OVS II deel 2
Justitie deel 2
Justitie als deel van de veiligheidssector
Justitie als onderdeel van de veiligheidssector
Justitie is een essentiële actor binnen de veiligheidssector:
Zij beoordeelt geschillen en misdrijven
Zij waakt over rechtsbescherming
Zij beslist over schuld, straf en rechtsherstel
Zij vormt samen met politie en parket een cruciale schakel in de
strafrechtsketen
Belangrijk:
De rechterlijke macht spreekt recht, maar functioneert binnen een bredere
institutionele context.
De FOD Justitie: waarvoor staat die in?
De Federale Overheidsdienst Justitie ondersteunt en organiseert het federale
justitiedomein.
Ondersteuning van de rechterlijke macht
Uitvoering van vrijheidsbenemende straffen en maatregelen
Beheer van administratieve procedures rond rechten van burgers
Beheer van informatiestromen binnen justitie
Samenwerking tussen publieke en private justitiepartners op federaal, lokaal
en deelstatelijk niveau
Strategische uitdagingen binnen Justitie
Een menselijker justitiesysteem
Een snellere werking door digitalisering en modernisering
Een strengere en geloofwaardigere justitie door betere strafuitvoering en
hervorming van het strafrecht
Structuur van de FOD Justitie
Binnen de FOD Justitie zien we verschillende onderdelen:
Diensten onder rechtstreeks gezag van de minister
, Onafhankelijke commissies
Directoraten-generaal
De hoven en rechtbanken
Waarom kwam er druk op hervorming? (Idem als bij de politie!)
Vanaf de jaren 80 groeide de roep om een diepgaande hervorming van justitie.
De onopgeloste feiten van de Bende van Nijvel
Het falen van gerecht en politie in de zaak Dutroux
De maatschappelijke verontwaardiging, onder meer zichtbaar in de Witte
Mars van 20 oktober 1996
Kernidee:
Hervorming ontstond niet uit luxe, maar uit een vertrouwenscrisis.
Wat was het probleem?
Parlementaire onderzoekscommissies kwamen in de jaren 90 tot erg negatieve
conclusies over het functioneren van gerecht en politie. Nadien volgden verschillende
hervormingspogingen, maar die botsten op:
Weerstand binnen de magistratuur
Trage besluitvorming
Politieke discontinuïteit door regeringscrisissen
Justitie hervormen is moeilijk, omdat je tegelijk aan structuren, bevoegdheden,
cultuur én onafhankelijkheid raakt.
De doorbraak van 2013–2014
De echte doorbraak kwam er met:
De wet van 1 december 2013 over de hervorming van de gerechtelijke
arrondissementen
De wet van 18 februari 2014 over het verzelfstandigd beheer van de
rechterlijke organisatie
De meest diepgaande hervorming van de rechterlijke orde sinds Napoleon.
Twee grote lijnen in de hervorming
1. Schaalvergroting
Het gerechtelijk landschap werd hertekend.
,2. Verzelfstandigd beheer
De rechterlijke orde kreeg meer ruimte voor eigen beheer binnen afgesproken
kaders.
Belangrijk:
De hervorming ging dus niet alleen over “minder arrondissementen”, maar ook over
efficiënter bestuur.
Van 27 rechtsgebieden naar 12 gerechtelijke arrondissementen
Niet letterlijk
De hervorming van 2013 verving de vroegere versnippering door 12 gerechtelijke
arrondissementen. Acht vallen samen met provinciegrenzen. Brussel en Leuven
bleven apart omwille van de communautaire context.
Minder versnippering moest zorgen voor:
Meer flexibiliteit
Grotere inzetbaarheid van magistraten
Efficiënter beheer
Minder lokale eilandvorming
Waarom schaalvergroting?
Doel van schaalvergroting:
Justitie minder versnipperd maken
Middelen efficiënter inzetten
Mobiliteit van leden van de rechterlijke orde vergroten
Beheer professioneler organiseren
Werklast beter verdelen
Mogelijke kritiek:
Is een grotere structuur automatisch ook toegankelijker voor de burger?
Structuur van hoven en rechtbanken: het basisbeeld
De hoven en rechtbanken zijn een piramide:
Onderaan: rechtbanken en vredegerechten → zij spreken meestal vonnissen
Hogerop: hoven → zij spreken arresten
Helemaal bovenaan: Hof van Cassatie → controleert de wettigheid, niet de
feiten
, Eerste aanleg, beroep en cassatie
Eerste aanleg
o De zaak wordt voor het eerst inhoudelijk behandeld
Hoger beroep
o Een hogere rechter beoordeelt de zaak opnieuw
Cassatie
o Geen nieuwe feitenbeoordeling
o Wel controle op correcte toepassing van het recht en de procedure
Cassatie is geen “derde kans op inhoud”, maar een controle op de
rechtsregels.
Vredegerecht
De vrederechter is de rechter die het dichtst bij de burger staat.
Bevoegd voor:
o Burgerlijke zaken van privéaard
o Burenruzies
o Huurovereenkomsten
o Kleine geldvorderingen
o Bescherming van kwetsbare personen
Niet bevoegd voor:
o Strafzaken
o Fiscale zaken
Voorbeelden: conflict over huurwaarborg, lawaaihinder, onbetaalde kleine
factuur.
