HOOFDSTUK 4; TANDHEELKUNDIGE COMPOSIET ALS WIT VULMATERIAAL
INLEIDING
- Er wordt geen amalgaam meer gebruikt omv:
o Esthetiek: niet tandkleurig
o Toxische bezorgdheid: Hg (kwik)
o Milieuverontreiniging: Hg (kwik)
Verboden in Europa sinds 2025
2007; amalgaam zal zowiezo dalen in gebruik door esthetische redenen → composiet zal meer opkomen
- Kwik was nooit een groot probleem
- Waarom zouden we amalgaam verkiezen boven goede, tandkleurige composietvullingen?
Composiet
- Duur
o In lage inkomenslanden is er meer gebruik van amalgaam omdat dit goedkoper is
- Duurzaamheid ligt op zelfde niveau als amalgaam (+/- 10 jaar)
- Vraagt goede opleiding
Amalgaam
- Vergevingsgezind materiaal
o Werkt nog steeds goed bijn plaatsing in minder goede omstandigheden
- We kennen het goed
!!! Pas op: er kan geknoeid worden met composiet indien het slecht wordt geplaats
- 2 tanden aan elkaar plakken
- Composiet over amalaam leggen
- Misbruik
SAMENSTELLING
Basissamenstelling composiet
- Hydrofobe kunstharsmatrix
o BisGMA
o Koolstof aan beide uiteinde → kan polyeriseren aan beide kanten → crosslinks maken
o Bisfenol A (ringstructuur); endocriene nevenwerkingen > controversieel component in BisGMA
▪ Komt vrij wanneer de estergroepen degraderen (?)
▪ Niet erg want hele lage hoeveelheid
- Inerte glasvulstof
o Vultsof zit erin en doet verder niks → enkel mechansiche sterkte
o → amalgaan; vulstof zet ionen vrij
Blauwe cirkels; methcrylaatgroep → bij polymerisatie gaat de dubbele binding open
waardoor monomeren aan elkaar kunnen koppelen tot polymeerketen; C=C → -C-C-
Zara Smets 1
,- Silaan koppelingsfactor
o Matrix wordt gekoppels als glasvulstof bij polymerisatie
o SiO2
o Bifucntioneel
▪ Dubbele koolstofbinding kan polymerseren met matrix
▪ Silaan bindt met gaspartikel
• Goed silaniseren → fabrikant kan meer vulstof in hars steken → sterker → betere
hechting
➢ laag krimpende composieten
o Stel; niet krimpend → composiet neemt water op en het composiet zet uit
o Express kleine krimp aanwezig laten
Verhardingsreactie
o Additiepolymerisatie die geiniteerd word door licht
Evolutie (ter info)
• 1936 Methylmethacrylate (Paladon, Kulzer)
• 1962 Bowen resin (Bis-GMA)
• 1965 First ‘macro-filled’ composite (Adaptic, Concise)
• 1970 UV-light polymerization initiation
→ UV was schadelijk voor gezondheid (ogen)
• 1974 ‘micro-filler’ (0.04 µm) and ‘Isofiller’ (prepolymerized particles) (Isosit, Durafill)
• 1978 ’blue-light’ polymerization-initiation (CQ/amine)
→ Uv licht wordt vervangen door blauw licht
→ gebruik van foto-initiatoren; opstart van polymerisatie
• 1980 ‘Hybrid’ composites
→ macrovulstof en microvulstof; grote en kleine deeltjes
• 1994 ‘Compomers’ (poly-acid modified composites)
→ hybride materialen (composiet x glasionomeer)
• 1997 ‘Ormocers’
• 2001 ‘nano-filler’
→ nano vloeistof ipv microvloeistof
• 2007 ‘Siloranes’ and other low-shrinking monomers
Zara Smets 2
,3 HOOFDBESTANDDELEN
1; ORGANISCHE, HYDROFOBE KUNSTHARS MATRIX FASE
(= continue, ductiele, taaiheid fase)
➢ 3 ONDERDELEN
A. bouwstenen van polymeernetwerk
B. stoffen die polymerisatiereactie beinvloeden
C. stoffen die esthethiek beivloeden
A. BOUWSTENEN VAN POLYMEERNETWERK
