Strafrecht:
• Overzicht leerstof / examen:
o Begrippenlijst FRA → 2/20 punten
o 8/20 punten = kennis en inzichtsvragen
▪ Begrippen geven, zinnetjes opvullen, fout uit rechterlijke uitspraak,…
o 10/20 punten = inzicht en toepassing (casus)
• Wat is het (nut van) strafrecht?
o Strafrecht is een tak van het recht waarover iedereen een mening heeft
o Media + politiek + gebrek aan info van justitie → informatiekloof → voedingsbodem
voor punitief populisme
▪ Punitief populisme = strenge straffen voorstellen als dé oplossing zonder
hierbij rekening te houden met de werkelijke effecten / mensenrechten
▪ <-> evidence based vaststellingen: streng straffen = contraproductief effect
o !! Benader met kritische geest, nooit veralgemenen, vermoeden van onschuld !!
• Wat is Belgisch strafrecht?
o <-> doodstraf, stokslagen, Afghanistan,…
• Wat is het actuele Belgisch strafrecht?
o Wat voorafging… privaatrecht → publiekrecht
▪ Begin: collectieve weerwraak, familiale solidariteit → oog om oog, tand om tand
staat centraal, gezien als een familiale kwestie.
▪ Stillaan: zoengeld / bloedgeld betalen = afkopen binnen familiale sfeer.
▪ Dan: overheid grip op strafrecht: tariferen zoengeld → vredesgeld, strafbare
gedragingen als inbreuk op vredespact, dus vredesgeld betalen aan overheid =
voorbode van onze geldboete.
o Kentering in 18e eeuw
▪ FRA filosofen (Montesqieue, Rousseau,…) → in strijd tegen willekeur meer en
meer inzetten op wetgeving → wettelijke verankering nodig, strafbaar gedrag
als inbreuk op sociaal contract.
▪ Baccaria: noodzakelijk dat alles in wetten gegoten
▪ Von Feuerbach
o Strafwetboek 1867
▪ Vóór 1867: Code Napoléon ook onder Ned bewind
▪ Door prof.Haus (U Gent) en Nypels (U Luik)
▪ Eigenlijk overname van Code Napoléon
▪ Klassieke leer
Schuldbegrip = centraal. Elkeen heeft keuze tussen goede en kwade
Doelstelling v/d bestraffing = vergelding, intimidatie en preventie (voor
kwade gekozen)
▪ Intussen gewijzigd, aangevuld -> onleesbaar kluwen
▪ Veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis, veel straffen zijn artificieel
(bv. door correctionalisering), archaïsch taalgebruik, geen voeling met
wetensch. onderzoek,…
,o Eindelijk een nieuw wetboek!
▪ Commissie tot hervorming van het strafrecht
Vierde poging sinds 1979 (Châtel&D’Haenens; Legros; Holsters)
Damien Vandermeersch, Joëlle Rozie en Jeroen De Herdt
▪ Publicatie: Belgisch Staatsblad 8 april 2024
▪ In werking: 2 jaar na publicatie: 8 april 2026
▪ Intussen reparatie- en harmonisatiewetgeving én nieuwe wetgeving …
▪ Nog wachten op Strafuitvoeringswetboek
o Een eigentijds nieuw strafwetboek – 3 basisprincipes als rode draad
▪ ACCURAAT = garantie voor rechtszekerheid
▪ COHERENT = vlotte toepassing op concrete situaties
Vb. aan alle rechtsfiguren een wettelijke grondslag
▪ EENVOUDIG = iedereen wordt geacht de strafwet te kennen
Vb. hierdoor afschaffing systeem correctionalisering
o De pijlers van de hervorming
▪ Subsidiariteit van het strafrecht
▪ Visie over de doelstellingen van de straf
▪ Gevangenisstraf als ultimum remedium
▪ Gelijkwaardige straffen,
MAAR oog voor proportionaliteit en individualisering v/d bestraffing
➢ Individualisering: elke zaak = anders, straf op maat uitwerken
▪ Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus
▪ Nieuwe vormen van bestraffing
▪ Strafuitvoeringsrechtbank (SURB) als centrale uitvoeringsinstantie
o Politieke besluitvorming – het is en blijft een politieke besluitvorming: politiek moet het
laatste woord hebben = ook goed, want democratische rechtsstaat.
