2025-
2026
Inleiding tot het Recht
– Luik Publiekrecht
SAMENVATTING
,Inleiding tot het recht- luik Publiekrecht
Federale staatsstructuur
België is een federale staat
➔ België is een 1) meergelaagde, 2) democratische 3) rechtsstaat in Europa
1. Meergelaagde rechtsorde= verschillende instanties die bevoegdheden hebben, in
verschillende niveaus die naast elkaar liggen
2. Democratisch= macht ligt bij het volk, kiezen eigen volkvertegenwoordigers
3. Rechtsstaat= grondwet & wetten die overheid moet naleven om burgers te beschermen
OORSPRONG
➔ Onafhankelijkheid van België in 1830,
o Daarvoor onder bewind van Willem I, de vrijheden werden weggenomen
Taalvrijheid in Grondwet: de facto Frans
➔ Er was taalvrijheid – iedereen mocht elke taal gebruiken, de facto: in werkelijkheid werd
vrijwel alleen het Frans gebruikt door de overheid, het gerecht en het onderwijs
➔ Tot 1891 als je berecht werd-> frans-> wie geen frans kon, kon zich niet verdedigen
Leidde tot: Vlaamse ontvoogdingsstrijd (strijd om in het Nederlands te kunnen worden berecht,
bestuurd en school te volgen)
Economische link: belangen voor een bepaald territorium
→ DEELSTATEN (gefedereerde entiteiten: onderdelen van een federale staat die eigen
bevoegdheden hebben en een autonomie)
Federale staat en deelstaten
Het vormen van deelstaten (gefedereerde entiteiten)
1ste stap: taalgebieden vastleggen-> bewoners kunnen kiezen welke taal ze gebruiken
- Verankering van taalgebieden (art. 4 Gw)
- Belangrijk voor bevoegdheidsverdeling en taalwetgeving
- Wijziging grenzen via bijzondere meerderheidswet
o Bijzondere meerderheidswet= een wet die alleen kan worden goedgekeurd als
meer dan de helft van elke taalgroep vóór stemt én er in totaal twee derde van
alle stemmen vóór is
Deelstaten bestaat uit 3 gewesten & 3 gemeenschappen:
- 3 gewesten gebasseerd op grondgebied: Vlaams Gewest, Waals Gewest en Brussels
Hoofdstedelijk Gewest
- 3 gemeenschappen gebasseerd op taal & cultuur: Vlaamse gemeenschap, Waalse
gemeenschap en Duitstalige gemeenschap
➔ Hebben elk eigen bevoegdheden (bv. Onderwijs, cultuur, economie, etc.)
,Federale staat en deelstaten
Verschillende staatshervormingen
- 1980: Inrichting Vlaamse en Waalse Gewest
o Cultuurgemeenschappen worden gemeenschappen (kregen extra
bevoegdheden)
- 1988: Oprichting Brusselse Hoofdstedelijke Gewest
o Voor sommige bevoegdheden in Brussel: oprichting van
‘gemeenschapscommissies’-> hebben bevoegdheden die niet aan een
specifieke Waalse/Vlaamse gemeenschap kunnen worden toegeschreven
▪ Bv. Gezondheidszorg in Brussel dat zowel Franse en Nederlandstalige
patiënten hebben
- 2014: Vlinderakkoord (laatste grote staatshervoming)
- 2025 e.v.: Oproep tot verdere autonomie voor deelstaten
Federale staat en deelstaten
-> gemeenschappen (hun
bevoegdheden zijn persoonsgebonden bv. Onderwijs, cultuur, gezondheidszorg, welzijnszorg
etc.)
-> gewesten (hun bevoegdheden zijn
grondgebonden of territoriale materies bv. Ruimtelijke ordening & stedenbouw, milieu &
natuurbeheer, huisvesting, economie & werkgelegenheid, energie, toerisme, openbare werken,
…)
Federale staat en deelstaten
Belgisch federalisme in de Grondwet
- Art. 1: België is een federale staat, samengesteld uit gemeenschappen en gewesten
- Art. 2: België omvat 3 Gemeenschappen: VL, FR, D
- Art. 3: België omvat 3 Gewesten: VL, W, BR
- Art. 4: België omvat 4 taalgebieden: NL, FR, tweetalig BR HS, D
De federale staat: autonomie
Autonomie = bevoegdheid om in bepaalde aangelegenheden normen met kracht van wet uit te
vaardigen met een welbepaalde territoriale geldingssfeer
, Elke deelstaat heeft autonomie!