70% vulstof (kwarts) & 30%
a. Basis-monomeren (di-methacrylaten, cross-linkers)
i. Bis-GMA (Bowen-hars)
Grote moleculen
1. Actieve groep: C=C
2. Voordeel: goede sterkte ➔ 6 volume % polymerisatie krimp
3. Nadeel: middelste groep (BPA)
4. Er bestaat ook een iso-vorm van (iso-Bis-GMA)
ii. UDMA (urethaandymetracrylaat)
→ alternatief voor BisGMA
b. Toegevoegde monomeren
Voordeel/doel: viscositeit doen dalen Kleine moleculen
Nadeel: verhoogt de polymerisatiekrimp ➔ 14,5 volume % polymerisatie krimp
o Grotere moleculen (viskeuzer) geven kleinere krimp
o Polymerisatiekrimp is inherent aan de chemische structuur van composieten →→
i. TEG-DMA→ verdunner
= diluent monomeer → toegevoegd aan BisGMA of UDMA om het meer vloeibaar te maken
o Zorgt voor grotere polymeristiekrimp (up to 14,5% shrinkage))
ii. Bis-DMA: minder polymerisatiekrimp
Zara Smets 3
, B. STOFFEN DIE DE POLYMERISATIEREACTIE BEINVLOEDEN
Initiatoren
- Benzoyl-peroxide (chemisch-uithardend composiet)
o Kleine hoeveelheid is voldoende: 2 wt% (gewichtsprocent)
o Andere voorbeelden van licht uithardende initiatoren:
▪ TBB: tri-butyl-borane
- Benzoin-alkyl-ether (UV-uithardend composiet)
o Golflengte Uv-licht = 360 nm
o Heel kleine hoeveelheid is voldoende: 0,2 wt% (gewichtsprocent)
- Camphoroquinone CQ (licht-uithardend composiet)
o Golflengte blauw licht = 468 nm (zie absorptie spectrum)
▪ LED lamp geeft perfecte match voor gollengte voor optimale activatie
▪ Triplet fase → radicaal komt vrij (ongepaard elektron > heel reactief) *
▪ Komt overeen met een LED lamp
o Heel kleine hoeveelheid is voldoende: 0,2 wt% (gewichtsprocent)
o Geel poeder → composiet kan geler worden (nadeel)
o Eigenlijk spreekt men van CQ-amine (ipv CQ): CQ + Co-initiator
▪ Als we dit doen in combo met een tertiar amine (co-initaor) worden er 2 vrije rdicale
gevormd → aditiepolymerisatie
o Andere voorbeelden van licht uithardende initiatoren:
▪ TPO: diphenyl(2,4,6-Trimethylbenzoyl)Phosphine Oxide
▪ PPD: 1-Phenyl-1,2-PropaneDione
Zara Smets 4
INLEIDING
- Er wordt geen amalgaam meer gebruikt omv:
o Esthetiek: niet tandkleurig
o Toxische bezorgdheid: Hg (kwik)
o Milieuverontreiniging: Hg (kwik)
Verboden in Europa sinds 2025
2007; amalgaam zal zowiezo dalen in gebruik door esthetische redenen → composiet zal meer opkomen
- Kwik was nooit een groot probleem
- Waarom zouden we amalgaam verkiezen boven goede, tandkleurige composietvullingen?
Composiet
- Duur
o In lage inkomenslanden is er meer gebruik van amalgaam omdat dit goedkoper is
- Duurzaamheid ligt op zelfde niveau als amalgaam (+/- 10 jaar)
- Vraagt goede opleiding
Amalgaam
- Vergevingsgezind materiaal
o Werkt nog steeds goed bijn plaatsing in minder goede omstandigheden
- We kennen het goed
!!! Pas op: er kan geknoeid worden met composiet indien het slecht wordt geplaats
- 2 tanden aan elkaar plakken
- Composiet over amalaam leggen
- Misbruik
SAMENSTELLING
Basissamenstelling composiet
- Hydrofobe kunstharsmatrix
o BisGMA
o Koolstof aan beide uiteinde → kan polyeriseren aan beide kanten → crosslinks maken
o Bisfenol A (ringstructuur); endocriene nevenwerkingen > controversieel component in BisGMA
▪ Komt vrij wanneer de estergroepen degraderen (?)