▪ Verhoging bepaalde strafmaten
▪ Behoud bepaalde misdrijven >< Taxatie-instrument strafwaardigheid
▪ Nieuwe strafbaarstellingen
▪ Strenge recidiveregeling
▪ TBS
▪ …
= allemaal zaken waar commissie niet achter staat, toch bijgevoegd
,• Definitie en kenmerken van het Belgisch strafrecht?
BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT:
o Niet gemakkelijk → plaats- en tijdgebonden
▪ Strafrecht: handhaving aant. waarden in bepaald land op gegeven moment
o Werkdefinitie:
▪ Het strafrecht = geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen strafbaar
stellen en sancties bepalen die op de daders toepasselijk zijn
o 3 sleutelbegrippen
▪ misdrijf
▪ dader
▪ strafrechtelijke sanctie
BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT – MISDRIJF:
o Misdrijf = algemene term
o Niet langer drieledig: misdaad, wanbedrijf, overtreding
o = een gedraging waarop de WET een sanctie stelt
o Niet alles wat moreel verwerpelijk is = een misdrijf
▪ Vb. belastingontduiking: niet strafbaar, wel moreel verwerpelijk
BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT – SANCTIE:
• Een straf = strafrechtelijke sanctie
• Strafrechtelijke sanctie ≠ straf
o ook maatregelen (vb. internering)
o ook reacties in het VLA jeugddelinquentierecht (= maatregelen + sancties)
o ook punitieve sancties in zin van art. 6 EVRM (“criminal charge”)
o ook sancties sui generis
o ook bestraffingsmodaliteiten
• Ook andere handhavingsmechanismen
o bestuurlijke sancties (vb. GAS-sancties; tuchtsancties): door bestuurlijke overheid
o buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht
→ Modaliteiten = straf opgelegd maar geheel / gedeeltelijk niet uitgevoerd
o Vb. uitstel tenuitvoerlegging
BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT – DADER:
• Een dader-persoon (natuurlijke of rechtspersoon)
o Geen dieren (kunnen wel instrument van misdrijf zijn)
o Geen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor andermans daad
• Strafrechtelijk handhavingsmechanisme kan van start zonder geïdentificeerde persoon
• Als geen identificatie =→ geen bestraffing
o Seponering door OM (na opsporingsonderzoek)
o Beschikking tot ontslag van onderzoek door raadkamer (na gerechtelijk onderzoek)
,BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT – KENMERKEN:
o 4 kenmerken
▪ Sanctierecht
▪ Legaal recht
legaliteitsprincipe !!
nullum crimen sine lege = geen misdrijf zonder wet
nulla poena sine lege = geen straf zonder wet
▪ Publiekrecht
overheid straft omdat openbare orde werd geraakt
spilfiguur= Openbaar Ministerie (vertegenwoordigt gemeenschap)
➢ vroeger: eerst klacht schrijven
slachtoffer niet nodig om strafprocedure op te starten (er zijn geen
klachtmisdrijven meer)
slachtoffer mag niet moeien met bestraffing, enkel schadevergoeding
geen andersluidende overeenkomsten
toestemming slachtoffer is irrelevant, tenzij de niet-toestemming een
constitutief bestanddeel is
➢ vb. spreekt af dat je partner mag vermoorden
rechtsverwerking bestaat niet in het strafrecht
➢ wettelijke verankering nodig
▪ Een autonome rechtstak
geen hulprecht ten dienste van andere rechtstakken
= handhavingsrecht met algemene draagwijdte
conceptuele autonomie
➢ = strafrecht bepaalt eigen begrippenkader zonder gebonden
zijn door andere rechtstakken (cf. voorafgaande titel boek 2:
art.79-81)
➢ Uitzonderlijk rekening houden met burgerlijk recht (art.16 V.T.