➔ Bevoegdheid om uit te voeren & mogen dat regelen maar enkel en allen op eigen
grondgebied)
➔ Geen constitutionele autonomie (niet bevoegdheid om grondwet te veranderen/ aan te
passen)
= geen grondwetgevende bevoegdheid voor deelstaten
Normen met kracht van wet (= niet alleen federale parlement wetten maken, maar ook
deelstaten kunnen regels maken die evenveel waarde hebben als een federale wet.)
= wetten, decreten en ordonnanties
o Decreet is een wet met kracht van wet, geldt enkel op het grondgebied of voor de
persoon waardoor die gemeenschap of dat gewest bevoegd is.
▪ Bv. Voor Brussel: als Vlaams Parlement een decreet over onderwijs
goedkeurt, dan geld dat voor scholen in Vlaanderen & Nederlandstalige
scholen in Brussel
- Federaal (heel België)= wetten
- De Vlaamse gemeenschap= decreet
- Franse gemeenschap= decreet
- Duitstalige gemeenschap= decreet
- Gemeenschappelijke gemeenschapscommissie: ordonnantie
= regelt in Brussel gezondheids- en welzijnszaken die voor zowel Nederlandstaligen als
Franstaligen gelden (dus gemeenschappelijke, tweetalige persoonsgebonden
aangelegenheden)
- Vlaams gewest= decreet
- Waals gewest= decreet
- Brussels Hoofdstedelijk Gewest= ordonnantie
Federale staat
Scheiding der machten
Federale wetgevende macht-> bevoegd om wetten te maken
o Uitgeoefend door Koning, Kamer van Volksvertegenwoordigers & senaat
o Rol van de senaat steeds kleiner, ook akkoord gekomen voor de senaat weg te
stemmen dus steeds minder bevoegdheden
Federale uitvoerende macht -> bevoegd om wetten uit te voeren die de wetg. Macht heeft
bepaald
o Art. 108 Gw: koning (de facto regering)
o Uitgeoefend door ministerraad
Rechterlijke macht-> bevoegdheid het controleren van de wetgevende macht (grondwettelijke
toetsing) en uitvoerende macht (regering en administratie) om te zorgen dat alles binnen wet en
grond wet blijft.
2026
Inleiding tot het Recht
– Luik Publiekrecht
SAMENVATTING
,Inleiding tot het recht- luik Publiekrecht
Federale staatsstructuur
België is een federale staat
➔ België is een 1) meergelaagde, 2) democratische 3) rechtsstaat in Europa
1. Meergelaagde rechtsorde= verschillende instanties die bevoegdheden hebben, in
verschillende niveaus die naast elkaar liggen
2. Democratisch= macht ligt bij het volk, kiezen eigen volkvertegenwoordigers
3. Rechtsstaat= grondwet & wetten die overheid moet naleven om burgers te beschermen
OORSPRONG
➔ Onafhankelijkheid van België in 1830,
o Daarvoor onder bewind van Willem I, de vrijheden werden weggenomen
Taalvrijheid in Grondwet: de facto Frans
➔ Er was taalvrijheid – iedereen mocht elke taal gebruiken, de facto: in werkelijkheid werd
vrijwel alleen het Frans gebruikt door de overheid, het gerecht en het onderwijs
➔ Tot 1891 als je berecht werd-> frans-> wie geen frans kon, kon zich niet verdedigen
Leidde tot: Vlaamse ontvoogdingsstrijd (strijd om in het Nederlands te kunnen worden berecht,
bestuurd en school te volgen)
Economische link: belangen voor een bepaald territorium
→ DEELSTATEN (gefedereerde entiteiten: onderdelen van een federale staat die eigen
bevoegdheden hebben en een autonomie)
Federale staat en deelstaten
Het vormen van deelstaten (gefedereerde entiteiten)
1ste stap: taalgebieden vastleggen-> bewoners kunnen kiezen welke taal ze gebruiken
- Verankering van taalgebieden (art. 4 Gw)
- Belangrijk voor bevoegdheidsverdeling en taalwetgeving
- Wijziging grenzen via bijzondere meerderheidswet
o Bijzondere meerderheidswet= een wet die alleen kan worden goedgekeurd als
meer dan de helft van elke taalgroep vóór stemt én er in totaal twee derde van
alle stemmen vóór is
Deelstaten bestaat uit 3 gewesten & 3 gemeenschappen:
- 3 gewesten gebasseerd op grondgebied: Vlaams Gewest, Waals Gewest en Brussels
Hoofdstedelijk Gewest
- 3 gemeenschappen gebasseerd op taal & cultuur: Vlaamse gemeenschap, Waalse
gemeenschap en Duitstalige gemeenschap
➔ Hebben elk eigen bevoegdheden (bv. Onderwijs, cultuur, economie, etc.)
