Samenvatting Romeins Recht | KU Leuven | 2025/26

lOMoARcPSD|50874516




Romeins recht
Hoofdstuk 1: De wetenschap v/h Romeins recht


1.1 DE BEDOELING VAN DE STUDIE VAN HET ROMEINS RECHT

1.1.1 Ontwikkeling van een historisch bewustzijn

 Aandacht voor het dynamisch karakter v/h recht
 Huidige rechtniet enige mogelijke oplossing
 Kritisch functie v/d rechtsgeschiedenis, zonder de kennis van het romeins recht mis je
een cruciaal deel van de geschiedenis om het recht te kunnen begrijpen

RR als component v/h universitair denken

= basispijlers vh universitaire denken

 Aan jongen universiteiten : 4 culturen
1. Romeins-juridisch-maatschappelijke denken (ROMANITAS)
2. Joods-Christelijke theologie (CHRISTIANITAS)
3. Grieks filosofisch-wetenschappelijke denken
4. Oosterse wiskunde
 4e eeuw: wederzijdse beïnvloeding 1. En 2.
 11e eeuw: versmolten tot 1 cultuur: LATINITAS
 13e eeuw: Grieks filosofische wetenschappelijk denken



Boëthius(5e -6e eeuw)

 Toegelegd studie Griekse filosofie uit Constantinopel
 Vertaalde teksten v. Aristoteles en Plato naar Latijn + voegde opmerkingen toe
 MAAR vermoord, want Ostrogoot Theodorik de Grote wilde geen Griekse invloeden in
rijk


Al-Kindi(9e eeuw)

 Verantwoordelijke van taalbureau: Griekse filos. Teksten Arabisch,

vertaalde teksten van Aristoteles

Al-Farabi(9e eeuw)

 Lange commentaren op Aristoteles, actief

in Perzië

Avicenna(10e-11e eeuw)

 Teksten Al-Kindi en -Farabi: becommentarieerd

Averroës(12e eeuw)

 Moslimgeleerde < Iberisch schiereiland
 Commentaren op Aristoteles => later naar Latijn (door Albertus de Grote & T. Van




Downloaded by Dario Iannino ()

, lOMoARcPSD|50874516




Aquino(13e eeuw) en Maimonides(12e-13e eeuw)
 Ontwikkelden eigen verfijnde theorieën obv Aristotelische teksten
Aryabhata(5e-6e eeuw)
 Griekse wiskunde in Sanskriet, teksten werden vertaald naar Latijn
 Indiase mathematici

Al-Chwarizmi(9e eeuw)

 Griekse wiskunde in Arabisch, vertaalde teksten van Aryabhata

Ius communie graeco-romanum
 boek geschreven door verschillende etniciteit. Bespreekt invloed van Byzantijnse recht
in het Westen en invloed van het Romeins recht in Centraal- en Oost-Europa
Het ius commune was het gemeenschappelijke rechtsdenken van Europa, dat uit het
Romeinse en kerkelijke recht voortkwam en de Europese rechtstraditie eeuwenlang
beïnvloedde.

1453: Val ORR= grootste receptiegolf
 Invloedeijke Grieken vluchten naar Europa en namen hun wiskundige kennis en technische
kunde mee (hebben dus ook romeinse juridische denken mee vorm gegeven)


1.1.2 Belang van gedeelde (rechts)historische wortels v/h Europees continet
 Deel v/h Romeinse Rijk
 Doorleven v/d Romeinse droom
 Ontwikkeling van ius commune= Europese gemene recht dat uit RR gerecipieerd
werd (RR + kerkelijk recht) Romeinse
 Invloed van Byzantijnse(Oost-Romeinse) recht in het Westen
 Invloed v/h Romeinse recht in Centraal- en Oost-Europa
o Romeins recht in Rusland
o Romeins recht in Georgië
o En zelfs nog veel ruimer dan Europa
 Bv. Ethiopië
 Arabische vertalingen van Romeinsrechtelijke teksten in Islamitische
regio’s
 In 15e eeuw op vraag v/d Ethiopische keizer Zar’a Ya’qob vertaald naar
het Ge’ez= Fetha Nagast
 … en zo al snel ook een belangrijke tekst voor het Ethiopische
rechtssysteem
Bv. Japan
 Late 19e : introductie van Frans en Duits burgerlijk recht in Japan-zo
indirect ook een grote invloed v/h Romeinse recht
 Studie v/h Romeinse recht vanaf 1874 aan universiteit van Tokyo-
Romeinse recht volgens de Pandektenwissenschaft
 … belangrijk voor interpretatie v/h Japanse recht
Bv. Congo
 1954: Stichting v/d universiteit ‘Lovanium’ in Belgisch-Congo
 Romeins recht als 1 v/d verplichte opleidingsonderdelen
 Nu: Université catholique du Congo+ Université de Kinshasa
 Keizerrijk : eeuwenlang model in Europa
 476: Val WRR: uiteengevallen en door feodaliteit verder opgedeeld verschil evolutie
van recht in verschillende streken
 Middeleeuwse vorsten willen romeinse keizers zijn, Latijnse bisschoppen verspreiden
Latijnse cultuur
 Hoge ME: Oude rechtsbronnen overal gelijklopend geïnterpreteerd: specifieke
receptie westerse ius commune


Downloaded by Dario Iannino ()