Sv.: misdrijf houdt verband met uitvoering v/d overeenkomst
waarvan bestaan ontkend wordt of waarvan uitlegging betwist
wordt)
Indeling van het materieel strafrecht:
o Twee delen: algemeen + bijzonder deel
▪ Algemeen deel
Op alle misdrijven toepasselijke regels
Boek I Sw. + complementaire strafwetten (bv. Interneringswet; Vlaams
Jeugddelinquentiedecreet,…)
▪ Bijzonder deel
Verschillende misdrijven
Boek II Sw. + bijzondere strafwetten (bv. Drugswet, Wegverkeerswet,
Wetboek Vennootschappen, Sociaal Strafwetboek,…)
Lex specialis derogat lex generalis: art.77 Sw
,HOOFDSTUK 1: DE STRAFWET
Actualiteit
• Minister Verlinden maakt ontsnappen uit de gevangenis strafbaar
• Grafiek: = in verlengde politiek populisme → “zo veel onveiligheid en criminaliteit” →
onveiligheid fenomenaal tegengesproken door objectieve wetenschappelijke gegevens.
• Gevangenisdirecteurs klagen overbevolking aan in open brief en eisen dat voor elke nieuwe
gedetineerde er 2 worden vrijgelaten.
1. Wat? – legaliteitsbeginsel (art. 1 Sw.)
• Legaliteitsprincipe – belangrijke figuren die belang wetteksten naar voren schoven:
o Cesare Beccaria
▪ “Dei delitti e delle pene” (1764)
Anoniem geschreven uit angst
▪ Reactie tegen willekeur en wreedheid in strafrecht
▪ Heldere wetgeving met noodzakelijke bestraffing en geen doodstraf meer,
maar toch nog repressie (bv. eeuwige slavernij als straf)
o Von Feuerbach
▪ Duitse school
▪ Wettel. misdrijfomschrijvingen + straffen -> psychologische dwang op dader
Vandaag: geen dwang: potentiële daders niet afgeschrikt door straf.
➢ Dus niet echt een preventieve werking, wel van pakkans.
▪ Geestelijke vader Latijnse adagia (1801) -> geestelijke voorvader legaliteits-
Nullum crimen sine lege
Nulla poena sine lege
• Art. 1 Strafwet = legaliteitsbeginsel
o “Niemand kan worden gestraft voor een misdrijf waarvan de bestanddelen niet in de
wet worden omschreven = nulla poena sine lege = ‘heilig principe’”
▪ Staat ook in bepaalde dingen die voorrang hebben op onze strafwet:
Nullum crimen sine lege; Nulla poena sine lege
➢ Art. 1 Sw.2024 (+ art. 2 Sw.1867)
➢ Art.12, tweede lid GW
➢ Art. 14 GW
➢ Art. 7 EVRM
➢ Art. 15 IVBPR
➢ Art. 49 Handvest v Grondrechten v/d EU
o Dit artikel staat niet in de weg aan berechting + bestraffing van iemand die schuldig is
aan een handelen of nalaten dat, ten tijde v het handelen of nalaten, een misdrijf was
overeenkomstig de alg. beginselen die door de internat volkerengemeenschap worden
erkend = Nurembergclausule
▪ WO II: enkele nazi-pers. veroordeelt voor misdrijven: strafrecht = wettenrecht,
MAAR hadden geen bepalingen om dit te bestraffen.
, • Nurembergclausule
o = bekrachtiging gewoonterechtelijk karakter van bepaalde internat.
strafbaarstellingen (vb. genocide,…) maar betekent niet dat er voor dit nieuwe
strafwetboek er niet mee gewerkt → kwamen dit tegen in allerlei andere bronnen:
▪ Art. 1 Sw.2024, derde lid
‘die door de internationale volkerengemeenschap worden erkend”
▪ Art. 15 IVBPR
Inspiratie voor art. 1 sw.
▪ Art. 49 Handvest v/d Grondrechten v/d EU
▪ Art. 7 EVRM
“de alg. rechtsbeginselen welke door de beschaafde volkeren erkend”
▪ MAAR: Ratificatie Statuut Rome inzake ICJ (genocide, misdaden tegen
mensheid, oorlogsmisdaden, agressie) + art. 82 e.v. Sw.2024 (genocide,
misdaden tegen mensheid, oorlogsmisdaden)
Is dit niet een beetje achterhaalt? Is het wel van belang?
