GESLAAGD IN EERSTE ZIT samenvatting voor het vak ethische en rechtsfilosofische stromingen (1ebach) aan de Ugent 2025/2026

Begrip Definitie



PW ETHIEK
Inleiding

Wat is ethiek?

Begrip Definitie
Ethiek Met ethiek neem je een houding
aan tegenover een moreel
probleem op basis van redelijke
argumenten

Bedoeling van die houding?
- Probleem op te lossen
- Nieuwe problemen creëren
- Intelligente beschouwing geven over dat morele probleem zonder
het op te lissen
- Benaderen zodat er geen probleem meer is

Moreel probleem
Begrip Definitie
Moreel probleem Probleem dat je confronteert met
normatieve vragen

Normatieve vragen omtrent:
- Wat moet ik doen?
- Mogen we dat wel doen?
- Is dat wel acceptabel?

 De normativiteit waarrond het in de
ethiek draait, heeft te maken met
‘goed’ en ‘verkeerd’

Kenmerken:
- Zorgt voor spanning
o Je ligt er van wekker
 Eenmaal je gebeten bent, zoek je naar een houding die
verdedigbaar is
 Niet gevonden  meer spanning

, - Dringend
o Een mening wordt verwacht
- Geen wetenschap waarin consensus bereikbaar is

Houding
Begrip Definitie
Houding Een manier om met een moreel
probleem om te gaan

Voorbeelden:
- Nieuw probleem zien
- Zinvolle reflectie
- Een benadering waardoor er geen probleem meer is

Rationele wijze
Je houding onderbouw je met redelijke argumenten
- Wat zijn redelijke argumenten?
o Moeilijk te zeggen  wat zijn onredelijke argumenten?
 Geloof – wil van god
 Emoties – instincten – intuïties
 Feitelijke toestand

Geloof
Het idee dat bepaalde handelingen goed of slecht zijn omdat God deze wil
of niet wil
- Oké voor individueel gelovige
- Geen stand tegenover niet gelovige
- Verwijzen naar geloof om je te verhouden tegenover een moreel
probleem  dilemma van Euthyphro

Dilemma van Euthyphro
- Wie?
o Griekse filosoof Plato (427 – 247 v Chr.)
- Wat?
o Discussie tussen Socrates en Euthyphro over de vraag hoe
men het goede kan verantwoorden
 Euthyphro: wil zijn vader aanklagen voor de dood van
een slaaf
 Verdedigt zijn aanklacht door te zeggen dat het
goed en vroom is (want in overeenstemming met
de wil van de goden)
 Socrates: hoe weet je dat de goden niet willen dat zijn
vader die slaaf mishandelde?
o Ofwel:
 Goden zijn goed en veronderstellen maar je weet het
niet zeker
 Onzekerheid  goden kunnen ook iets anders willen
 Het kan de goden niks schelen
o Wat nu?

, Waarom zouden de goden de mishandeling veroordelen?
Ze vinden da slecht  hoe weet je dat? Er zijn goede
redenen voor, ze willen rechtvaardigheid
o Conclusie
 Redenen zijn onbekend  god is willekeurig
 Zou evengoed wel de mishandeling en dood willen
 Redenen zijn onbekend  God is overbodig
 Gewoon direct verwijzen naar de
rechtsvaardigheid

Emoties – instincten – intuïties
- Je houding is dikwijls door emoties ingegeven
- Het feit dat emoties een rol spelen is normaal
o Geen emoties  geen spanning  niet opzoek naar de juiste
houding
o Niet alle morele problemen kan je zuiver redelijk bekijken
- Emoties hebben beperkingen
o Voornaamste beperking: onderbouwen de houding niet, geven
er enkel uitdrukking aan

Feitelijke toestand
Feiten zijn belangrijk bij het zoeken naar een houding
- Houding moet steunen op de meest betrouwbare informatie
o Wanneer zijn feiten dan onredelijke argumenten?
 Een moreel probleem is niet volledig op te lossen met
feiten en niet weg te verklaren met feiten
 Een kloof tussen
o Feiten en normen
 Feitelijk oordeel: verklaren, begrijpen
en voorspellen
 Beschrijvende termen
 Normatief oordeel: rechtvaardigen,
aanvaarden en verwerpen
 Voorschrijvende termen
o Verwarring  naturalistische drogreden
(naturalistic fallacy)

Onze morele ontwikkeling

‘Ethiek’ en ‘moraal’ zijn begrippen die vaak door elkaar gebruikt worden,
en veel is dat oké maar soms is het onderscheidt belangrijk.

Begrip Definitie
Ethiek Onze expliciete talige, redelijk
onderbouwde houding tegenover
en moreel probleem
Moraal Impliciete, intuïtieve/instinctieve,
spontante gedragingen die
voorwerp kunnen worden van een

, ethische beschouwing of een
ethische houding

Moraal gaat meestal vooraf aan ethiek, zowel ontogenetisch als
fylogenetisch

Begrip Definitie
Ontogenetisch Betreft de ontwikkeling van de
mens als soort
Fylogenetisch Verwijst naar de ontwikkeling van
de individuele mens van kind tot
volwassene

Voor dat we aan ethiek doen, moeten we het stellen met onze morele
vermogens
- Waarom is er nood aan ethiek? Waarom volstaat moraal niet?
o Zwitserse onderzoeker Jean Piaget (1896 – 1980)
 Zorgde ervoor dat de moraalpsychologie een belangrijke
tak van het werd van het onderzoek dat zich situeert op
het gebied van de gedragseconomie, de
ontwikkelingspsychologie en de sociale psychologie
 Moraalpsychologen concluderen dat allerlei morele
vermogens al erg vroeg (ong. 10 jaar oud) in de
menselijke ontwikkeling terig te vinden zijn (,
zowel ontogenetisch als fylogenetisch) en dat niet
alle morele vermogens aan te treffen zijn

Empathie
= een moreel vermogen
- Dat we delen met mensapen

Basisonderdelen van empathie aanwezig bij kinderen van 4j

Pijnempathie
- Emotionele besmetting
o Niet enkel bij mensen, ook andere zoogdieren
o Hoe evolueert emotionele besmetting tot empathie?
 Ontwikkelingsmodel van Martin Hoffman
 Globale distress
o 0 jaar tot 6 maanden
o Baby leeft mee met de gevoelens van
anderen
 Emotionele besmetting
 Bv. reactive crying
 Voelt de gevoelens van andere als de
zijne
 Geen onderscheid tussen
zichzelf en anderen
o Alle diersoorten