Politierechtbank
De politierechtbank behandelt:
Verkeersmisdrijven
Vluchtmisdrijf
Rijden onder invloed
Onopzettelijke slagen bij verkeersongevallen
Bepaalde schadevergoedingen na verkeers- of treinongevallen
Justitie deel 2
Justitie als deel van de veiligheidssector
Justitie als onderdeel van de veiligheidssector
Justitie is een essentiële actor binnen de veiligheidssector:
Zij beoordeelt geschillen en misdrijven
Zij waakt over rechtsbescherming
Zij beslist over schuld, straf en rechtsherstel
Zij vormt samen met politie en parket een cruciale schakel in de
strafrechtsketen
Belangrijk:
De rechterlijke macht spreekt recht, maar functioneert binnen een bredere
institutionele context.
De FOD Justitie: waarvoor staat die in?
De Federale Overheidsdienst Justitie ondersteunt en organiseert het federale
justitiedomein.
Ondersteuning van de rechterlijke macht
Uitvoering van vrijheidsbenemende straffen en maatregelen
Beheer van administratieve procedures rond rechten van burgers
Beheer van informatiestromen binnen justitie
Samenwerking tussen publieke en private justitiepartners op federaal, lokaal
en deelstatelijk niveau
Strategische uitdagingen binnen Justitie
Een menselijker justitiesysteem
Een snellere werking door digitalisering en modernisering
Een strengere en geloofwaardigere justitie door betere strafuitvoering en
hervorming van het strafrecht
Structuur van de FOD Justitie
Binnen de FOD Justitie zien we verschillende onderdelen:
Diensten onder rechtstreeks gezag van de minister
, Onafhankelijke commissies
Directoraten-generaal
De hoven en rechtbanken
Waarom kwam er druk op hervorming? (Idem als bij de politie!)
Vanaf de jaren 80 groeide de roep om een diepgaande hervorming van justitie.
De onopgeloste feiten van de Bende van Nijvel
Het falen van gerecht en politie in de zaak Dutroux
De maatschappelijke verontwaardiging, onder meer zichtbaar in de Witte
Mars van 20 oktober 1996
Kernidee:
Hervorming ontstond niet uit luxe, maar uit een vertrouwenscrisis.
Wat was het probleem?
Parlementaire onderzoekscommissies kwamen in de jaren 90 tot erg negatieve
conclusies over het functioneren van gerecht en politie. Nadien volgden verschillende
hervormingspogingen, maar die botsten op:
Weerstand binnen de magistratuur
Trage besluitvorming
Politieke discontinuïteit door regeringscrisissen
Justitie hervormen is moeilijk, omdat je tegelijk aan structuren, bevoegdheden,
cultuur én onafhankelijkheid raakt.
De doorbraak van 2013–2014
De echte doorbraak kwam er met:
De wet van 1 december 2013 over de hervorming van de gerechtelijke
arrondissementen
De wet van 18 februari 2014 over het verzelfstandigd beheer van de
rechterlijke organisatie
De meest diepgaande hervorming van de rechterlijke orde sinds Napoleon.
Twee grote lijnen in de hervorming
1. Schaalvergroting
Het gerechtelijk landschap werd hertekend.
,2. Verzelfstandigd beheer
De rechterlijke orde kreeg meer ruimte voor eigen beheer binnen afgesproken
kaders.
Belangrijk:
De hervorming ging dus niet alleen over “minder arrondissementen”, maar ook over
efficiënter bestuur.
Van 27 rechtsgebieden naar 12 gerechtelijke arrondissementen
Niet letterlijk
De hervorming van 2013 verving de vroegere versnippering door 12 gerechtelijke
arrondissementen. Acht vallen samen met provinciegrenzen. Brussel en Leuven
bleven apart omwille van de communautaire context.
Minder versnippering moest zorgen voor:
Meer flexibiliteit
Grotere inzetbaarheid van magistraten
Efficiënter beheer
Minder lokale eilandvorming
Waarom schaalvergroting?
Doel van schaalvergroting:
Justitie minder versnipperd maken
Middelen efficiënter inzetten
Mobiliteit van leden van de rechterlijke orde vergroten
Beheer professioneler organiseren
Werklast beter verdelen
Mogelijke kritiek:
Is een grotere structuur automatisch ook toegankelijker voor de burger?
Structuur van hoven en rechtbanken: het basisbeeld
De hoven en rechtbanken zijn een piramide:
Onderaan: rechtbanken en vredegerechten → zij spreken meestal vonnissen
Hogerop: hoven → zij spreken arresten
Helemaal bovenaan: Hof van Cassatie → controleert de wettigheid, niet de
feiten
, Eerste aanleg, beroep en cassatie
Eerste aanleg
o De zaak wordt voor het eerst inhoudelijk behandeld
Hoger beroep
o Een hogere rechter beoordeelt de zaak opnieuw
Cassatie
o Geen nieuwe feitenbeoordeling
o Wel controle op correcte toepassing van het recht en de procedure
Cassatie is geen “derde kans op inhoud”, maar een controle op de
rechtsregels.
Vredegerecht
De vrederechter is de rechter die het dichtst bij de burger staat.
Bevoegd voor:
o Burgerlijke zaken van privéaard
o Burenruzies
o Huurovereenkomsten
o Kleine geldvorderingen
o Bescherming van kwetsbare personen
Niet bevoegd voor:
o Strafzaken
o Fiscale zaken
Voorbeelden: conflict over huurwaarborg, lawaaihinder, onbetaalde kleine
factuur.
Politierechtbank
De politierechtbank behandelt:
Verkeersmisdrijven
Vluchtmisdrijf
Rijden onder invloed
Onopzettelijke slagen bij verkeersongevallen
Bepaalde schadevergoedingen na verkeers- of treinongevallen