- Deze wettelijke basis nodig om extraterritoriale rechtsmacht te claimen
• Legaliteitsbeginsel – draagwijdte
= weten dat er een wettelijke verankering nodig is, maar wat veronderstellen onder ‘wet’?
1. De vormelijke vereiste van een wet – strafrecht = geschreven recht
o De wetgevende macht
▪ Internationaal niveau
Meestal EU richtlijnen, ook verordeningen (verplichte doorwerking lid)
➢ Vb. milieumisdrijven, corruptie = op EU niveau
➢ Deze misdrijven moeten sowieso voorzien omdat lidstaat
▪ Federale wetten
▪ Decreten en ordonnanties – gedefederaliseerd niveau
Zie art. 11 bijz. wet 8.8.1980 + wet 16.7.1993
Binnen grenzen hun bevoegdheid
Afwijkingen op boek I Sw. Mogelijk maar niet op veralgemeende wijze
➢ Vb. een hogere geldboete,.. MAAR geen volledige afbreuk Sw.
Eensluidend advies van federale ministerraad als nieuwe straf of
strafbaarstelling waarin boek 1 Sw. niet voorziet
Vb. bevoegd voor onderwijs: aant. strafbepalingen Codex
o De uitvoerende macht
▪ Geen straf kan worden ingevoerd ‘krachtens een wet’ (art. 14 Gw.)
= ook UM heeft een reglementaire bevoegdheid , binnen bepaalde
perken kan zij feiten strafbaar stellen en sancties bepalen.
o Gemeenten en provincies
▪ Overtredingen v hun reglementen met bestuurlijke sancties of
strafrechtelijke straffen straffen (art. 4 § 3 Wet 24/6/2013 betreffende
gemeentelijke administratieve sancties = GAS-boetes)
▪ Maar: enkel politiestraffen (= strafrechtelijk → afgeschaft met nieuw Sw.):
inhoudsloos?
GAS waarschijnlijk enkel focussen op bestuurlijke handhaving
• Overzicht leerstof / examen:
o Begrippenlijst FRA → 2/20 punten
o 8/20 punten = kennis en inzichtsvragen
▪ Begrippen geven, zinnetjes opvullen, fout uit rechterlijke uitspraak,…
o 10/20 punten = inzicht en toepassing (casus)
• Wat is het (nut van) strafrecht?
o Strafrecht is een tak van het recht waarover iedereen een mening heeft
o Media + politiek + gebrek aan info van justitie → informatiekloof → voedingsbodem
voor punitief populisme
▪ Punitief populisme = strenge straffen voorstellen als dé oplossing zonder
hierbij rekening te houden met de werkelijke effecten / mensenrechten
▪ <-> evidence based vaststellingen: streng straffen = contraproductief effect
o !! Benader met kritische geest, nooit veralgemenen, vermoeden van onschuld !!
• Wat is Belgisch strafrecht?
o <-> doodstraf, stokslagen, Afghanistan,…
• Wat is het actuele Belgisch strafrecht?
o Wat voorafging… privaatrecht → publiekrecht
▪ Begin: collectieve weerwraak, familiale solidariteit → oog om oog, tand om tand
staat centraal, gezien als een familiale kwestie.
▪ Stillaan: zoengeld / bloedgeld betalen = afkopen binnen familiale sfeer.
▪ Dan: overheid grip op strafrecht: tariferen zoengeld → vredesgeld, strafbare
gedragingen als inbreuk op vredespact, dus vredesgeld betalen aan overheid =
voorbode van onze geldboete.
o Kentering in 18e eeuw
▪ FRA filosofen (Montesqieue, Rousseau,…) → in strijd tegen willekeur meer en
meer inzetten op wetgeving → wettelijke verankering nodig, strafbaar gedrag
als inbreuk op sociaal contract.
