ontmantelde staat’
• voorbeeld: moeilijkheden waarmee België te maken kreeg tijdens de coronacrisis, namelijk
9 ministers van gezondheid voor een klein landje (zorgt voor negatief beeld).
1
,=> idee van België als ‘postnationale staat’
• voorbeeld: De Europese Unie zal altijd aan belang winnen en België ook door als
Europese hoofdstad te fungeren.
Geschiedenis BE toont hoe je als gecomplexeerde staat geconfronteerd kan worden met
ingewikkelde institutionele crisissen in de 21e eeuw
• is BE een toekomstmodel?
Wat valt te verstaan onder ‘complexe staatstructuur’?
- Federale staat
- 6 regeringen
In België bestaan 3 grote breuklijnen:
→ de sociaaleconomische breuklijn (= kapitaal vs arbeid)
• Simplificatie van de werkelijkheid, maar toch een zeer determinerende tegenstelling
→ de levensbeschouwelijke breuklijn (= strijd tussen kerk en staat)
• Antiklerikaal en niet anti-gelovig
• Liberale visie: scheiding tussen kerk en staat
• Klerikaal: scheiding tussen kerk en staat afwijzen: voor verstrengeling staat en kerk
→ de communautaire breuklijn (= vlamingen vs franstaligen)
Beperkingen breuklijn model
• Breuklijn niet steeds even belangrijk
o Opkomst en ondergang
• Overlappingen breuklijnen
• niet altijd even acuut aanwezig
• er ontstaan de laatste jaren nieuwe conflictzones.
o Thema's als klimaat en migratie zorgen voor nieuwe extreme partijen.
=> breuklijnenmodel handig voor geschiedenis, nu nuanceren/ verfijnen
2
,De Oude Belgen
Bestond België al voor 1830?
Brede discussie opgedeeld in twee grote stromingen:
• essentialisme:
o idee van natiestaat als natuurlijke entiteit.
o Romantische interpretatie => zoeken naar zeer verre wortels van BE als
natiestaat
▪ Men gaat in deze visie uit van een natie die natuurlijk ontstaat die
wordt onderdrukt en uiteindelijk door een revolutie een natie wordt
• constructivisme:
o natiestaat als artificiële creatie
o nadruk op belang van toeval en externe zaken
Waarheid ligt in het midden, visie hangt af van auteur en tijdperk waarin de auteur leefde.
Henri Pirenne (essentialisme)
Belangrijk figuur voor de professionalisering van de Belgische geschiedschrijving.
→ stelling: Er was al sprake van een soort Belgische cultuur voordat er gesproken werd van
staatkundige ingrepen waarbij men ging proberen de gewesten tot een staatkundig geheel
te smeden.
citaat 1: “Als staat zijn de Nederlanden terug te voeren op de hertogen van Bourgondië,
maar vóór de hertogen was er al een volk van de Lage Landen (...) er kan gezegd
worden dat bij ons nationale eenheid voorafging aan eenheid van bestuur. (...) Elders
is de staat vaak de oorzaak geweest van een eigen nationaal leven; bij ons lijkt het het
resultaat te zijn geweest.”
• In België was er sprake van een nationale identiteit voordat er sprake was van
staatkundige ingrepen door onder meer de Bourgondische hertogen.
• De Belgische nationale eenheid al bestond voor de politieke eenheid
o In de middeleeuwen als een gemeenschappelijke beschaving en
economische solidariteit in de lage landen
o Staat was een resultaat van een reeds bestaand volksgevoel
• Gaat oorsprong BE zoeken in feodale gewesten / vorstendommen
o Liepen niet synchroon met de huidige taalgrens
o In Graafschap Vlaanderen zullen zowel voorlopers van het NL als het FR
leven
• De natie bestond eerst, de staat kwam daarna
3
, citaat 2: “De verschillende feodale gebieden op de rechter- en linkeroever van de Schelde
neigden al eeuwenlang onbewust naar eenheid. Het Huis van Bourgondië plukte slechts de
vruchten van het werk dat lang daarvoor was begonnen. Als het onze verschillende
gebieden in een gemeenschappelijke staat verenigde, dan was dat omdat ze al lang een
gemeenschappelijke beschaving deelden. Ondanks tweetaligheid en politieke
fragmentatie vormden ze één regio met een intellectuele cultuur en economische
solidariteit.”
• In het Graafschap Vlaanderen waren veel bloeiende steden, in die stedelijke cultuur
zie je een gemeenschappelijke beschaving ontstaan die bovendien tweetalig is.
• Pleit voor tweetaligheid aan de universiteit Gent
o Belangrijk om in verleden gegeven van tweetaligheid te benadrukken
Jean Stengers (constructivisme)
Stengers onderzoekt tijdens de tweede helft van de 20ste eeuw de oorsprong van een
nationale identiteit in België.
Hij kijkt naar andere periode in de discussie over de zoektocht naar de wortels van de
Belgische natie
• Stelt dat der geen natuurlijke entiteiten zijn, maar stap voor stap worden
opgebouwd door toeval, ideologische ingrepen en beslissingen
• periode van 1789-1830, met de nadruk op de Brabantse revolutie van 1789.
o Ziet voor het eerst een Belgisch Nationaal gevoel in de revolutie
Citaat: “Het België van 1789-1790 is de rechtstreekse voorvader van het België van 1830.
(...) In 1789 verscheen voor het eerst op de politieke scène een onbetwistbare Belgische
nationaliteit, gebaseerd op een gevoel van nationale identiteit. (...) Zonder de kracht
van de idee van het vaderland, zonder de kracht van het nationale gevoel, zou er in 1830
geen België zijn geweest. Tussen 1795 en 1830 was er geen politiek België. En toch brak
de revolutie uit, en die was nationaal. Van 1795 tot 1830 bleef er namelijk een België
bestaan: het morele België, het België dat juist een eigen geweten behield. Uit dat
België, en dat België alleen, kon de onafhankelijke staat van 1830 tevoorschijn komen".
= In 1795 wordt België officieel geannexeerd door FR
• Natiegevoel bij bevolking verdwijnt niet wat uiteindelijk leidt tot de revolutie
Stengers legt een ander accent tussen staat en cultuur. Volgens hem kwam eerst de staat en
dan pas de cultuur.
=> essentialistisch?
4