,Federale staat en deelstaten
Verschillende staatshervormingen
- 1980: Inrichting Vlaamse en Waalse Gewest
o Cultuurgemeenschappen worden gemeenschappen (kregen extra
bevoegdheden)
- 1988: Oprichting Brusselse Hoofdstedelijke Gewest
o Voor sommige bevoegdheden in Brussel: oprichting van
‘gemeenschapscommissies’-> hebben bevoegdheden die niet aan een
specifieke Waalse/Vlaamse gemeenschap kunnen worden toegeschreven
▪ Bv. Gezondheidszorg in Brussel dat zowel Franse en Nederlandstalige
patiënten hebben
- 2014: Vlinderakkoord (laatste grote staatshervoming)
- 2025 e.v.: Oproep tot verdere autonomie voor deelstaten
Federale staat en deelstaten
-> gemeenschappen (hun
bevoegdheden zijn persoonsgebonden bv. Onderwijs, cultuur, gezondheidszorg, welzijnszorg
etc.)
-> gewesten (hun bevoegdheden zijn
grondgebonden of territoriale materies bv. Ruimtelijke ordening & stedenbouw, milieu &
natuurbeheer, huisvesting, economie & werkgelegenheid, energie, toerisme, openbare werken,
…)
Federale staat en deelstaten
Belgisch federalisme in de Grondwet
- Art. 1: België is een federale staat, samengesteld uit gemeenschappen en gewesten
- Art. 2: België omvat 3 Gemeenschappen: VL, FR, D
- Art. 3: België omvat 3 Gewesten: VL, W, BR
- Art. 4: België omvat 4 taalgebieden: NL, FR, tweetalig BR HS, D
De federale staat: autonomie
Autonomie = bevoegdheid om in bepaalde aangelegenheden normen met kracht van wet uit te
vaardigen met een welbepaalde territoriale geldingssfeer
, Elke deelstaat heeft autonomie!
➔ Bevoegdheid om uit te voeren & mogen dat regelen maar enkel en allen op eigen
grondgebied)
➔ Geen constitutionele autonomie (niet bevoegdheid om grondwet te veranderen/ aan te
passen)
= geen grondwetgevende bevoegdheid voor deelstaten
Normen met kracht van wet (= niet alleen federale parlement wetten maken, maar ook
deelstaten kunnen regels maken die evenveel waarde hebben als een federale wet.)
= wetten, decreten en ordonnanties
o Decreet is een wet met kracht van wet, geldt enkel op het grondgebied of voor de
persoon waardoor die gemeenschap of dat gewest bevoegd is.
▪ Bv. Voor Brussel: als Vlaams Parlement een decreet over onderwijs
goedkeurt, dan geld dat voor scholen in Vlaanderen & Nederlandstalige
scholen in Brussel
- Federaal (heel België)= wetten
- De Vlaamse gemeenschap= decreet
- Franse gemeenschap= decreet
- Duitstalige gemeenschap= decreet
- Gemeenschappelijke gemeenschapscommissie: ordonnantie
= regelt in Brussel gezondheids- en welzijnszaken die voor zowel Nederlandstaligen als
Franstaligen gelden (dus gemeenschappelijke, tweetalige persoonsgebonden
aangelegenheden)
- Vlaams gewest= decreet
- Waals gewest= decreet
- Brussels Hoofdstedelijk Gewest= ordonnantie
Federale staat
Scheiding der machten
Federale wetgevende macht-> bevoegd om wetten te maken
o Uitgeoefend door Koning, Kamer van Volksvertegenwoordigers & senaat
o Rol van de senaat steeds kleiner, ook akkoord gekomen voor de senaat weg te
stemmen dus steeds minder bevoegdheden
Federale uitvoerende macht -> bevoegd om wetten uit te voeren die de wetg. Macht heeft
bepaald
o Art. 108 Gw: koning (de facto regering)
o Uitgeoefend door ministerraad
Rechterlijke macht-> bevoegdheid het controleren van de wetgevende macht (grondwettelijke
toetsing) en uitvoerende macht (regering en administratie) om te zorgen dat alles binnen wet en
grond wet blijft.