▪ Baccaria: noodzakelijk dat alles in wetten gegoten
▪ Von Feuerbach
o Strafwetboek 1867
▪ Vóór 1867: Code Napoléon ook onder Ned bewind
▪ Door prof.Haus (U Gent) en Nypels (U Luik)
▪ Eigenlijk overname van Code Napoléon
▪ Klassieke leer
Schuldbegrip = centraal. Elkeen heeft keuze tussen goede en kwade
Doelstelling v/d bestraffing = vergelding, intimidatie en preventie (voor
kwade gekozen)
▪ Intussen gewijzigd, aangevuld -> onleesbaar kluwen
▪ Veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis, veel straffen zijn artificieel
(bv. door correctionalisering), archaïsch taalgebruik, geen voeling met
wetensch. onderzoek,…
,o Eindelijk een nieuw wetboek!
▪ Commissie tot hervorming van het strafrecht
Vierde poging sinds 1979 (Châtel&D’Haenens; Legros; Holsters)
Damien Vandermeersch, Joëlle Rozie en Jeroen De Herdt
▪ Publicatie: Belgisch Staatsblad 8 april 2024
▪ In werking: 2 jaar na publicatie: 8 april 2026
▪ Intussen reparatie- en harmonisatiewetgeving én nieuwe wetgeving …
▪ Nog wachten op Strafuitvoeringswetboek
o Een eigentijds nieuw strafwetboek – 3 basisprincipes als rode draad
▪ ACCURAAT = garantie voor rechtszekerheid
▪ COHERENT = vlotte toepassing op concrete situaties
Vb. aan alle rechtsfiguren een wettelijke grondslag
▪ EENVOUDIG = iedereen wordt geacht de strafwet te kennen
Vb. hierdoor afschaffing systeem correctionalisering
o De pijlers van de hervorming
▪ Subsidiariteit van het strafrecht
▪ Visie over de doelstellingen van de straf
▪ Gevangenisstraf als ultimum remedium
▪ Gelijkwaardige straffen,
MAAR oog voor proportionaliteit en individualisering v/d bestraffing
➢ Individualisering: elke zaak = anders, straf op maat uitwerken
▪ Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus
▪ Nieuwe vormen van bestraffing
▪ Strafuitvoeringsrechtbank (SURB) als centrale uitvoeringsinstantie
o Politieke besluitvorming – het is en blijft een politieke besluitvorming: politiek moet het
laatste woord hebben = ook goed, want democratische rechtsstaat.
▪ Verhoging bepaalde strafmaten
▪ Behoud bepaalde misdrijven >< Taxatie-instrument strafwaardigheid
▪ Nieuwe strafbaarstellingen
▪ Strenge recidiveregeling
▪ TBS
▪ …
= allemaal zaken waar commissie niet achter staat, toch bijgevoegd
,• Definitie en kenmerken van het Belgisch strafrecht?
BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT:
o Niet gemakkelijk → plaats- en tijdgebonden
▪ Strafrecht: handhaving aant. waarden in bepaald land op gegeven moment
o Werkdefinitie:
▪ Het strafrecht = geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen strafbaar
stellen en sancties bepalen die op de daders toepasselijk zijn
o 3 sleutelbegrippen
▪ misdrijf
▪ dader
▪ strafrechtelijke sanctie
BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT – MISDRIJF:
o Misdrijf = algemene term
o Niet langer drieledig: misdaad, wanbedrijf, overtreding
o = een gedraging waarop de WET een sanctie stelt
o Niet alles wat moreel verwerpelijk is = een misdrijf
▪ Vb. belastingontduiking: niet strafbaar, wel moreel verwerpelijk
BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT – SANCTIE:
• Een straf = strafrechtelijke sanctie
• Strafrechtelijke sanctie ≠ straf
o ook maatregelen (vb. internering)
o ook reacties in het VLA jeugddelinquentierecht (= maatregelen + sancties)
o ook punitieve sancties in zin van art. 6 EVRM (“criminal charge”)
o ook sancties sui generis
o ook bestraffingsmodaliteiten
• Ook andere handhavingsmechanismen
o bestuurlijke sancties (vb. GAS-sancties; tuchtsancties): door bestuurlijke overheid
o buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht
→ Modaliteiten = straf opgelegd maar geheel / gedeeltelijk niet uitgevoerd
o Vb. uitstel tenuitvoerlegging
BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT – DADER:
• Een dader-persoon (natuurlijke of rechtspersoon)
o Geen dieren (kunnen wel instrument van misdrijf zijn)
o Geen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor andermans daad
• Strafrechtelijk handhavingsmechanisme kan van start zonder geïdentificeerde persoon
• Als geen identificatie =→ geen bestraffing
o Seponering door OM (na opsporingsonderzoek)
o Beschikking tot ontslag van onderzoek door raadkamer (na gerechtelijk onderzoek)
,BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT – KENMERKEN:
o 4 kenmerken
▪ Sanctierecht
▪ Legaal recht
legaliteitsprincipe !!