, lOMoARcPSD|50874516




de de
 15 /16 eeuw: vorsten willen centralisatie zoals Romeins model met romeins
rechtelijke universitaire juristen nieuwe golf receptie: ius commune
de
 16 eeuw: vorstelijke rechtbanken w dragers van vorstelijk absolutisme
de
 17 eeuw: ontwikkeling natuurrecht (nationalisme en vorstelijk
absolutisme)
de
 18 eeuw: burgerlijke wetboeken met privaatrecht ontwikkeld
de
 19 eeuw: Duitse juristen zoeken burgerlijk recht voor alle gewesten
gemeenschappelijk

Er bestaat dus een Europees gemeen recht, concrete vormgeving is overal verschillend


1.2 Romeins recht als wetenschap
 RR = eerste vak aan westerse universiteiten
 Romeinsrechtelijke wetenschap = een juridische wetenschap, die een beroep doet
op hulpwetenschappen zoals de klassieke filiologie, de handschriftenkunde, de
geschiedenis en de filosofie

1.2.1 Een juridische wetenschap

e
 15 eeuw: Europese ‘gemeenschappelijk recht’ (ius commune) = RR + kerkelijk recht
o Applicative legal history = op toepassing gerichte studie vh RR
 Om te begrijpen hoe de vorige samenleving mee heeft gevormd en dit
als hulpmiddel gebruiken voor actuele problemen
o Contemplative legal history = studie vh RR + ontwikkeling vh RR als dusdanig
 Om te begrijpen hoe de samenleving van toen in elkaar zat

 Keizer Justinianus(ca. 482-565)bekende Romeinse teksten
o Recht uit het verleden beter begrijpen
o Gebruiken om eigen rechtsprocessen te begrijpen
o maakte rechtsteksten die bestudeerd werden aan de middeleeuwse uni. Zij
deden aan applicative legal history.
 Juridisch grondslagonderzoek
o Ontwikkelingsgeschiedenis van juridische concepten
o In het verleden vaak geïnstrumentaliseerd voor noden v/d tijd, voor het
oplossen van conflicten
=applicative legal history
 Romanisten met actief rechtsleven
de
o Bartolus de Saxoferrato (14 ): Italiaanse prof, applicative legal history
 bevraagd voor zijn advies over juridische kwesties in tijde van de pest.
Hij gebruikte in zijn advies grondslagen van de teksten van Justinianus
de)
o Lanfrancus van Pavia (11 : bisschop Canterbury en voorzitter Engelse
vorstelijke raad
de
o Guillaume Durand (13 ): Franse processualist, bestuurder Romagna
 haalde alle fragmenten van procesrecht uit teksten justinjanus
de)
o Viglius van Aytta (16 : leidde regering van de Nederlanden, bracht Griekse
versie v. instituten van Just. uit
de de
oHugo Grotius (16 /17 ): ‘vader natuurrecht’, ambassadeur van Zweden in
Parijs
 werd gevangen door zijn politieke standpunten, is gevlucht en werd
ambassadeur in Parijs. Hij maakte zeer bekende werken zoals ‘over het
recht in oorlog en vrede’ (verwijzingen romeins recht). Is beetje
grondlegger van natuurrecht
 Humanisten(15e -16e eeuw)= ‘terug naar de oudheid
‘Recht v/d rede’= ‘Vernunftrecht’ahistorisch
Downloaded by Dario Iannino ()

, lOMoARcPSD|50874516




 recht onderzoeken door verstand te gebruiken/logisch na te denken, niet door zich te
baseren op het verleden
de/ de)
o Friedrich Karl Von Savigny (18 19 : Minister Pruisen van 1842-1848
(revolutie) + historische school als reactie op ahistorische ‘recht van de rede’ =
Vernunftrecht

boek over het Romeinse recht

de ste
o Theodor Mommsen (19 / 20 ): laatste uitgever corpus iuris civilis, liberaal
politic




1.2.2 Handschriftenkunde en tekstkritiek

2 hulpwetenschappen voor het werken met handschriften:

1) Paleografie: handschriftenkunde (ontcijferen letters)
2) Codicologie: bindingen van boeken plaatsen bij een bepaalde tijd



Transliteratie = door een te kort aan papier werden teksten in het klein over
andere teksten geschreven (recyclage vh papier)

⇨ Proces waarbij teksten van 1 alfabet in een ander worden omgezet

⇨ Zo ontstonden er veel fouten




e
 Teksten voor 15 eeuw teksteditie = toevoegen van onnodige ‘verbeteringen’
e
o Bv. Josephus Justus Scaliger (16 – 17 eeuw) – Leidse humanist – aanpassingen
bleken vaak niet te kloppen
e
Interpolatiekritiek (20 eeuw) = Romeinsrechtelijke teksten proberen zuiveren van latere
inlassingen (=interpolaties)

⇨ Kritiek: zelf foutieve woorden inlassen

DUS: Romeinsrechtelijke teksten moet je tekstkritisch lezen!



1.2.3. Historische kritiek

Gevaar Hineininterpretierung = interpreteren oude teksten met ideeën uit onze tijd


Aandacht voor de veranderende historische context:

 Sociaal-economisch
 Filosofisch-theologisch
 Politiek
 Geografisch
Feitelijke teksten><overtuigende teksten



Downloaded by Dario Iannino ()