▪ Niet erg want hele lage hoeveelheid
- Inerte glasvulstof
o Vultsof zit erin en doet verder niks → enkel mechansiche sterkte
o → amalgaan; vulstof zet ionen vrij
Blauwe cirkels; methcrylaatgroep → bij polymerisatie gaat de dubbele binding open
waardoor monomeren aan elkaar kunnen koppelen tot polymeerketen; C=C → -C-C-
Zara Smets 1
,- Silaan koppelingsfactor
o Matrix wordt gekoppels als glasvulstof bij polymerisatie
o SiO2
o Bifucntioneel
▪ Dubbele koolstofbinding kan polymerseren met matrix
▪ Silaan bindt met gaspartikel
• Goed silaniseren → fabrikant kan meer vulstof in hars steken → sterker → betere
hechting
➢ laag krimpende composieten
o Stel; niet krimpend → composiet neemt water op en het composiet zet uit
o Express kleine krimp aanwezig laten
Verhardingsreactie
o Additiepolymerisatie die geiniteerd word door licht
Evolutie (ter info)
• 1936 Methylmethacrylate (Paladon, Kulzer)
• 1962 Bowen resin (Bis-GMA)
• 1965 First ‘macro-filled’ composite (Adaptic, Concise)
• 1970 UV-light polymerization initiation
→ UV was schadelijk voor gezondheid (ogen)
• 1974 ‘micro-filler’ (0.04 µm) and ‘Isofiller’ (prepolymerized particles) (Isosit, Durafill)
• 1978 ’blue-light’ polymerization-initiation (CQ/amine)
→ Uv licht wordt vervangen door blauw licht
→ gebruik van foto-initiatoren; opstart van polymerisatie
• 1980 ‘Hybrid’ composites
→ macrovulstof en microvulstof; grote en kleine deeltjes
• 1994 ‘Compomers’ (poly-acid modified composites)
→ hybride materialen (composiet x glasionomeer)
• 1997 ‘Ormocers’
• 2001 ‘nano-filler’
→ nano vloeistof ipv microvloeistof
• 2007 ‘Siloranes’ and other low-shrinking monomers
Zara Smets 2
,3 HOOFDBESTANDDELEN
1; ORGANISCHE, HYDROFOBE KUNSTHARS MATRIX FASE
(= continue, ductiele, taaiheid fase)
➢ 3 ONDERDELEN
A. bouwstenen van polymeernetwerk
B. stoffen die polymerisatiereactie beinvloeden
C. stoffen die esthethiek beivloeden
A. BOUWSTENEN VAN POLYMEERNETWERK
70% vulstof (kwarts) & 30%
a. Basis-monomeren (di-methacrylaten, cross-linkers)
i. Bis-GMA (Bowen-hars)
Grote moleculen
1. Actieve groep: C=C
2. Voordeel: goede sterkte ➔ 6 volume % polymerisatie krimp
3. Nadeel: middelste groep (BPA)
4. Er bestaat ook een iso-vorm van (iso-Bis-GMA)
ii. UDMA (urethaandymetracrylaat)
→ alternatief voor BisGMA
b. Toegevoegde monomeren
Voordeel/doel: viscositeit doen dalen Kleine moleculen
Nadeel: verhoogt de polymerisatiekrimp ➔ 14,5 volume % polymerisatie krimp
o Grotere moleculen (viskeuzer) geven kleinere krimp
o Polymerisatiekrimp is inherent aan de chemische structuur van composieten →→
i. TEG-DMA→ verdunner
= diluent monomeer → toegevoegd aan BisGMA of UDMA om het meer vloeibaar te maken
o Zorgt voor grotere polymeristiekrimp (up to 14,5% shrinkage))
ii. Bis-DMA: minder polymerisatiekrimp
Zara Smets 3
, B. STOFFEN DIE DE POLYMERISATIEREACTIE BEINVLOEDEN
Initiatoren
- Benzoyl-peroxide (chemisch-uithardend composiet)
o Kleine hoeveelheid is voldoende: 2 wt% (gewichtsprocent)
o Andere voorbeelden van licht uithardende initiatoren:
▪ TBB: tri-butyl-borane
- Benzoin-alkyl-ether (UV-uithardend composiet)
o Golflengte Uv-licht = 360 nm
o Heel kleine hoeveelheid is voldoende: 0,2 wt% (gewichtsprocent)
- Camphoroquinone CQ (licht-uithardend composiet)
o Golflengte blauw licht = 468 nm (zie absorptie spectrum)
▪ LED lamp geeft perfecte match voor gollengte voor optimale activatie
▪ Triplet fase → radicaal komt vrij (ongepaard elektron > heel reactief) *
▪ Komt overeen met een LED lamp
o Heel kleine hoeveelheid is voldoende: 0,2 wt% (gewichtsprocent)
o Geel poeder → composiet kan geler worden (nadeel)
o Eigenlijk spreekt men van CQ-amine (ipv CQ): CQ + Co-initiator
▪ Als we dit doen in combo met een tertiar amine (co-initaor) worden er 2 vrije rdicale
gevormd → aditiepolymerisatie
o Andere voorbeelden van licht uithardende initiatoren:
▪ TPO: diphenyl(2,4,6-Trimethylbenzoyl)Phosphine Oxide
▪ PPD: 1-Phenyl-1,2-PropaneDione
Zara Smets 4