nullum crimen sine lege = geen misdrijf zonder wet
nulla poena sine lege = geen straf zonder wet
▪ Publiekrecht
overheid straft omdat openbare orde werd geraakt
spilfiguur= Openbaar Ministerie (vertegenwoordigt gemeenschap)
➢ vroeger: eerst klacht schrijven
slachtoffer niet nodig om strafprocedure op te starten (er zijn geen
klachtmisdrijven meer)
slachtoffer mag niet moeien met bestraffing, enkel schadevergoeding
geen andersluidende overeenkomsten
toestemming slachtoffer is irrelevant, tenzij de niet-toestemming een
constitutief bestanddeel is
➢ vb. spreekt af dat je partner mag vermoorden
rechtsverwerking bestaat niet in het strafrecht
➢ wettelijke verankering nodig
▪ Een autonome rechtstak
geen hulprecht ten dienste van andere rechtstakken
= handhavingsrecht met algemene draagwijdte
conceptuele autonomie
➢ = strafrecht bepaalt eigen begrippenkader zonder gebonden
zijn door andere rechtstakken (cf. voorafgaande titel boek 2:
art.79-81)
➢ Uitzonderlijk rekening houden met burgerlijk recht (art.16 V.T.
Sv.: misdrijf houdt verband met uitvoering v/d overeenkomst
waarvan bestaan ontkend wordt of waarvan uitlegging betwist
wordt)
Indeling van het materieel strafrecht:
o Twee delen: algemeen + bijzonder deel
▪ Algemeen deel
Op alle misdrijven toepasselijke regels
Boek I Sw. + complementaire strafwetten (bv. Interneringswet; Vlaams
Jeugddelinquentiedecreet,…)
▪ Bijzonder deel
Verschillende misdrijven
Boek II Sw. + bijzondere strafwetten (bv. Drugswet, Wegverkeerswet,
Wetboek Vennootschappen, Sociaal Strafwetboek,…)
Lex specialis derogat lex generalis: art.77 Sw
,HOOFDSTUK 1: DE STRAFWET
Actualiteit
• Minister Verlinden maakt ontsnappen uit de gevangenis strafbaar
• Grafiek: = in verlengde politiek populisme → “zo veel onveiligheid en criminaliteit” →
onveiligheid fenomenaal tegengesproken door objectieve wetenschappelijke gegevens.
• Gevangenisdirecteurs klagen overbevolking aan in open brief en eisen dat voor elke nieuwe
gedetineerde er 2 worden vrijgelaten.
1. Wat? – legaliteitsbeginsel (art. 1 Sw.)
• Legaliteitsprincipe – belangrijke figuren die belang wetteksten naar voren schoven:
o Cesare Beccaria
▪ “Dei delitti e delle pene” (1764)
Anoniem geschreven uit angst
▪ Reactie tegen willekeur en wreedheid in strafrecht
▪ Heldere wetgeving met noodzakelijke bestraffing en geen doodstraf meer,
maar toch nog repressie (bv. eeuwige slavernij als straf)
o Von Feuerbach
▪ Duitse school
▪ Wettel. misdrijfomschrijvingen + straffen -> psychologische dwang op dader
Vandaag: geen dwang: potentiële daders niet afgeschrikt door straf.
➢ Dus niet echt een preventieve werking, wel van pakkans.
▪ Geestelijke vader Latijnse adagia (1801) -> geestelijke voorvader legaliteits-
Nullum crimen sine lege
Nulla poena sine lege
• Art. 1 Strafwet = legaliteitsbeginsel
o “Niemand kan worden gestraft voor een misdrijf waarvan de bestanddelen niet in de
wet worden omschreven = nulla poena sine lege = ‘heilig principe’”
▪ Staat ook in bepaalde dingen die voorrang hebben op onze strafwet:
Nullum crimen sine lege; Nulla poena sine lege
➢ Art. 1 Sw.2024 (+ art. 2 Sw.1867)
➢ Art.12, tweede lid GW
➢ Art. 14 GW
➢ Art. 7 EVRM
➢ Art. 15 IVBPR
➢ Art. 49 Handvest v Grondrechten v/d EU
o Dit artikel staat niet in de weg aan berechting + bestraffing van iemand die schuldig is
aan een handelen of nalaten dat, ten tijde v het handelen of nalaten, een misdrijf was
overeenkomstig de alg. beginselen die door de internat volkerengemeenschap worden
erkend = Nurembergclausule
▪ WO II: enkele nazi-pers. veroordeelt voor misdrijven: strafrecht = wettenrecht,
MAAR hadden geen bepalingen om dit te bestraffen.
, • Nurembergclausule
o = bekrachtiging gewoonterechtelijk karakter van bepaalde internat.
strafbaarstellingen (vb. genocide,…) maar betekent niet dat er voor dit nieuwe
strafwetboek er niet mee gewerkt → kwamen dit tegen in allerlei andere bronnen:
▪ Art. 1 Sw.2024, derde lid
‘die door de internationale volkerengemeenschap worden erkend”
▪ Art. 15 IVBPR
Inspiratie voor art. 1 sw.
▪ Art. 49 Handvest v/d Grondrechten v/d EU
▪ Art. 7 EVRM
“de alg. rechtsbeginselen welke door de beschaafde volkeren erkend”
▪ MAAR: Ratificatie Statuut Rome inzake ICJ (genocide, misdaden tegen
mensheid, oorlogsmisdaden, agressie) + art. 82 e.v. Sw.2024 (genocide,
misdaden tegen mensheid, oorlogsmisdaden)
Is dit niet een beetje achterhaalt? Is het wel van belang?
- Deze wettelijke basis nodig om extraterritoriale rechtsmacht te claimen
• Legaliteitsbeginsel – draagwijdte
= weten dat er een wettelijke verankering nodig is, maar wat veronderstellen onder ‘wet’?
1. De vormelijke vereiste van een wet – strafrecht = geschreven recht
o De wetgevende macht
▪ Internationaal niveau
Meestal EU richtlijnen, ook verordeningen (verplichte doorwerking lid)
➢ Vb. milieumisdrijven, corruptie = op EU niveau
➢ Deze misdrijven moeten sowieso voorzien omdat lidstaat
▪ Federale wetten
▪ Decreten en ordonnanties – gedefederaliseerd niveau
Zie art. 11 bijz. wet 8.8.1980 + wet 16.7.1993
Binnen grenzen hun bevoegdheid
Afwijkingen op boek I Sw. Mogelijk maar niet op veralgemeende wijze
➢ Vb. een hogere geldboete,.. MAAR geen volledige afbreuk Sw.
Eensluidend advies van federale ministerraad als nieuwe straf of
strafbaarstelling waarin boek 1 Sw. niet voorziet
Vb. bevoegd voor onderwijs: aant. strafbepalingen Codex
o De uitvoerende macht
▪ Geen straf kan worden ingevoerd ‘krachtens een wet’ (art. 14 Gw.)
= ook UM heeft een reglementaire bevoegdheid , binnen bepaalde
perken kan zij feiten strafbaar stellen en sancties bepalen.
o Gemeenten en provincies
▪ Overtredingen v hun reglementen met bestuurlijke sancties of
strafrechtelijke straffen straffen (art. 4 § 3 Wet 24/6/2013 betreffende
gemeentelijke administratieve sancties = GAS-boetes)
▪ Maar: enkel politiestraffen (= strafrechtelijk → afgeschaft met nieuw Sw.):
inhoudsloos?
GAS waarschijnlijk enkel focussen op bestuurlijke handhaving
